Сергеј Епифанович: ПРЕПОДОБЕН МАКСИМ ИСПОВЕДНИК И ВИЗАНТИСКОТО БОГОСЛОВИЕ

Преподобный Максим Исповедник и византийское богословие. Киев, 1915. Переиздано: М.: Мартис, 1996; Приложение к серии «Святоотеческое наследие». 220 с.

ВОВЕД //1

Најинтересниот богослов на православна Византија, преп. Максим Исповедник одамна привлекувал кон себе внимание со возвишеноста и оригиналноста на своите гледишта и одамна бил славен како длабокомислен богослов – писател. Затоа, неговото изучувањето со неговите гледишта има разбирлив интерес. Само по себе се подразбира дека преп. Максим, како познат мислител на епохата, не може да биде изучуван, така да се рече, надвор од просторот и времето, одделно од родната почва, настрана од таа духовна атмосфера, во која израснал и е воспитан неговиот голем дух. Таквото изучување не би имало ни доволна полнота, ни сила за карактеристиките на духовниот облик на светиот отец. За тоа да се покаже во дадениот однос, барем до некаде задоволително, кон него мора да се примени целата засегната област на византиското богословие, – поинаку говорејќи, мора не само систематски да се претстави учењето на на преп. Максим, туку и да се покажат неговите извори, да се оценат и окарактеризираат неговите гледишта, така што ќе се постават во врска со гледиштата на епохата. Таквата поставка на нештата би дала можност не само да се означи местото на преп. Максим во културната историја на Византија, туку и да се изјасни неговиот карактер како писател и да се осветли внатрешната структура на неговиот систем//2. Нема потреба да се зборува, дека таквото изучување на преп. Максим е верно и суштинско. Преп. Максим, несомнено, во буквална смисла бил византиски богослов. Кругот на неговите интереси, насоката во решавањето на богословските прашања, преовладувачкото настроение на неговиот дух – сето тоа до тој степен потсетува на неговата епоха и толку го зближува со неа, што ние навистина можеме да го сметаме за духовно сроден само со Византија од VI-VII в.

Во науката одамна е забележана и сега станала општоприфатлива положбата, дека гледиштата на преп. Максим претставуваат органско сраснување на најразлични правци и текови, богословски и философски//3. Тоа, секако, е признак на високата надареност на преп. Максим. Само талентирана природа, органска, која се истакнува со силата на творечката синтеза, можела од разновиден материјал да создаде единствен строен систем. Но, од друга страна, несомнено е и тоа, дека во дадениот случај, преп. Максим бил изразител на стремежите на своето време, носител е на оние непосредни задачи, кои самата историја на Византија му ги поставила на византиското богословие. Распознавачка црта на епохата на преп. Максим чинел имено стремежот кон обединување и сливање на различните плодови на елинскиот гениј, посебно; стремежот кон создавање на еднообразен тип на византиско богословие. И историјата веќе ги наметнувала оние елементи, кои требало да влезат во составот на тој нов тип; го наметнувала исто така и “византискиот” дух, во кој требало да биде произведено тоа обединување. Таквиот стремеж кон обединување и обработка на различни елементи во еден дух, бил не некаква краткотрајна и делумна појава, туку општа особеност на византискиот живот на тоа време, до тој степен карактерен за целата епоха, како и воопшто за целата византиска култура. во VI и VII в. Тоа се случувало во најшироки историски рамки, а, посебно говорејќи, византиската култура нему му го должи своето појавување. Да се приближиме до таа појава.

Белешки:

1. Литература за изучување на преп. Максим (по азбучен ред):

* Епископ Алексий. Преподобный Максим Исповедник, как представитель древне-христианской мистики. Вера и разум, 1905. №3, с.124-139.

* J.Bach. Dogmengeschichte des Mittelalters vom christologischen Standpunkte Wien, 1873. Th.5, 15-49.

* O.Bardenhewer. Patrologie. Freiburg im Breisgau. 3Aufl. 1910.

* F.Chr.Baur. Die christliche Lehre von der Dreieinigkeit und Menschwerdung Gottes in ihrer geschichtlicher Entwicklung. Tubingen, 1842. B.II, 263-273.

* Проф.А.И.Брилиантов. Иоанн Скот Эригена. Влияние восточного богословия на западное в произведениях И.С.Эригены. СПб., 1898. С.191-219.

* А.Ф.Вертеловский. Западная средневековая мистика и одношение ее к католичеству. Вып.I. Харков, 1888. С.55-66.

* Th.Christlieb. Leben und Lehre des Johannes Scotus Erigena. Gotha, 1860. S.104-111.

* Doctrina Patrum de incarnatione Dei Verbi, hrsg. von Prof. Fr.Diekamp. Münster in W., 1907.

* J.A.Domer. Entwicklungsgeschichte der Lehre von der Person Christi. Berlin, 1853, 2 Aufl. B.II, 283-291.

* W.Gass. Die Mystik des Nicolaus Kabasilas vom Leben in Christo. Greifswald, 1849. S.49-53. Geschichte der christlichen Ethik. Berlin, 1881. B.I, 212-216.

* J.Huber. Die Philosophie der Kirchenväter. München, 1859. S.341-358.

* K.Krumbacher. Geschichte der byzantinischen Litteratur von Justinian bis zum Ende des oströmischen Reiches. Munchen, 1898.2, S.61-64 (богословский отдел обработан A. Ehrhard’ом).

* M.A.Landerer. Das Verhältniss von Gnade und Freiheit in der Aneignung des Heiles. Jahrbücher für deutsche Theologie, 1857 (II), S.583-587.

* П.М.Минин. Главные направления древнецерковной мистики. Богословский вестник, 1911, III (декабр), с.823-838; 1913, II (май), с.151-172; 1914, II (июнь), с.304-326; III (сентябр), с.42-68 (о преп. Максиме, с.59-67).

* Е.Montmasson. La doctrine de l’ Απάθεια d’après saint Maxime. Echo d’Orient, 1911, №86, p.36-41.

* Проф. М.Д.Муретов. О св. Максиме Исповеднике. Предварительные крагкие сведения (к руск. пер. творений преп. Максима, т.I), с.I-XVI.

* Aug. Meander. Allgemeine Geschichte der christlichen Religion und Kirche. 4Aufl. Gotha, 1864. B.V. (Werke VII), S.219-225.

* И.Орлов. Труды св. Максима Исповедника по раскрытию догматичкото учения за двух волях во Христе. Историко-догматическое иследование. СПб., 1888.

* К.F.A.Preuss. Ad Maximi Confessoris de Deo hom.inisque deifica-tione doctrinam adnotationes. I.Schneeberg, 1894.

* H.Ritter. Geschichte der Philosophie. Th.VI: Geschichte der christl. Philosophie. Th.II. Hamburg, 1841, S.535-552.

* R.Seeberg. Lehrbuch der Dogmengeschichte. B.II. 2Aufl. Leipzig, 1910, S.270-275.

* Σ.ΣταAρίδης. Η οδος προς τον Θεόν, η περι του τέλους του ανθρώπου κατα Μάξιμον τον ομολογητήν. Κωνσταντινουπόλει, 1894.

* G.E.Steitz. Die Abendmahlslehre der griechischen Kirche in ihrer geschichtlichen Entwickelung. Jahrbücher für deutsche Theologie 1866 (XI), S.229-238.

* H.Straubinger. Die Christologie des hl. Maximus Confessor. Bonn, 1906.

* Idem. Die Lehre des Patriarchen Sophronius von Jerusalem uber die Trinität, die Incarnation und die Person Christi. Mit besonderer Berücksichtigung seiner Beziehungen zu Maximus Confessor. Der Katolik, 1907 (Dritte Folge. XXXV), S.175-198, 251-265.

* J.Tixeront. Histoire des dogmes dans l’antiquité chrétienne. III. La fin de l’âge patristique (430-800). 2 ed. Paris, 1912.

* J.A.Wagenmann. Maximus der Bekenner. Realencyclopädie für protestantische Theologie und Kirche, herausgegeben von Dr.Herzog. B. XX. Gotha, 1866. S.114-146.

* H.Weser. S.Maximi Confessoris praecepta de incarnatione Dei et deificatione hom.inis exponuntur et examinantur. Berolini,1869.

Творбите на преп. Максим се цитираат според 90 и 91 тт. изданија Мињ (PG.= Migne, Patrologiae cursus completus, series graeca), со укажување на пагинацијата (р.) издание на Комбефи, препечатено од Мињ. Малите “глави” (Cap.de charitate, Cap.theol., Cap.quing.), собрани во 90 т. на Мињ (PG.90, 960-1392), се цитираат според нивниот №№, без означување на томот и страниците на изданието.

Другите скратенки се: ДВС = Дела на вселенските собори; GCS = Die griechischen christlichen Schriftsteller der ersten drei Jahrhunderte (берлинско издание); р.п.= руски превод; “Прилож.” = Прилог кон нашето дело: “Преп. Максим Исповедник, неговиот живот и творби”.

2. Секако, ова е недостижен, во крајна мерка, за нас, идеал, и ние ќе се ограничиме само на општите црти.

3. Huber, 342. Christlieb, 104-105. Wagenmann, 144,145. Weser, 2. Krumbacher-Ehrhard, 63. Проф. А.И.Бриллиантов, 192-193. Straubinger, 10. Проф. М.Д.Муретов, с.I,VI. И.М.Минин, Богословский вестник. 1914, III,59.

One thought on “Сергеј Епифанович: ПРЕПОДОБЕН МАКСИМ ИСПОВЕДНИК И ВИЗАНТИСКОТО БОГОСЛОВИЕ

  1. На денот кога се пее црковната служба на преподобен Максим, а еден ден порано пред (13/26 август) календарски означеното Пренесување на неговите свети мошти (662 г.),
    „Свиток” започнува со објавување на преведените поглавја од делото: ПРЕПОДОБЕН МАКСИМ ИСПОВЕДНИК И ВИЗАНТИСКОТО БОГОСЛОВИЕ, од Сергеј Епифанович.

    Христе Боже, благослови.

Напишете коментар

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Промени )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Промени )

Twitter слика

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Промени )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Промени )

Connecting to %s