Христо Јанарас: ИЗВОРНОСТА НА ПРАВОСЛАВНИОТ ТРАДИЦИОНАЛИЗАМ (фрагменти)

Изворност или отуѓување на добрата вест?

Благовестието на Црквата може да се разбира двојно:

1) како искуство од учествување во односи кои го сочинуваат “Телото”, Црквата (нејзината евхаристиска ипостас), во односи кои го определуваат начинот на суштествување кој е ослободен од ограничувањата на времето, просторот, распадливоста и смртта;

2) како слово (logos), кое повикува и поканува на живо учествување во тој егзистенцијален настан на Црквата, на сведочење, само на ниво на искуство, за евхаристискиот начин на суштествување.

Така, познанието на христијанското благовестие се раѓа од дејственото учество — или во конкретните односи, или во повикот за учествување во тие односи. И проверката на изворноста на тие односи, на учеството во настанот на Црквата, може да се случи само негативно – со сведоштво за нивно фактичко изменување, со други зборови — за ерес.

Догматите како кодифицирани определби на црковното искуства не се појавуваат сè додека не се појавило изопачувањето на тоа искуство — ереста. Еве зошто самата ерес во својата основа – не е идеолошко отклонување од догматски определби, туку е практично уништување на односите, кои го сочинуваат егзистенцијалниот настан на Црквата. Терминот “ерес” укажува на раскин и заминување зад границите на односите кои ја сочинуваат Црквата во нејзината полнота (католичност) во секоја поместна евхаристија.

Преданието како израз на искуство

Односите кои го сочинуваат егзистенцијалниот настан на Црквата не се магливи и не се абстрактни. Тоа се сосем конкретни начини, типови и форми на дејствување, кои ја прават можна врската со животот и суштествувањето. Овие конкретни начини се предаваат од поколение на поколение како плод и израз на заедничкото искуство. Се предава (“да предаваш” на грчки — paradido) токму практиката на искуственото учествување во начинот на суштествувањето на Црквата. Тоа предавање во искуството се нарекува Предание (грч. paradosis) на Црквата.

Преданието – е предавање на искуство, т.е. продолжено општење во едното и истоветно искуство: “За тоа, што слушавме, што видовме со своите очи, што разгледавме и што допреа нашите раце, за Словото на животот, — зашто, животот се јави, и ние видовме и сведочиме, и ви го возвестуваме овој вечен живот… за и вие да имате општење со нас” (1Јн 1,3). Вечниот живот – не е догма и не е идеологија. Тоа е историско искуство и човеково примање на Оној што стана од мртвите, Иисус Христос, искуство и примање на конкретен егзистенцијален факт што трае, за да биде актуелизиран и јавен во секоја поместна евхаристија. Без учествување во општењето со луѓето, кои го познаваат вечниот живот, без непосредно искуство од тој евхаристиски начин на примање и, соодветно, без Преданието – предавањето на практиката (на типовите и формите) на самото тоа искуство, на христијанското благовестие, ова е само “бессмисленно бладање” (Лк 24: 11), празна идеологија.

Преданието и индивидуалните “мненија/мислења”

Ако познанието на благовестието – е плод на искуственото учествување во односите на општењето, тогаш претворањето на тоа познание во индивидуални “мненија/мислења”, индивидуални интелектуални убедувања, сведочи за негово изменување.

Новиот начин/образ на суштествување (“вечниот живот”), возвестуван од Црквата, се состои во дејственото отфрлање на индивидуализмот и остварување на животот как општење на љубовта, во која луѓето го изведуваат своето суштествување не од природата, туку од односите — тоа не нивната гнилежна биолошка индивидуалност, туку истоштување/испразнување (“кеносис”) на секое индивидуално начела и принсување на себе во љубовта. “Тој што ќе ја изгуби својата душа заради Мене, тој ќе ја зачува” (Лк 9: 24). Црковниот начин на суштествување – е остварување на троичниот начин на суштествување, на вечниот живот на Бога, Кој е Љубов (1Јн 3: 16), на взаемното проникнувење (перихорисис) на суштествувањето на Трите Божествени Лица. Бог е вечен не затоа што тоа е условено од Неговата природа, туку затоа што Он слободно сака да живее, бидејќи Он љуби, и Љубовта е Неговиот начин на суштествување.

Историјата на христијанството – е синтеза и извод од целото дело на човештвото кое е поставено на острицата на слободата, тоа, исто така, е историја составена од отуѓувања и ереси: разновидна упорност во смртта, која себеси се спротивставува на вистинскиот живот. Луѓето се жедни за живот, но истовремено го отфрлаат неопходниот услов за него: ризикот на односите, излезот од себе, предложувањето на себе како жртва на љубовта. “Гревопадот” на човекот — тоа е неговиот пат кон индивидуалистичкото суштествување во својство на “самост”. Човекот ги поистоветува суштествувањето и животот со минливите способности на својата биолошка индивидуалност. Луѓето се трудат да се утврдат себе со посредство на своите индивидуални добродетели. Тие ги изменуваат (т.е. ги изопачуваат) своите односи <со другите>, стремејќи се кон принудување, владеење, експлоатација, или дури обратно — кон потчинување на самите себе на непогрешливи чинови и авторити, кои со својата призната тежина му гарантираат на човекот индивидуален оклоп.

На тој пат тие го преобраќаат благовестието на Црквата – некогаш на Писмото, некогаш на Преданието, а некогаш и на двете — во објективен “авторитет”, од кој тие ги црпат метафизичките и моралните вистини кои ја потхрануваат нивната егоцентрична самоувереност. Тие од Црквата прават “религија”, преобраќајќи ја во институција осигурана со бирократија, која управува со верата така како верата небаре е — идеологија. Авторитетот на институцијата и тежината својствена на идеологијата, ја гарантираат правилноста на индивидуалниот избор на “вера”. Сè работи на тоа, да му обезбеди на паднатиот човек оклоп, да ја помага неговата упорност во смртта. Евхаристијата престанува да биде остварување на евангелскиот начин на суштествување, со јавување на вистинскиот живот и се преобраќа во индивидуална обврска да се учествува во заедничката молитва. Догматот, кој го изразува заедничкото црковно искуство, се преобраќа во автономна идеолошка содржина, во рационалистички дисциплинарен кодекс кој ја заштитува индивидуата од незнаење и грешки. Богословието се потчинува на приоритетот на методот, преобраќајќи се во “наука” изградена на докази, која предложува интелектуално несомнени факти. Аскезата на верните — актот и практиката на учествување во динамиката на односите кои ја сочинуваат Црквата — се кодифицира како правила на закон и принципи на индивидуална етичност. Така, преданието, наместо да биде предавање и примање на живо искуство, се преобраќа во куп скаменети формули на “православието” (ортодоксијата), кои ја хранат индивидуалната самодоволност, предадена на мртви схеми.

Напишете коментар

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Промени )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Промени )

Twitter слика

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Промени )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Промени )

Connecting to %s