Слободата како надеж

За воскресението на Христос црковното искуство не говори на религиозен јазик. Не е применлив јазикот на кој говорат идеолозите што христијанството го преобратиле во религија. Религијата го толкува воскресението од мртвите како „чудо”. Зборот „чудо” не објаснува ништо. Тој насочува кон настан, извршен на „надприроден”, магичен начин. „Чудото” на Христовото воскресение претпоставува човек да прифати (чисто мисловно, без врска со искуството), дека постои некаква повисока сила – Бог Којшто е творец и причина на сè што постои. И дека тој Бог на првиот човек (човекот од пештерите, камениот човек) му дал една една заповед што тој не ја запазил и затоа целиот човечки род бил казнет да стане смртен – од векови за векови.

Јазикот на религијата претпоставува, исто така, дека некогаш Бог се сожалил над луѓето и им Го испратил својот Син, да стане човек и преку Својата насилна смрт да плати откуп за вината на првите луѓе. Неговиот Син бил распнат, три дена погребен мртов и на третиот ден Бог Го воскреснал со својата чудотворна сила. И откако првородителската вина на луѓето била откупена преку смртта на Христос, била укината и казната со смртта – луѓето, сите, еден ден ќе воскреснат со истата чудотворна сила, којшто го воскресна и Христос. Тоа е јазикот на религијата.

Црковното искуство зборува на друг јазик. Тој јазик ги исклучува рационалните редукции, априорните тврдења, надприродните магични сили. Говори за воскресението како за ослободување на личното постоење од ограничувањата и принудата на природата. А слободата укажува на битиен „начин”, а не на „чудо”. Бог на црковното искуство е познат преку слободата, Тој може да биде доближен само преку личните искуствени барања: преку откривањето (коешто никако не е самоочигледно) на убавината на светот како причина за личностната различност – причина што те поканува на учествување во една непосредна врска – однос. И преку верата – доверба (која исто така, ја претпоставува слободата) во сведоците – очевидци на историското присуствување на Исус од Назарет.

Сведоштвото на очевидците – сведоци е предложен одговор на екзистенцијалниот проблем: на прашањето за причината и целта на битието и на творенијата, за нивната „смисла”. Ако историската личност на Исус е вочовечениот Бог, тогаш причинското начело на постечкото е слободата: Бог е слободен од секоја неопоходност и предназначеност. Бог не е задолжен од Својата природа да биде тоа што Е. Може, слободен од секоја неопходност, да постои и како човек. Бог е слободен од Својата божественост: Неговото воплотување го открива тоа. И токму толку е слободен вочовечениот Бог од битијните ограничувања на човечката природа: Неговото воскресение од мртвите го докажува тоа.

Евангелието на црковното искуство, неговиот предлог (секогаш отворен кон потврдување од личната потрага/барање) е, дека воскресението на Христос го открива „начинот” човек да постои слободен од ограничувањата на својата природа, слободен од смртта. Да го црпи своето битие – не од својата природа што се потчинува на неопходностите, туку од својата врска со Бога – токму така, какошто воплотениот Син го остварува Своето битие како врска/однос со Отецот, а не како зависност од Својата божествена индивидуалност. Преминувањето од природа кон врска-однос е преминот („пасха”) од неопходноста на смртта кон слободата на воскресението.

Со други зборови: Христос воскреснува од мртвите, не заради „чудотворната” сила на својата божествена „природа”, туку заради своето слободно себепредавање на љубовната волја на Отецот. Воскресението не се должи на природата ( „сесилната” и „безсмртна” природа на божеството), туку на врската, на слободата давана од љубовта. Воскресението не е „чудо”, туку начин на постоење.

На рамништето на човечкиот живот ова преминување од природата кон битието-како-однос е дејство што го сочинува црковниот настан. Црквата се остварува и открива во една Вечера, кадешто доминирачката нужност на природата, нужноста од јадење и пиење, се претворува во заедница на љубовни врски-односи – „божествена” заедница, не заради „чудото”, туку затоа што ја остварува слободата на љубовта. Затоа, секое собрание на евхаристиската Вечера за Црквата е празник на воскресението, Пасха на радоста.

Ништо од кажаното не е „објективен” факт што задолжува да биде прифатен – екзистенцијалната слобода не може да биде позната преку рационални или психологиски принуди. Затоа и јазикот на религијата (јазик на идеологијата и емоцијата, јазик на власта) не може никогаш да го возвести воскресението на Христос, не може да го благовестува црковниот настан што го празнуваме. Празникот (поезија, драматургија, живопис, музика) е јазик на учествуавњето: го предава знаењето – не конечно придобиено, туку активно извршувано. Како знаењето/познавањето што станува надеж, кога заљубените маж и жена стануваат една плот.

Учесниците во црковниот настан умираат, не ја избегнуваат смртта. Воскресението е радост и празник, „празник на празниците”, зашто е надеж, а не принудна очигледност. Надежта дава знаење што ослободува: не потчинува, не присилува, не принудува како „чудото” и „непогрешливата догма”. Според критериумите на позитивистичкото мислење, надежта на Црквата всушност е – незнаење. Но, тоа „незнаење, го надминува секое познание”. Затоа е и празник. За оние што го поистоветуваат животот со слободата, слободата на љубовта што исполнува сè.

Христос Янарас, „Свободата като надежда.”

Напишете коментар

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Промени )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Промени )

Twitter слика

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Промени )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Промени )

Connecting to %s