Наука : Философија : Религија

Наука

Науката дава математички опис на некој фрагмент на реалноста, гради теорија која потоа мора да биде проверена во експеримент. “Проверена во експеримент” значи, дека ние го споредуваме бројното значење на парметрите кои теоријата ги пресметала, со значењата на истите тие параметри добиени во експериментот. “Да се добијат значењата во експеримент” – значи да бидат измерени. Физиката е незамислива без мерење. Тоа е карактерниот признак на новоевропската наука.

Науката не ја достигнува последната реалност. Она што навистина и’ успева – е повеќе или помалку точното математичко опишување на некоја феноменална сфера на човечкото искуство. Тоа – “повеќе или помалку” останува принципиелно: без оглед на патхосот на точност во точните /егзактните/ науки, ние, строго говорејќи, не можеме ни за една физичка теорија сигурно да кажеме: вистинита е таа или не. Експерименталното потврдување на научната теорија го дава совпаѓањето на пресметаните значења со податоците на експериментот само во границите /во условите/ на грешката на експериментот. Тоа значи, дека две различни теории кои даваат пресметки што се разликуваат од податоците на експериментот не повеќе, отколку според погрешноста на експериментот, не се разликуваат во научниот метод. Тие теории можат да давааат подеднакво добро приближување до експерименталните податоци во границите на достапните нам значења на времето и просторот, и истовремено, да даваат сосема различни пресметки за многу големи значења на параметрите на времето и растојанијата. Затоа, да се прават од “потврдените” научни теории онтологиски изводи /заклучоци/ или дури просто долгорочни прогнози (како, на пример, бурно полемизираната теорија во XIX – XX век за “топлотната смрт на Вселената”) логички е некоректно. Стремежот да се даде точен количествен опис во точните науки, на парадоксален начин, има своја граница во самиот научен метод.

Пречка во реализацијата на програмата “да се даде точно математичко опишување на сè што постои” новоевропската наука има, исто така, и во самото поимање на бројот. Науката (и философијата) на антиката под број подразбира само цел број. Таа активно го ползува и поимот за односот меѓу целите броеви, иако и не го нарекува така како ние денес; број (туку имено, рационален број). Сепак, античката наука, соочувајќи се со фактот на несразмерноста на отсечките – на пример, на дијагоналата на квадратот и неговата страна – се откажува од питагорејската идеологија – “сè е број”, или во полиберална форма – “сè може да биде измерено”. Во светот постои несразмерност: бескрајна величина, континуумот не може да биде целосно изразен преку бројни соодноси. Со самото тоа, античката наука за философска основа на своите конструкции прифаќала дуалистичка парадигма: покрај мерливото, во светот постои и друго начело, и-рационалното… А, науката на новото време претендира сè да измери, притоа со апсолјутна точност. Дури и самите ирационални соодноси таа сака да ги претстави како број. Но, можно ли е тоа ? Разгледувањето и засновањето на таквиот пристап бара пофундаментален јазик, отколку чисто научниот, а тоа е – философскиот јазик.

Философија

Философија сака да навести поредок во нашето познание, да пројасни и да определи; што имаме предвид кога говориме: „знам, тоа – е очигледно, тоа е – докажано, тоа е – веројатно (или не)” итн. Темата на научното познание, доволно строго разгледувана, природно нè пренесува во сферата на философијата. Така, ние говориме за димензијата како за карактерна црта на математичката наука. Но, димензијата се покажува сложен проблем, кој допира длабоки философски прашања. На прв поглед изгледа толку просто: постави линијар – и измери! Сепак, што да се прави, ако границата на измереното тело лежи меѓу најситните оддели на линијарот? Па, ако и се совпаѓа со некој оддел, што значи пак тоа “се совпаѓа”: ако постои само сведоштвото на нашите очи, тогаш ние од порано знаеме, дека тие сведоштва не се точни, видот има свој праг на чувствителност. Што тогаш ние подразбираме под размер на телото?… И што е тоа граница на телото?.. Науката, за да не “заглави” во тие “проклети” прошања, е принудена да одговори на нив некако – приближно и повеќе или помалку условно. Во философијата пак, таквите прашања се сретнуваат “лице в лице”. Мнозинството од нив и остануваат без одговор, сепак философијата нè учи на две нешта: 1) да не се примаат лажните одговори за вистинити, да се бориме со “идолите на вистината” и 2) примерно да се оцени сета длабочина на сферата на проблематичното, што стои пред нашето познание.

Религија

Науката и философијата се светли островчиња на осмисленото, повеќе или помалку разбирливото, рационализираното во безбреговиот океан на животот. Но, животот не се сведува само на разбирливото, во него присуствува и таинственото, во него има свое место тајната…

Човекот може долго и мачно да ја бара смислата на животот, да гради теории, научни, философски, да се занимава со медитации, напрегнато да размислува и да ги опишува тие размислувања – но додека не се случи лична средба со Бога, додека не се оствари лична врска со Него – сè уште не може да се зборува за религија (лат. religio, од: religare – повторно поврзување). Ние можеме само да го бараме Бога, да се стремиме кон таа лична средба, но нејзиното оствaрување зависи, на крајот на краиштата, само од самиот Бог. Христос им говори на апостолите: “Не ме избравте вие Мене, туку Јас вас ве избрав…” (Јн.15:16). И кога Бог се открива, доаѓа до дијалог, имаме религија.

Од целата сфера на мистичното, религијата се одделува со две карактерни црти:

1) Ирационалното – надрационалниот Бог, полнотата на Мудроста, Силата и Светоста настапува како Личност, се случува лична средба со Богa;

2) Бог ни се открива нам, средбата со Бога е настан, за кој одлучува Бог.

Пoстои сферата на мистичното, таинствено знаење, постоти таинствено искуство на душата: присетувањето, совпаѓањето, грешките… Тоа искуство секогаш ни е блиско, иако и не ни е сосема јасно, бидејќи тешко се подложува на рационализација. Ние знаеме дека дури и нашето ratio, нашиот разум, исто така, се стреми “да ѕирне” во надрационалното: Светскиот Разум, Логосот, Самопостоечкото добро… Со една карактерна црта сферата на мистичкото постоење се разликува од областа на рационалного, дали тоа е науката или философијата: Последниве превосходно “работат” и се осознават себеси во услови на определена логичка граница меѓу субјектот и објектот, меѓу спознавачкото начело (органот, способноста, методот) и спознаваниот ob-jectum – об-јект, “поставен пред себе”. Мистиката постојано настојува на уривање на субјект-објектната граница, на “непосредно влегување” во предметот… Во мистичкото познание спознавачкото “јас” и спознаваниот “предмет” се слиени: познанието станува самопознание…

Науката и философијата се обиди на човечкиот разум да ја осмисли реалноста. Активноста овде е од страна на човекот. Во религијата пак, активноста – е од страна на Бога. Нам овде ни се открива она што е повисоко од човекот… Смирението е неопходен момент на богоопштењето, општењето со Светиот. “Бог на гордите им се противи, а на смирените им дава благодат” – учи Светото Писмо (Јк. 3:6).

(Овој текст е составен врз основа на извадоци од „В.Н.Катасонов: Точность науки, строгость философии и откровенность религии.”)

Напишете коментар

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Промени )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Промени )

Twitter слика

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Промени )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Промени )

Connecting to %s