Почетокот на Христијанството: Еврејска општина или вселенска Црква?

За радоста од едномислието на првата христијанска заедница пишува св. ап . Павле, молејќи тоа едномислието да биде чувано, како и да «снисходиме еден кон друг и да си простуваме, ако некој против некого има жалба: како што Христос ви прости, така и вие. Уште повеќе, облечете се во љубовта, која е врската на совршенството, и да владее во вашите срца Божјиот мир, за кој вие и сте повикани во едно тело и бидете дружељубиви»… (Кол. 3, 13-15). Тоа едномислие се изразува, понатаму, во дејствената взаемна поддршка и грижата на сите за сите, грижа која подеднакво е и материјална и духовна. «Сите верни – читаме во книгата Дела апостолски – беа заедно и сѐ имаа заедничко. И ги продаваа своите имоти и секоја сопственост и им разделуваа на сите, гледајќи според потребата на секого… Никој ништо од својот имот не нарекуваше свое и немаше меѓу нив никој оскуден, зашто сите што имаа земји или домови, ги продаваа, ја донесуваа вредноста на продаденото и ја оставаа пред нозете на Апостолите, и секому му се даваше, кому што му беше потребно» (2, 44-45; 4, 32-35). Така, во прво време релативната малубројност на христијаните во Ерусалим давала можност радикално да се остварува единствоото на животот во заедницата со имотите. Она што во наши денови беше несреќно наречено «првохристијански комунизам» практично не било резултат на некаква специфична христијанска економска или социјална теорија туку, пројавувавање на љубовта, со други зборови, смислата на кажаното не е во заедницата на имотите како таква, туку во сведштвото за новиот живот кој целосно го преобразува стариот живот, а кое сведоштво се пројавувало во таа заедница. Во посланиците на ап. Павле наоѓаме повик «секому да се дава според расположението на своето срце», што укажува дека во други општини била запазена приватната сопственост. Но, максимализмот на Ерусалимската општина засекогаш ќе остане во христијанската свест како пример и завет; како идеал на целосно преобразуање на животот, на дејственото обновување на сите човечки односи со љубовта. И речиси во секоја епоха, во сите нови услови, ќе се преродува во срцата на христијаните, стремежот да се воплоти тој идеал на првохристијанството, Црквата да биде основа на «новиот живот».

Раната Црква често ја претставувале како рамнодушна кон светот и во напрегнато очекување на крајот. Но, уште во самиот тој идеал на љубовта и новиот живот воплотен во Црковното општество, се состои и новиот однос кон светот, затоа што за христијаните таа љубов не е внатрешно дело на Црквата, туку суштина на нејзиното сведштво во светот. «По тоа ќе ве познаат дека сте мои ученици, ако имате љубов меѓу себе». И во Новиот Завет, при внимателно читање, се открива целосното учење за светот и за тоа како христијаните треба да се однесуваат и да го живеат. Проповедта на гората т.е заповедите на блаженствата, сликата на милостивиот Христос кој помага, Црквата ќе му ги возвести на светот и тие ќе останат идеал и за светот дури и кога луѓето ќе ја отфрлаат Црквата. А во посланиците на ап. Павле христијаните секогаш ќе го бараат првоизворот на нормите на своите односи кон државата, семејството, трудот, кон сите страни на човечкиот живот? Се чини дека нема ниту еден аспект од животот, кој не го засегнал ап. Павле во своето пламено служење на браќата. Обидите да се сведе свеста на раната Црква исклучиво на очекувањето на крајот на светот, всушност, се насилство над историската вистина, бидејќи тој црковен аспект не може да се оддели од оној позитивен идеал. Идното Царство, за кое се молат христијаните, не може да се одвои од судот, судот пак, секогаш се однесува на тоа; колку христијаните ја воплотиле својата вера во животот, то ест во светот. «Бидејќи, она што му го направивте на еден од овие Мои најмали браќа, тоа Мене ми го направивте» (Мт. 25, 40). Божјото Царство со Христа влезе во човечкиот живот, за да го обнови животот. И ако во светлината на тоа Царство «изминува образот на овој свет», тогаш неизбежноста на крајот – секогаш и го прави христијанското служење толку одговорно, а сите кои се во светот се цел на тоа служење. Добрата Вест е упатена кон «секое создание» (Мк. 16, 15).

Тоа е образецот на Црквата, каков што ни е оставен од најраните нејзини споменици. Значи ли тоа, дека таа немала свои недостатоци, ни слабости? Секако, не. За многу од нив спомнува авторот на Дела апостолски. Во посланиците на ап. Павле цели поглавја ќе бидат посветени за изобличување и укорување на христијаните заради нивните гревови. Но, започнувајќи ја историјата на Црквата, во која многу често тие гревови и слабости ќе бидат толку болно очигледни, неопходно е да ја запомниме и онаа «икона на Црквата», она прво искуство на животот во неа, во кое христијаните секогаш ќе бараат исцеление на своите болести, надминувајќи ги своите гревови.

Конфликтот со јудејските религиозни власти ја сочинува втората тема на библиската книга Дела апостолски. Токму тој судир ќе послужи како надворешн импулс за распространување на новата вера надвор од јудејството, ќе ја изведе Црквата на широкиот пат на историјата.

Конфликтот се наѕира уште од самиот почеток. Два пати, според сведоштвото на Дела апостолски, по наредба на членовите на Синедрионот биле апсени возглавителите на Црквата, но по испрашувањето биле ослободувани.

Самиот синедрион (односно, еврејското собрание) се колебал: христијаните не го нарушувале законот и целиот нивен престап се состоел во проповедта на «Исусовото име» и «воскресението на мртвите.» Но, учењето за воскресението имало следбеници и меѓу евреите: тоа бил правец или школа на фарисеите. Затоа во Синедрионот не знаеле како да постапат со христијаните, а еден од видните фарисеи, Гамалиил, јасно се воздржал од борбата против нив: «Ако тоа е дело од луѓе – рекол тој – ќе се распадне, а ако е од Бога, тогаш вие не можете да го уништите»… Авторот на Дела апостослки цело време ја спроведува таа негова основна мисла; дека јудеите немаат што да им замерат на христијаните. Христијанската проповед не само што не е противречна на Стариот Завет, туку и самата е основана на Светото Писмо, таа е сведоштво дека се исполниле „законот и пророците.” А, бидејќи само врз основа на лажно сведоштво бил осуден Самиот Христос, така сега само со лажно сведоштво непријателите на Црквата ги осудуваат и Неговите следбеници. Во христијанската свест, (старозаветниот) Закон води кон Христа, а отфрлањето на Христа е «беззаконие», кое Евреите ги одделува од нивниот Спасител.

Таа тема ќе ја развие на судот пред Синедрионот Стефан, еден од седумте помошници на Апостолите. Кога тој бил убиен, тоа послужило како сигнал за отворено гонење на Црквата. Во долг говор тој ја разоткрива смислата на старозаветната историја, како постојано противење на избраниот народ на оние кои Бог му ги испраќал. И таа долга низа отфрлања и предавства доведува кон конечното отфрлање на Месијата – Спасителот: «Кого од пророците не го гонеле вашите татковци? Ги убиле гласниците на доаѓањето на Праведникот, чии предавници и убијци сега станавте вие – вие, кои го добивте закон при служење на ангели и не го запазивте.» Со овие зборови на рхиѓаконот Стефан како да е дадено првото христијанско формулирање на трагичниот парадокс на религиозната судбина на Израилот: Со Законот тие го отфрлиле Оној за Кого сведочи и кон Кого води Законот и затоа Црквата сѐ појасно ќе се осознава себеси како единствена законска наследничка на Стариот Завет; христијанскиот народ е Новиот Израил на Новиот Завет.

«Во оние денови настанало големо гонење против Црквата во Ерусалим и сите, освен Апостолите, се расеале по разни места на Јудеја и Самарија… Раселените пак, одеа и го благовестеа словото» (8:1,4). До тоа време Црквата престојувала во Ерусалим. Според самата своја назначеност Црквата и морала да се јави како едно, видливо месијанско собрание, собрано околу Дванаесетте (апостоли) во Светиот град, за да сведочи дека настапило ветеното Божјо Царство. Тоа била сѐ уште непомрачената радост на новиот живот кој започнал во изобилие на даровите, во љубов од сите, во торжество на победата. Но, тоа е само почетокот; тоа прво поглавје не можело да не заврши.

На Црквата ѝ претстоело да ја поднесе сета жега, целиот пламен на својот долг, земен, човечки пат. И ете, тој пат започнува со гонењето, со насилното раселување на христијаните од Ерусалим. Само со страдања, само со напрегната верност се проширува човечката свест и станува способна да го прими дарот кој ја надминува нејзината мерка. Ерусалимските христијани – Евреи по крв, по психологија, по целата вековна традиција што ги воспитала, во Црквата гледале – природно и пред сѐ – овенчување на својата историја, ја примале како последен и највисок дар од Бога на Својот народ, како духовно завршување на јудејството. Нивната човечка свест сѐ уште не ја сфаќала сесветската, сечовечката назначеност на Црквата, останувала ограничена со «плотта и крвта». Затоа, во Дела апостолски гонењето во Ерусалим е прикажано како некаков промислителен указ за христијаните; да го остават Ерусалим, да излезат зад границите на јудејството и да ја пренесат проповедта за Христа низ целиот свет. Тоа укажување нема веднаш да биде разбрано и нема сите да го разберат. Прашањето за примањето на паганите, а тоа прашање за надјудејската, сесветска назначеност на Црквата, ќе стане прва и остра «болка» на христијанството. Затоа е важно да ги запомниме првите примери на тој раст, кои ги наведува авторот на Дела апостолски. Такви примери се: проповедта на Самарјаните, народ кој одамна се отцепил од правоверното јудејство, обраќањето на римскиот капетан Корнилиј, Крштевањето од ап. Филип на етиопскиот евнух на царицата Кандакија… Во однос на овие случаи ние гледаме чудење, па дури и недоверба кај Ерусалимските христијани – затоа што Господ на Апостолите им велеше: «На пат кон пагани не одете и во град самариски не влегувајте» (Мт. 10, 5). Но, ете самиот ап. Петар потврдува дека и на нив слегол Светиот Дух «како и на нас во почетокот», а во видение и Самиот Бог им наредува на христијаните да не го сметаат за нечисто она што Тој го очистил… Навистина, тоа уште се само исклучоци: другите проповедници одат понатаму – до Феникија, Кипар, Антиохија, може да се помисли дека тогаш – бегалците од Ерусалим ја основале Црквата во Рим, но за сите тие мисионери јасно е кажано дека, тие освен на јудејци на никого друг не проповедале.

Така е поставен почетокот на обраќањето на «надворешните» Поставено е прашањето: Еврејска општина или вселенска Црква? Спасение на Израилот или спасение на светот? Во книгата Дела апостолски ние го сретнуваме човекот кому му било судено да го вложи целиот свој живот за разрешување на тоа прашање и со со своето служење како Апостол на паганите да го заврши почетокот на Црквата.

Превод од: Исторический путь православия

Напишете коментар

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Промени )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Промени )

Twitter слика

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Промени )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Промени )

w

Connecting to %s