Почетокот на Црквата: Евхаристиското собрание

Од недела до недела, од Евхаристија до Евхаристија: целиот живот на христијанинот бил обележан со тоа очекување на собирањето, на средбата, заедничарењето, радосното исполнување со љубов. Иако надворешно сѐ останувало како и порано, иако живот бил исполнет со работа и грижи како и порано, сепак, во искуството на Крштението и Евхаристијата сѐ било осветлено со нова светлина, исполнето со нова смисла, преобразено со љубовта.

Секој ден и секоја работа во денот биле чекор на патот кон последната победа на Господ Кој доаѓа, секое собрание веќе го предвкусувало конечното единство во љубовта – на трпезата во безвечерниот Ден на Царството.

Токму затоа, само во евхаристиското собрание – во тој центар на општината – и може навистина да се објасни самото устројство на Црквата, «организацискиот» аспект на нејзиниот живот. Само во светлината на Таинството//Литургијата таа организација христијаните ја доживуваат не како проста, човечка организација – со началство и потчинети, со авторитет и послушност, туку како жив организам, исполнет со Светиот Дух. Во неа сите човечки «служби», сите меѓучовечки односи стануваат пројава на едниот ист Дух, служење на Самиот Христос во своите браќа.

Епископ. Глава на општината е Епископот. Неговата власт е сосем особена. Како поставен од Апостолите или од нивните наследници – т.е. од други епископи, тој за својата Црква е образец//икона на Самиот Христос – Глава и Извор на целиот нејзин живот. Без негов ништо не смее да се прави во Црквата, затоа што неговата служба, неговиот особен дар во тоа и се состои – да го преобразува преку Таинствата собранието на христијаните во Христово Тело, да го соединува во нераскинливо единство на новиот живот. Тој го извршува крштението, ја принесува Евхаристијата, ги раздава Даровите//причестува во собранието. А со власта да се врши Таинството нераздвојно е поврзана и власта да се учителствува: тој учи во собранието не од себе, туку во Духот; тој е чувар на апостолското предание, сведок на вселенското единство на Црквата. И од тој извор (од епископот) извира и дарот на пастирството: епископот – како Христос – се грижи за сите заедно и за секого посебно – тој е жив центар на братството и општењето на христијаните меѓу себе. «Епископот треба да го гледате како самиот Господ – пишува Св. Игнатиј Антиохиски (во почетокот на вториот век) – зашто епископите кои се поставени до крајот на вселената се едно со Духот на Исус Христос». Затоа: «ништо не правете без епископот во Црквата. Само таа Евхаристија е вистинита – на која тој претстои или (друг кој е) од него поставен. Секаде каде што е епископот, таму нека биде и заедницата, како што каде е Христос Исус, таму е и соборната Црква»…

Презвитери. Во управувањето со Црквата на епископот му помагаат презвитерите – «старешините». Ако епископите св. Игнатиј ги споредува со Христа, тогаш во презвитерите тој ги гледа апостолите. Поставени, ракоположени од епископот, тие му помагаат нему во сѐ, на заедницаат ѝ го предаваат неговото учење, грижа, распореди. Христијанството прво се распространувало речиси исклучително по градовите и затоа раната Црква може да се нарече градска заедница, собрание на христијаните во едно место околу епископот. Подоцна, кога бројот на христијаните се зголемил и собранието на едно место станало неможно, градската заедница како да ги одделува од себе потчинетите приградски општини или «парохии». Таму презвитерите го заменуваат епископот, ќе станат негови полномоштни претставници, како некаква алка меѓу епископот и парохијата. Така преку таинството на епископското ракоположување сите општини ќе ја зачуваат својата органска врска со Епископот, како со благодатен «орган» на црковното единство.

Ѓакони. По епископот и презвитерите следуваат ѓаконите – «служителите». Тие се – «уши», «раце», «очи» на епископот, негова жива врска со својот народ. Денес речиси сосема е заборавена «социјалната» содржина на заедницата. Единството на современата парохија се ограничува на богослужбеното собрание. Но, во раната Црква единството во богослужението било нераздвојно од најреалната взаемна помош, братство, општа грижа за бедните, за вдовиците, за погребувањето на браќата, за сиромашните. Не може да се учествува во принесувањето на Евхаристијата без реално да се принесува својот «дар»: лебот што се претвора во Христово Тело се одделува од тој «насуштен» леб, од тие плодови кои христијаните ги донесуваат во собранието – за општата трпеза и за помош на оскудните. Тоа не е милостина, не е добротворство, туку главниот услов за самиот христијански живот. На ѓаконите лежи грижата за распределување на даровите, за помошта на бедните, за организацијата на «агапите» – као што се нарекуваат вечерите на љубовта, односно, за тоа реално единство на христијаните, кое произлегува од општењето во светата тајна.

Иако, според зборовите на св. Игнатиј Антиохиски; «без епископот, презвитерите и ѓаконите нема Црква», тоа не значи, дека само јерархијата е «активна» во Црквата. Секој нејзин член има свое служење и сите тие се дополнуваат еден со друг во нераскинливо единство. «Даровите се различни, но Духот е еден и ист; и службите се различни, а Господ е едниот и истиот Кој произведува сѐ во сите. Но, секому му се дава пројавување на Духот за полза… зашто, како што телото е едно, но има многу членови и сите членови на истото тело, макар што се многу, сочинуваат едно тело, така и Христос. Зашто, сите ние со едниот Дух се крстивме во едно тело… и сите сме напоени со едниот Дух»… (1.Кор. 12). Тоа е тој идеал на целото, во кој целината не ја потчинува на себе личноста, туку самата личност се разоткрива, се наоѓа себеси само во служењето на браќата и е идеалот на раната Црква. Во таа светлина мора да се разбира различноста на формите на нејзината организација.

Веќе во посланијата на Апостол Павле зборот «Црква» се употребува за означување, како на секоја одделна заедница, така и за сите христијани воопшто – т.е. за сесветската Црква. Тоа е така бидејќи секоја заедница, колку и да била малубројна, во единството на епископот, клирот и народот се сознава себеси како воплотување на целата Црква, на целот Христово Тело во тоа место, јавување и престојување овде на едниот Христос. Секоја таква поместна Црква е убедена во истоветноста на својата вера, на своето учење, на својот живот, со верата, учењето и животот на сите други Цркви кои се «расеани до крајот на вселената». Каде и да отиде христијанинот, тој секаде ќе го најде истиот прекршен Леб – «раздробуван, но не разделен», ќе го чуе истото благовестие, ќе се «вклучи» во истото единство. Едниот и ист Христос насекаде ги собира браќата и во сета полнота на Својот живот и Своите дарови присуствува среде нив. Сите Цркви имаат еден извор и една норма: апостолското предание; секоја може преку своите епископи да се поврзе кон првото појавување на Црквата: кон чудото на Светата Педесетница и кон Ерусалимската прва општина, затоа што секоја посебно и сите заедно имаат еден неразделен живот и се поврзани со една љубов.

Тоа вселенско единство на сите Цркви од своја страна, исто така, се изразува во постојаниот контакт, во непрекинатата грижа на сите за сите. Антиохискиот епископ Игнатиј, со своите посланија ги предупредува другите Цркви против појавата на лажните учења, епископот Поликарп од својата Црква во Смирна им пишува на Филипијците и оди во Рим за да го реши прашањето за празнувањето на Пасха//Христовото Воскресение, римските христијани се грижат за смирувањето на Коринтската заедница…

Христијаните насекаде се осознаваат себеси како нов народ, собран од сите народи, но народ различен од сите други: «Тие не живеат во посебни градови – пишува во посланието до Диогнет, анонимен првохристијански документ – тие немаат посебен јазик или посебен живот… Тие престојуваат секој во својата татковина, но како привремено. Зашто, секоја туѓина за нив е татковина, и секоја татковина е туѓина»…

Во таа мрежа од Цркви од самиот почеток се обликуваат постарите Цркви, кои во секоја област сочинуваат некој центар на општењето; тоа се Црквите кои непосредно се поврзани со апостолите, постари и многубројни. Во тие години настапува залезот на Ерусалимската Црква. Востанието на Евреите во 70 г. и уривањето на Ерусалим ги принудува христијаните да се иселат во Задјорданските подрачја. Во 132 г. императорот Адриан ќе го уништи самото име на светиот град. Но, тој прв, (единствен според) значењето центар во историјата на христијанството, ќе го наследат нови. Тоа се апостолските «катедри»: Римската, Антиохиската, Ефеската, Александриската. Особено; Римската, која е утврдена со крвта на апостолите Петар и Павле, за која св. Игнатиј Антиохиски пишува дека «председателствува во љубовта.» Подоцна Рим ќе претендира на вселенска власт на својот епископ и таа претензија ќе ја раздели Црквата. Во тие години ние ништо не слушаме за тие претензии. Никој не го оспорува авторитетот и значењето на Римската Црква: таа е прва и најстара, но во единството и еднаквоста, како центар на вселенската согласност на сите Цркви…

Во првите векови различни Цркви употребуваат различни зборови, именувања. Уште е далеку конечото «оформување» на Црковното устројство. Но и зад таа јазична неуедначеност толку очигледно се гледа стројниот облик на соборната – т.е. на вселенската и една Црква. Таа ќе расне и ќе се развива. Но тоа е растење на животото, растење на дрво од семе што било фрлено в земја, а не игра на историски случајности.

Превод од: Исторический путь православия

Напишете коментар

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Промени )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Промени )

Twitter слика

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Промени )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Промени )

Connecting to %s