Толкување на Символот на Верата (член 4)

  • Кој беше распнат за нас при Понтиј Пилат, и страдаше, и погребен беше.

Делото на спасението, извршено од нашиот Господ Исус Христос е целосно и неделиво. Воплотувањето, Смртта на Крст, Воскреснието – се само последувателни етапи на едното дело на спасението.

Членот од Символот на верата кој ни говори за Страдањата, бележи дека тој настан се случил „при Понтиј Пилат”. Со тоа е истакната историчноста на Господовите Страдања. Додека замислените подвизи на пганските богови и херои се во далечното и баснословно минато, спасителното Христово дело се извршило во определен историски момент и настанало во конкретна историска средина.

Да го забележиме повторувањето на изразот „за нас”, кој веќе ние е познат од членот на Символот што се однесува на Воплотувањето: откупителната смрт на Исус Христос е извор на простувањето и помирувањето, не само за човештвото во неговата севкупност, туку и за секој верен поединечно. Меѓу Христос и секој христијанин постои лична врска. Кон секого од нас е упатен повикот: „ако некој сака да оди по Мене, нека се откаже од себе и да го земе својот крст и нека Ме следи” (Мт. 16, 24; Мк. 8, 34; Лк. 9, 23).

Смртта на Крст е неодделива од Воскресението, но треба особено да се пазиме од секое погрешно толкување кое Господовите Страдања би ги лишувало од славата што им е својствена. Ако Господовото Воскресение ја јавило Неговата победа, тогаш Неговата смрт на Крстот неизбежно го означила поразот на злите сили. Зборовите на распнатиот Исус – „Или, Или, лима савахтани” – се зборови од мессијанскиот псалм кој го изразува не само страдањето на праведникот, туку и неговото надевање на Бога (Пс. 22). Тие треба да се поврзуваат со песната од Слугата на Јахве (Ис. 52, 13-53) и во врска со со последните зборови на Исус – „Се изврши” (Јн. 19, 30). Таа слава што е својствена на Страдањата насекаде е истакната во Преданието: на Исток Крстот секогаш е (именуван) „животворечки”, а во западната литургика Страдањата (Пассија) обично се нарекуваат „славни” или „блажени”. Тоа разбирање правилно е одразено во православната иконографија, на која ѝ е туѓо секое созерцување на болките на Распнувањето. Дури во моментот на крајниот „кенозис” (истоштување, испразнување, понижување), Црквата памети дека „на дрво виси Оној… што земјата на води ја поставил…” (Службата на светите Страдања, 15-ти антифон). Сепак од тоа не треба да се заклучува дека Црквата умно не се сосредоточува на големите и стварни страдања на распнатиот Исус. Напротив, потресена од тага и љубов, таа вика: „Секој орган од Твојата света плот претрпе бесчестие заради нас: главата – трње; лицето – плукање; вилицата – шлаканици; устата – вкус на жолчка во оцет растворена; ушите – злочестиво хулење; плешките – удари, и раката – трска. Целото тело растрганато на Крстот: рацете и нозете – клинци; и ребрата – копје. Ти што страдаше за нас и од страдања нè ослободи, Кој слезе кај нас од човекољубие и нè вознесе, сесилен Спасу, помилуј нè” (2-ра стихира „На хвалитех” од Утрената на Велики Петок).

Крстната смрт нa паднатото човештво му даде откупување и помирување со Бога – тоа е еден од основните догмати на христијанското вероучение. Лажно е или, во најмала мерка, премногу е недоречено, толкувањето на овој догмат, според кое откупувањето станува етичко-правна категорија. Имено, таа тенденција, почнувајќи од Средновековието, го обележала западното богословие на штета на убедителниот реализам на древната христијанска мисла. Етичко-правната перспектива ја истакнува навредата нанесена на Бога со првородниот грев, која бара отплата, за да се скроти Божествениот гнев. Смртта на воплотениот Божји Син (според тоа) и е таква смилостивителна жртва. Православната мисла, основана на Светото Писмо, како во литургиското, така и во древното светоотечко Предание, поинаку го разбира откупувањето: првородниот грев бил горчлив плод на слободата, што му е дадена на човекот од неговиот Творец. Бог сакал, да Му се поклонуваат и да Го љубат слободни суштества, затоа што само слободата ѝ дава смисла на љубовта. Без можност за самоопределување, што значи и одбивање, љубовта на човекот кон Бога би била само одразување на љубовта на Бога кон Самиот Себе, слично на одразот на светлината во огледало. Избирајќи го злото, човекот го изневерил своето звање и се нашол во робство на противникот. Но, Бог не му дозволил на човекот безволно да плива по текот на своите страсти. Некои Отци; светите Иринеј Лионски и Теофил Антиохиски – ја објаснуваат Божествената снисходителност кон незрелоста на првите луѓе. Иако човекот згрешил слободно, тој не сносел целосна одговорност за гревот. Делото за помирување се извршило во Исус Христос – вистински Бог и вистински Човек. Предавајќи се Себеси на (добро)волна смрт, Тој ја урнал нејзината власт, бидејќи смртта не можела да го победи Богочовекот. Вака за тоа пее латинската химна Victimae Paxali: „Меѓу смртта и жизотот започна необична борба. Творецот на живото, (иако) умре, живее и царува”. Човекот без грев, Првенецот на новото човештво, ослободениот од робството на ѓаволот, Христос стои пред Отецот како чиста жртва, како непорочно Јагне. Жртвениот аспект на смртта на Исус Христос е тесно сврзан со Стариот Завет, кој е завршен и надминат. Жртвопринесувањата на стариот Закон се извршувале, за да се добие Божественото смилостивување, за Бог да се одоброволи да очисти од гревовите. Тие биле предвестници и праобразци на совршената жртва – Христос, на Оној – како што се вели во литургијата на Свети Јован Златоуст – Кој „свештенодејствието на оваа службена и бескрвна Жртва си ни го предал “. Христовата Жртва – не е само последната, таа е единствената вистинска жртва, за што е кажано во Посланието кон Евреите: „Таков и требаше да биде нашиот Првосвештеник: свет, непричестен на злото, непорочен, одделен од грешниците и превознесен над небесата. Кој нема потреба секојдневно, како оние првосвештеници, да принесува жртви – прво за своите гревови, потоа за гревовите на народот, зашто Тој го изврши тоа еднаш, принесувајќи се како жртва Себе Самиот. Зашто, Законот поставува првосвештеници луѓе кои имаат слабости; а зборот на клетвата, после законот, го постави Синот, навек совршен” (Евр. 7. 26-28).

По Својата смрт Господ бил погребен и Неговото Тело останало во гробот до третиот ден. Тропарот на Источното пасхално богослужение говори за тој момент со голема богословска точност: „Во гробот со плотта, а во адот со душата како Бог, во рајот со разбојникот, и на Престолот си бил, Христе – со Отецот и Духот, сè исполнувајќи, Неопишан”. За време на Своето земно служенње нашиот Господ не-еднаш говорел за своето погребуавње: „Род лукав и прељубодеен бара знак; и знак нема да му се даде, освен знакот на Јона пророкот” (Мт. 12. 39; Лк. 11. 29; Мк. 8, 12), и уште: „урнете го овој храм, и Јас за три денови ќе го подигнам” (Јн. 2. 19).

Со слегувањето во адот како Ослободител и откако со својата смрт ја уништи смртта која влезе во светот преку гревот, Христос стана Нов Адам, Првенец на оној нов род, кој благодарение на својата врска со Христос Победителот, може повторно да се соедини со Бога.

Напишете коментар

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Промени )

Twitter слика

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Промени )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Промени )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Промени )

Connecting to %s