Божествениот Логос

Сè што до сега се говореше за својствата на Божеството и нивните пројави во светот, а исто така, за начинот на тоа пројавување, непосредно се однесува само на Божествениот Логос како творечки принцип. Имено, Логосот се пројавил во светот, и во Логосот сето битие е причестно на Бога//1. Овие тесни односи на Логосот кон светот се изразуваат при посредство и во форма на Неговите енергии или мали логоси (λόγοι)//2, идеи, на кои Едниот Божествен Логос творечки како да се расчленува, и кои повторно се обединуваат во Него, како радиуси во центар на круг//3. Соодветно на тројната дејност на Логосот – творечката, промислителната и судиската, и неговите λόγοι, или идеи, се пројавуваат тројно: како основни начела или закони на природата (λόγοι φύσεως)//4 и како цели или патишта на промислата и судот (λόγοι προνοίας και κρίσεως)5. Овие λόγοι; го опфаќаат сето битие во текот на целото негово постоење. Во λόγοι на природата како да се состои целиот сетилен и мисловен (духовен) свет; во λόγοι на промислата и судот – целиот негов живот, сите цели на неговите движења, сведувани кон една повисока (цел) – кон обожението. Всушност, во λόγοι на промислата и судот се преднацртани и воплотувањето и откупувањето, тој центар на промислата и повисокото остварување на идејата за обожението//6; од нив, исто така, целосно се определува повторувањето и аскетското усвојување на тајната на откупувањето и спасението од секој човек, т.е. се опфаќаат сите видови добродетели и знаење//7; во нив, на крајот, се наѕира и идната судбина на целиот свет//8. Целиот свет како да виси на овие λόγοι, имајќи ја во нив вистината на својата суштина. Според нив пак, како според Свои намери, или предопределби, и Самиот Логос го познава светот//9. Преку нив Тој ги изразува Своите односи кон светот и го остварува неговото обединување со Себе. Логосот предвечно ги содржи во Себе сите λόγοι//10. Од него тие излегуваат за образување на светот и во Него повторно се обединуваат како свој Извор. Тоа обединување се извршува преку обопштување. Образувајќи сè повеќе и повеќе општи групи според видовите и родовите, λόγοι, на крајот, се возвишуваат кон Премудроста и Божјата Расудителност (φρόνησις), која ги содржи сите општи и сите посебни λόγοι//11.

Обединувајќи ги во Себе сите λόγοι, Божествениот Логос е центарот на целото создадено битие. Притоа, Тој не само што творечки го сврзува со Себе целото битие, туку и промислително го води кон друго, уште поцелосно обединување со Себе, кон враќање кон Себе и обожение во Себе на целото битие што излегува од Него. Таков е предвечниот “совет” (βουλή) Божји//12, конечната цел на промислата.

Такa настапува Логосот во своите енергии, или Логоси.

Тие логоси можат да бидат, сепак, разгледувани не само во однос кон нивниот Причинител и Носител, туку и во однос кон светот што го образуваат, така да се рече, самите по себе. Таквото нивно разгледување нè преведува во сферата на онтологијата, во областа на “природното (така да се рече; философско) созерцание” на создаденото битие//13. Сето битие според суштината е идеално. Тоа не е нешто друго, освен збир од логосите, кои се излезени од Логосот и разнообразно се преплетуваат еден со друг. Сите својствени разлики на битието зависат од разните комбинации на овие логоси. Нивното вплотнување го образува грубото сетилно-достижно создание//14. Целиот свет, на тој начин, претставува, повеќе или помалку “одебелување” или воплотување на Логосот//15, кој таинствено се крие во λόγοι под обвивката на создаденото битие//16 и кој во сите Свои дејства ги открива Своите λόγοι на промислата и судот//17. Задача на онтологијата – е да ги созерцува тие λόγοι//18, нивното взаемно преплетување и постепеното одебелување//19 и преку нивно обопштување //20 да се искачува кон Логосот сепричинител//21.

Белешки

1. Ambigua, PG.91, 1080A,1081A, f.123a,124b.

2. Ibid. 1257A, f.202B. Поимот λόγος е многустран и има различни нијанси. Во рускиот/словенскиот јазик не постои термин што сосема му одговара. Затоа, треба да се преведува различно, секогаш според смислата на зборот. Во однос кон Бога λόγοι – тоа се божествените идеи, намери (хотения) (Ambigua, PG.91, 1081А, f.124a: λόγος, η τω γνωσθηναι υπο Θεου; 1085А, f.126a: θελήματα, προορισμοί, Quaest. ad Tahl. XIII,PG.90, 296A, p.30-31 [р.п.II,55]); во однос кон секој предмет – тое е неговиот формирачки принцип, според кој тој добил битие (Ambigua, PG.91, 1080С, f.123Ъ), неговиот όρος (Ambigua, PG.91, 1320С, f.227b; Ad Thomam, ibid. 1057B, 114b; Quaest. ad Tahl. LXIV, PG.90, 709BC, p.260 [cap.quing.IV,100]), закон (Orat. Dom. expositio, PG.90, 901D, p.362 [р.п.I,199]; Ambigua, PG.91, 1280A, f.21 Ib), во однос кон дејноста – нејзината смисла, цел, намера (σκοπός), план (Cap.theol. II,76 [р.п.I,249-250]; Mystagogia 24, PG.91, 713D, p.525 [р.п.I,183]), правило (Quaest. ad Tahl. XXVII, PG.90, 353A, p.64 [р.п.II,95]). Како предмет на нашето познание, λόγοι се божествените осветлувања на нашиот ум и се примаат (субјективно) како помисли (νοήματα λογισμοί, Ambigua, PG.91, 1129В, f.146b; Quaest. ad Tahl. V, PG.90, 280A, p.21 [р.п.II,40]; LXV, 741C, p.277), поими, идеи (Ambigua, PG.91, 1121A, f.142b; 1296B, f.217b), созерцанија (Quaest. ad Tahl. LXV, 741CD, p.277), вистини (Quaest. ad Tahl.III,PG.90, 273D, p.18 [р.п.II,37]; XVI,301B, p.35 [р.п.II,61]). Философската историја на дадениот термин – почнувајќи од идеите на Платон и завршувајќи со λόγοι на неоплатониците – е многу долга. Овде не е место да ја засегаме.

Учењето за λόγοι, секако, не во таква развиена форме, како кај преп. Максим, се сретнува и кај претходните црковни писатели. Така, за λόγοι на природата види кај Евагриј, Cap.pract. ad Anat. 92, PG.40, 1249B; Sententiae ad fratres, ibid. 1281D (rationes); и особено кај Дионисиј Apeoпагит, De div. nom. V, 7, PG.3, 821AB; V, 8, 824C (= θεια θελήματα); IV,26, 728C; XI,2, 940D; (λόγος на секој предмет:-) II,8, 645С; IV,7.31, 704А,732В; VIII,5, 892С; види, исто така кај Климент Александриски (цитатот се зачувал кај преп. Максим: Ambigua, PG.91, 1085А-С, f.126ab); св. Григориј Богослов, Or.30, n.20. PG.36, 129А; р.п.III.3,80; Or.28, n.16,31, ibid. 48B.72A; р.п.III,26,40; Or.43, n.67, ibid. 585A; р.п.IV,101 (cp.Or. 6, n.15, PG.35, 741C; р.п.I,189; Or.32, n.7, PG.36, 181B; р.п.III,115: πρωται αιτίαι ιδέαι); св. Григориј Ниски, In hexaem. liber, PG.44, 73A; р.п.I, 15; De hom., opificio 24, PG.44, 212D-213B; р.п.I,173-175; De anima et resur., PG.46, 29A; р.п.IV,213; Oratio cat. 39, PG.45, 101A; р.п.IV, 105; св. Василиј Велики, In hexaem. hom.3, n.9, PG.29, 76B-C; р.п.I.4, с.53; hom.1, n.7, 17B; р.п.I,14; cp. n.8, 21A; I, с.16; преп. Нил (Евагриј), De oratione 51,56, PG.79, 1177C-D; р.п.I,182,183; Захарија Митиленски, Disputatio de mundi opificio, PG.85, 1068В,1137В,1140В. – за λόγοι на промислата и воопшто за λόγοι, кои се пројавуваат во етичкиот свет, види кај Евагриј, Sententiae (до киновитите гл.85), PG.40, 1282С [с.137,гл.132]; Cap.pract. ad Anat. 31,61, PG.40, 1229C; 1236В [с.104-105, гл.50; с.109-110, гл.89]; Изреки, р.п.(Добротољубие I4), с.638 [с.119, гл.48]; кај Немезиј, De nature hom.inis, 44, PG.40, 809А.С, р.177,178 (= Ambigua, PG.91, 1192D,1193A., f.175a); кај св. Григориј Богослов, Or.4, n.47, PG.35, 572A; р.п.I.3,91; Or.32, n.27, PG.36, 205C; р.п.III,130; Poem. dogm.VI: de Providentia, v.22, PG.37, 431A; р.п.V.3,37. Употребата на λόγος во субјективна смисла (= поим, вистина) од класичните времиња било вообичаено и имало широка распространетост (св. Григориј Нискиј, Contra Eunom. liB.I, PG.45, 388В,392С; р.п.V,169,175; св. Василиј Велики, In hexaem. hom. I, n.4, PG.29, 12C; р.п.I.4, с.10; види речници: W.Pape. GriechischDeutsches Handworterbuch. 3 Aufl. Braunschweig 1880. Bd II, Abth.1 (А-П), S.58-61; E.A.Sophocles. Greek Lexicon of the Roman and Byzantine Periods. New York-Leipzig 1888, p.719-720).

3. Ambigua, PG.91, 1081B-C, f.124b.

4. Cap.de charitate I,98,99 [р.п.I,106]. Ambigua, PG.91, 1341D,1380B, f.236B.251a; 1248В,1280А,1296В,1329А, f.198B,211B,217B.231a. Quaest. ad Tahl. I,PG.90, 269A, p.15 [р.п.II, 33]; II,272A, p.16 [р.п.II, 35]; XIII,296B, p.30 [р.п.II,55]; XXV, 332B, p.52 [р.п.II,84]; XXVII,353C,356В,357С, p.65-67 [р.п.II,96-98]; XXXII,372B, p.75 [р.п.II,107]; XXXV, 377C, p.79 [р.п.II,112]; XL, 400A, p.91 [р.п.II,125]; XLVI,420C, p.102 [р.п.II,138]; XLVIII,436C,440B.D, p.111-114 [р.п.II,147-149]; LIX, 609B, p.203. Orat. Dom. expos., PG.90, 901D, p.362 [р.п.I,199].

5. Ambigua, PG.91, 1297A. 1385A. 1400A, f.218a,252B,257B.Quaest. ad Tahl. XXXV, PG.90, 380A, p.80 [р.п.II,113]; LIII,501C, p.147 [р.п.II,180]; LIV, 517D, p.156 [р.п.II,190]; LXIII,681C,684A, p.245; LXIV, 728C, p.271; LXV, 756D., p.286. Orat. Dom. expositio, PG.90, 873D, p.345 [р.п.I,186]. EP.36, PG.91, 629D, p.368.

6. Quaest. ad Tahl. LXIII,PG.90, 684A, p.245; LX, 621A, p.209.

7. Quaest. ad Tahl. LXV, PG.90, 756D, p.286. Ambigua, PG.91, 1297A, f.218a. На нив во аскетиката се соодветни λόγοι на добродетелите и знењето (Quaest. ad Tahl.III,PG.90, 273D, p.18 [р.п.II,37]), см. гл. “Практич. философија”, бел. 3 и 20.

8. Ambigua, PG.91, 1357В,1169А, f.242Ь. 164а.

9. Cap.de charitate III,23 [р.п.I,123]. Ambigua, PG.91, 1085A-C, f.126a; 1328B-C, f.23 la. Quaest. ad Tahl. LX, PG.90, 625A, p.212. Дионисиј Ареопагит, Div. nom. VII,2, PG.3, 869B-C.

10. Ambigua, PG.91, 1084B, f.125a. Quaest. ad Tahl. LX, PG.90, 625A, p.212.

11. Ambigua, PG.91, 1313AB, f.224a-225a.

12. Quaest. ad Tahl. XXII,PG.90, 317B, p.44-45 [р.п.II,75]. Ambigua, PG.91, 1087C. 1305B, f.132a,221b.

13. Quaest. ad Tahl. V, PG.90, 280A, p.21 [р.п.II,40]; XL, 396C, p.89 [р.п.II, 123]; cP.Cap.de charitate II,26 [р.п.I,110]. Терминот φυσικη θεωρία овде е употребен во широка смисла (вклучувајќи го созерцанието и мисловното битие). Често тој се употребува во потесна смисла на духовно созерцание на сетилното битие: Cap.de charitate I,94. 97 [р.п.I, 106]; Ambigua, PG.91, 1128C, f.145b; Quaest. ad Tahl. X, PG.90, 292A, p.28 [р.п.II,51]. Види ја гл. “Природно созерцание”, бел. 17.

14. Ambigua, PG.91, 1129A, f.146а, ср. 1228В, f.189b. Св. Григориј Ниски, De hom. opificio 24, PG.44, 212D-213A; р.п.I,173-174.

15. Ambigua, PG.91, 1285CD, f.213b-214a; ср. 1293В-С, f.216b.

16. lbid. 1129В,1248В,С.1380В, f.146B.198a.b,25la.

17. Ibid. 1400A, f.257b.

18. Prol. ad Tahl. I,PG.90, 252B, p.5-6 [р.п.II,25]. Ambigua, PG.91, 1129B, f.146b.

19. Ambigua, PG.91, 1228B, f.189b; 1293B-C, f.216b.

20. Ibid. 1133A-B,1312B-D, f.148a. 224a-b.

21. Ibid. 1137A,1296D, f.150a,218a.

Напишете коментар

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Промени )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Промени )

Twitter слика

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Промени )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Промени )

Connecting to %s