Разбирањето на времето и просторот на Света Гора

Ми раскажуваше еден стар капетан на брод: „Тогаш имавме бродови со едра. Не се плашевме од отвореното море, зашто едрата го држеа бродот и тој си играше со брановите. Многу тешкотии имавме кога пристигнувавме до копното. А кога ги водевме идните монаси на Света Гора, знаевме дека нема повторно да ги земаме. Ги губевме, не излегуваа повторно надвор, како што умрените не се враќаат назад откако ќе ги остават во гробиштата.Тој Света Гора ја окарактеризира како гробишта, како гроб, во кој кога некој ќе влезе – не излегува надвор. И имаше право. Може да кажеме дека Света Гора е гробишта на мртво семе, од кое из’рти еден поинаков живот и цветање.

Света Гора е нешто што најдлабоко те потресува и привлекува. Нешто што има врска со смртта и животот. Кандидатот за монах доаѓа на Света Гора. Останува во слобода. Сака да види што се случува во него со текот на времето на ова место. Реакциите се различни, според личностите и нивните трагања.

Ако имаш повик за тој живот, за таа логика, место и клима – остануваш. Доаѓа до твојот постриг. Приведен си од својот Старец до Светиот Жртвеник, кому му припаѓаш, кому му го посветуваш својот живот. А Светиот Жртвеник, светата Трпеза е пресветиот Христов гроб, од каде излегува Женикот, како од светла брачна одаја. И љубиш еден Гроб. И му припаѓаш на Гробот, бидејќи го сакаш животот.

Првата пожелба од старите светогорци на некој нов, млад монах е: „Добро трпение” (καλή υπομονή). Тоа трпение, тоа дека свесно остануваш под (=потчинет), е благослов кој во себе крие голема динамика, бидејќи те привлекува кон патот на свесното умирање, кон погребувањето во „добра земја“, каде што се ослободува, се активира динамизмот скриен и збиен во тебе. И ‘рти семката на твоето битие, која дава „стострук плод”[1].

За тоа да се случи семката на твоето битие треба да е жива, да има елемент кој може да издржи во процесот на живоносното умирање и треба да дојде твојот час, семката да созрее, човекот да стане свесен дека тоа е неговиот единствен пат. Дека поинаку не може да биде.

И минува времето, за да дојде часот. А конечниот час е толку страшен, што би ја направиле секоја жртва да го заобиколиме, да го избегнеме. Поинаку, меѓутоа, не може да биде, отколку да ја испиеме горката чаша на смртта.

Проучувањето на смртта е проучување на животот. Тоа што го гледаме пред себе е дека неизбежно се приближува смртта. Она што постои во нас е жедта за вечниот живот.

Бидејќи си го засакал овој пат на монашкиот живот и подвиг, одиш понатаму, почнуваш да се погребуваш, да го живееш умирањето и да се храниш со неуништливиот живот и со радоста која не минува.

Кога се крштеваш „во смртта”[2] Исусова, се облекуваш во Христа[3] и добиваш име. Кога станувш монах, примаш второ крштевање и добиваш ново име.

Чинот на пострижување ја кажува сета вистина за животот на подвигот што те очекува. Ти говори за неискажливата радост и веселба кои ќе ги достигнеш, откако ќе поминеш низ бескрајни маки и неочекувани искушенија. Ти опишува сосем јасно „сè што е тажно и тешко во радостотворниот живот според Бога”. На крајот, сè доведува до една проверка, каде сè е демнето, во криза која често ги надминува логиката и твојата издржливост.

Во тој час на крајна недоумица и оставеност, ако свесно со сето битие речеш: „Нека биде Твојата волја, Боже мој, колку тоа и да ме чини” – тогаш целиот се менуваш. Се облекуваш во Христа. Местото го менува името. Стануваш друг (= ин, инок).

„Оние пак, што ќе го потрпат Бога ќе ја обноват силата, ќе замавнат со крилјата како орли, одат и не се заморуваат”[4]. Тогаш ги доживуваш последиците на онаа пожелба за „добро трпение.

Чувствуваш дека целиот живот си го проживеал за да стигнеш до тој миг. И до тоа место. Тој миг е молња и вечност.

Тогаш немаш никакви недоумици. Не се присетуваш на ништо, ниту очекуваш нешто. Божествената посета одеднаш ја избришала поделбата на минато и иднина, правејќи сè едно сега на преплавеност и преисполнетост.

Неподвижен си. Стоиш запрепастен, полн со изненадување, со отворени сетила, така што целиот стануваш едно сетило.

Сè вреднуваш поинаку. Наоѓаш богатство, слава и рај, таму каде што другите гледаат бездна која би требало да се избегне.

Христос на Крстот и како умрен е положен во Плаштаница, (во Надгробниот Плач) е познаен како „Цар на славата”.

Оттогаш си задоволен кога си презрен. Се радуваш кога си понижуван. Помогнат си кога те отпишуваат.

На плочите на твоето срце се испишува еден нов закон, како што е напишан на камените плочи на гората Синај. Новиот закон на љубовта што лично си го примил, те запечатил како „печат на дарот на Светиот Дух”[5]. На себе ја носиш монашката схима – крст со исповедање на победата: ИС (=Исус), ХС (=Христос), НИКА (=победа). Ф (Φώς=светлина), Х (Χριστού=Христова), Ф (Φαίνει=просветува), П (Πάσι=сè и сите), Т (Τόπος=место), К (Κρανίου=череп), П (Παράδεισος=рај), Г (Γέγονε=настана).

Оттогаш поинаку одиш. Го носиш тоа искуство како пролевање на крв. Го носиш умирањето што те донело во животот. Не излегуваш надвор од гробот. Се храниш со него како што билката се храни со коренот од земјата. Твојот збор произлегува од твоето искуство, се вообличува твојот простор. Сè е пројава на тоа воскресение од мртвите, сè е облечено во девственоста на умилението и изворниот динамизам на вечниот живот.

Свети Козма Етолски, вистински Светогорец, јасно говори дека темелот на кој стои, не е, како што многумина мислат, столот или тронот, туку неговиот гроб, од кој зборува неговото мртво јас[6].

* * *

Кога Авраам го вади ножот за да го жртвува својот син Исак, значи; да ги убие својот живот и својата надеж, бидејќи тоа Бог го бара, во тој миг се јавува ангел од небото кој го запира.

Жртвата на Авраам веќе е извршена. Неговиот живот се променил. Името на местото се променило. Станало „Господ ќе се погрижи”. За подоцна да речат: „на гората каде што Господ ќе се погрижи”[7]. Аврам станува татко на верата, татко на многу верни.

Кој живее блиску до тој човека и до тоа место, каде што Господ се погрижил, има поинакво воспитување. Му се наложува и поинакво однесување.

Не можеш да бидеш дрзок на тоа место. Не можеш да импровизираш, да правиш што ќе ти падне на ум.

Му се предаваш на логосот и на посебното блескање на местото на жртвата и образованието, кое настанало и трајно постои преку тоа духовно искуство и преку тој настан што се случил.

Со крстната жртва на Господа „секое место стана дом за молитва”[8], според свети Јован Златоуст.

Светогорските манастири се ставропигијални. Крстот влегол во темелите на Манастирот. Крстот влегол во срцето на ктиторот. Тие самите од љубав се распнале за да се соочат со илјадници непријателски искушенија.

Колку истрпеле светите ктитори за да ги изградат манастирите, за да ги организираат братствата, тоа нивните житија го опишуваат. Но, неопишливите маки и неискажливите небесни радости кои ги искусиле нивните души, само за нив се познати. Тоа се оние нешта „неискажливи… за кои на човек не му е дозволено да говори”[9].

Меѓутоа, дека тие се вистинити, автентични, свети, се гледа и од тоа како се вообличиле и вообличуваат во целиот простор на Атос и во целото време; се гледа дека Гората ја направиле света и богопосетена.

Просторот и времето се натопени со скрушен стравопочит. Преподобноста на светоста, соживотот со упокоените, топлината на присуството, убавината што ја надминува смртта, тоа се некои особености на Света Гора. Големите, вистински и секогаш-живи нешта сами доаѓаат. Се случуваат без труд. Им се даруваат повеќе на оние што безгранично, безусловно, себе Му се принеле на Бога. Така, може да кажеме дека нивните дела се родени со Божјата благодат, а не со створената човекова волја. Така, може да говориме за богосоздадени градби и неракотворени икони.

Во тој свет простор монахот научил да не го губи времето творејќи ја својата волја, туку со ништо да не се занимава – според зборовите „починете и познајте”[10] – за да биде во постојана подготвеност и будност; да слуша и да гледа што Бог сака и тоа веднаш да го изврши.

Се присилува неприсилно. Сè слободно Нему му остава. Дише со молитвата свесно, а подоцна и неосетно.

Така, неговото време станува Божествена Литургија. Целата природа ја гледа осветлена и преобразена однатре, како што таа се прикажува на светите икони и како што ќе биде – и веќе почнала да бидува – во новото создание; Тогаш кога „новите небеса и новата земја според Неговото ветување ги очекуваме”[11]. Сета природа и боите на природата божествено се изменуваат, облечени во сјајот на литургиското умиление.

Градбите стануваат лесни, дишат и говорат. Камењата во тишина воскликнуваат [12].

За да го слушнеш гласот на градбите, гласот на воплотениот Логос, треба да бидеш скрушен и мртов за својата волја.

„Доаѓа часот, и веќе настана, кога мртвите ќе го слушнат гласот на Синот Божји, и штом го чујат ќе оживеат”[13].

Ако го чуеш гласот на воплотената Вистина, на вистината што се воплотува во начинот на кој просторот и времето на Света Гора се организираат, го земаш животот. Етосот на градбите, ритамот на мелосот, дискретноста на програмата, објавуваат една вистина што не се учи на надворешен начин, затоа што таа е причестување со животот, кое од генерација на генерација се пренесува како тајна на течењето и кружењето на крвта во едно тело, бидејќи „едно тело сме многумина”[14], живите и упокоените.

Ако не живееш во љубовта која е вечност; ако паднеш во стапицата; да го сметаш за важно оно што е неважно, да тежнееш по положби, слава и богатство што минува и се гаси – во тој случај, уште од сега го претвкусуваш несреќниот крај, кон кој времето неумоливо те води.

Спротивно, во климата на божествената љубов, времето не го укинува животот, туку ја уништава пропадливоста и ја открива светлината на непропадливоста. Колку повеќе времето изминува, човекот кој научил да живее давајќи се себе си, се смирува, стивнува, се оснажува, се подмладува. Денот не завршува, не се стемнува, туку се разденува. Верува, живее и чувствува дека со смртта поцелосно ќе изгрее невечерната светлина. И кога сетилно ќе ја изгуби светлината на светот, кога ќе престане да се движи по земјата, тогаш, како мртво и бесчувствено тело, другите ќе го земат и ќе го положат во пазувата на земјата. Тогаш и надворешно од сите ќе биде видено и од негова страна доживеано потполното себе-предавање на божествената волја, за таа да дејствува онака како што таа сака. И бидејќи за време на својот живот го познал божественото милосрдие, и ја почувствувал и доживеал и во своето смртно тело божествената радост, како дар за кој не бил достоен, сигурен е (и таа сигурност е тело на неговото битие), дека и тогаш – уште повеќе и повпечатливо – нестворената светлина и божествената љубов – го просветува и го создава него самиот (достоен за осуда заради своите дела, но сепак објект на Божјата љубов со Неговото милосрдие).

Такви непознати и анонимни луѓе кои така живееле, така биле погребени на Света Гора, има многу. Од нивните гробови, од местата каде што живееле, од ридовите од кои гледале, од патеките по кои оделе, од храмовите каде што биле на Света Литургија, од келиите каде што се подвизувале и ја примале божествената посета…, од сето тоа излегува необјаснив благомирис и топлина на присуството, кое ја победува осаменоста.

Кога ја примаш благодатта, кога сè што е во тебе вели „слава Богу”, тогаш оваа радост и веселба ја доживуваш како радост и веселба која на сите им сјае. Тогаш си способен; и благословот и болката и духовните дарови на сите други – независно каде и кога живееле или живеат – ги примаш и да доживуваш како свое богатство, што ти се дава како подарок.

Живееш со оние што не си ги видел и нема да ги видиш; со оние што живееле пред толку векови. И поблиски ти се оние што се подалеку, но вистинити, кои нашле утеха во болката и во несреќата, бидејќи не ја повредиле душата.

Колку тие луѓе се блиску или далеку не зависи од географската и временска оддалеченост што те одвојува од нив, туку од тоа, колку духовно здравје имаш, колку постоиш во просторот на љубовта и чувствителноста за вистинитите нешта кои остануваат, кои сите ги очекуваат.

* * *

Целото создание, просторот и времето, имаат вредност затоа што се п(р)ојави на Божјата љубов.

Љубовта го прави просторот Рај, а во времето таа го донесува она што е безвремено и вечно.

Блиску до смирениот, крај човекот на љубовта – срцето ти се отвора. Наоѓаш пространост. Стануваш како мало дете. Се движиш со леснотија. Не сакаш да го оставиш. Времето во негова близина протекува свето и плодно.

Во спротивно, покрај себељубец, кој завидува и злопамети, не можеш да престојуваш. Не наоѓаш простор. Срцето ти се стега. Потиштен си. И се повлекуваш.

Ако не љубиш, се стеснува твојот простор и снемуваш време.

Ако работиш себељубиво само за себе, како безумниот богаташ од Евангелието, заборавајќи го другиот, твоето време веднаш завршува. Твојот ден станува ноќ. И слушаш глас: „…оваа ноќ ќе ја земам твојата душа од тебе; а ова што си го подготвил чие ќе биде”[15]?

Меѓутоа, оној што љуби, работи и живее за другиот, кога ќе дојде последниот час и ќе му се постави истото прашање: „Тоа што си го подготвил, кому му останува?”, одговорот е подготвен: „Сè му припаѓа на вистинитото и скапоцено мое „јас”, кое се сите други”.

Кога со своето однесување му даваш простор на другиот, на себе си даваш простор. Кога го отфрлаш, чувствуваш антипатија или го мразиш другиот, се мразиш себе самиот. Ако ова сега не го разбираш, ќе дојде време кога ќе го разереш.

Тие свети и вистинити (подвижници), имајќи го богатството на благоста и добрината, од љубов ги собираат и ги оставаат сите слободно да напредуваат „во секое време и на секое место”[16], според Господовата волја.

Така, Црквата секаде и секогаш е Сместувалиште на Несместливиот, каде што човекот може да живее; таа е собирање и пратеништво, доаѓање и заминување.

Низ евхаристиското собирање Црквата ни помага да доживееме дека „многумина сме едно тело и еден дух”[17]. Низ апостолството на Апостолите таа го донесува Евангелието на радоста и Воскресението на „целото создание”[18].

Кога одиш од Бога испратен – а не од својата помисла – ја добиваш исихијата (=тишината) на пустината. И кога стивнуваш во сепустинското Божјо благоволение, одиш секаде помагајќи и бидувајќи помаган. Тие што одат, остануваат неподвижни на едно место кое е Божјата волја. Тие што во Бога почиваат, секаде ја наоѓаат божествената благодат. Нека секој од нас со упорност го подигне крстот што некогаш и некаде му е даден да го подигне, и низ крстот ќе дојде неисцрпна радост во целото наше битие, а преку него и во целиот свет за вечноста.


Предавање од Архимандрит Василиј (Гондикакис), игумен на свештениот манастир Ивирон, на Света Гора, одржано на симпосион на тема „Света Гора – повеќе од илјада години духовно сјаење”, во рамките на манифестацијата „Солун – културна престолнина на Европа”, 27. Ноември 1997 год.

[1] Лк. 8, 8.

[2] Рим. 6, 3.

[3] Види: Гал. 3, 27.

[4] Ис. 40, 31.

[5] Голем Молитвослов, Чинот на Свето Крштение.

[6] Види: Ιω. Μενούνου, Поуки од Св. Козма Етолски, Атина, 1979, стр 140.

[7] 1Мој. 22, 14.

[8] P. G. 49, 400.

[9] 2Кор. 12, 4.

[10] Пс. 45, 11.

[11] 2Пет. 3, 13.

[12] Лк. 19, 40.

[13] Јн. 5, 25.

[14] 1Кор. 10, 17.

[15] Лк. 12, 20.

[16] Св. Литургија на св. Јован Златоуст, 1. молитва на верните.

[17] Еф. 4, 4; 1Кор. 10, 17.

[18] Мк. 16, 15.

Напишете коментар

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Промени )

Twitter слика

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Промени )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Промени )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Промени )

Connecting to %s