Победата на Христијанството

constantineБез преувеличување може да се каже, дека обраќањето на императорот Константин го предизвикал најголемиот прелом што некогаш го доживеала Црквата.

Неговото значење не се исцрпува со промената што настанала во црковно-државните односи, во надворешните услови за животот на Црквата. Неспоредливо поважни се придвижувањата што тоа ги предизвикало во самата христијанска свест, т.е. длабокиот внатрешен пресврт кој постепено се извршувал во црковното општество. Овој процес е толку сложен и многустран, што мора со внимание да се однесуваме кон противречните оценки за «константиновиот» период: и кога еднострано го осудуваат, и кога некритички го «оправдуваат». (…)

Ѕвездата на Константин почнала да изгрева на политичкиот хоризонт на Империјата над урнатините и меѓусебните непријателства на неколкумина императори по Диоклетиан. Како на император на Западот, за обединување под своја власт на целата западна половина на Империјата, нему му останувало да го уништи својот соперник Максентиј, кој бил утврден во Рим. Во почетокот на 312 г. тој тргнал од Галија и по смелиот зимски поход преку Алпите, во октомври, со не многу голема војска, стигнал пред Вечниот Град. Претстојната битка го решавала прашањето на неговиот живот или неговата смрт, прашањето за конечниот успех или пропаст на неговата „мисија” – како што тој го чувствувал своето дело. Тој се осмелувал да оди против Градот – а се верувало дека градот и Максентиј во него – биле под заштитата на сите негови древни богови, сета сила на традицијата, сета слава на минатото. За човек каков што бил Константин, таа борба со Рим како да означувала раскинување со „светата” традиција на минатото? Тој како потсвесно да барал нова сила, нова религиозна потпора, кои би го поддржале во неговата замисла за обновување на Рим. Во тој момент на страшна напрегнатост и сомнежи се случува неговото обраќање. Хронолошки најблиските описи на тој настан не спомнуваат ни за видение на Крстот, ни за зборовите «Со ова победувај». Тие говорат за вразумување што Контантин го добил во сон; да стави нов знак на оружјата. Кога го направил тоа, Константин го победил Максентиј и влегол во Рим. Подоцна, тој основен расказ почнал да нараснува – не без помош и од самиот Константин – во легенда. Едно останува несомнено: знакот што го видел Константин и под кој била однесена таа одлучувачка победа, во свеста на самиот Константин бил христијанскиот знак и од тој момент – императорот почнал да се смета себеси за христијанин.

А, станал ли тој навистина христијанин? Крштението, кое навистина го прави човека христијанин и го вклучува во новиот живот, Константин го примил дури пред смртта, по дваесет и пет години од Милвијската битка! По обраќањето следувал т.н. «Милански едикт» (313 г.), кој ги определил принципите на религиозната политика на Константин. Во таа одлука свечено се провозгласува слободата; «и христијаните и сите други нека ја исповедаат онаа религија, која што сакаат». На христијанските цркви, освен тоа, ѝ биле враќани конфискуваните имоти што ѝ биле одземени за време на прогоните. За тоа; каква смисла имало Миланското решение – се воделе остри спорови меѓу историчарите. Што означувала таа религиозна слобода? Тоа е слобода на култот, слобода на надворешните форми на богопочитување; државата не се поврзува себеси повеќе со никој од нив исклучително, но не затоа што таа станува религиозно «неутрална», туку затоа што во тој нов религиозно-философски монотеизам, чиј претставник бил Константин до своето обраќање, сите надворешни форми на религија, култовите на сите богови се соединуваат во едното Највисоко Божество и во крајна сметка се «релативни». Од таа гледна точка Миланскиот едикт не е почеток, туку крај. Во него наоѓа свој последен израз оној религиозен синкретизам, во кој се разложува и умира древното многубоштво. Но, теократската природа на државата останува неприкосновена; религијата превосходно е работа на државата, затоа што самата држава се сфаќа како божествена установа, божествена «форма» на човечкото општество. И слободата се дарува – како што се вели во документот – за «божеството, кое е на небесата, да може да биде милостиво и наклонето кон нас и кон сите кои се наоѓаат под наша власт»…

Но, ако таа слобода мора да се разбира како последна пројава на империскиот синкретизам, во Миланскиот едикт за неа се открива и нешто ново; императорот не ја крие својата особена симпатија кон христијанството и директно изјавува дека слобода на не-христијаните тој им дарува «заради спокојството на нашето време», а неговото срце целосно ѝ припаѓа на новата вера. Тоа е слобода за меѓупериод, во очекување на безболна победа на христијанството. Паганството веќе е осудено да загине и да биде гонето. А, таа пресуда му ја изрекува онаа иста теократска природа на самата Империја, истото паганско самочувство на државата.

Императорот Константин се осознава себеси како религиозен законодавач на Империјата, нејзин религиозен центар, а христијанинот Константин не може да го смешува христијанството со паганската лага. Колку повеќе тој ќе го осознава своето христијанство, толку поочигледно ќе станува неговото неговото непријателство кон паганството.

Две «логики», две вери: теократската и христијанската – се сплетуваат во двосмислено единство кое и ќе ја определи судбината на Црквата во Византија која била во зародиш.

Таа двосмисленост можела да се почувствува речиси веднаш во т.н. раскол на донатистите во Африка. Истовремено со обраќањето на Константин, во Африканската Црква се појавиле нереди. По бранот гонења атмосферата била затруена со меѓусебни сомневања и обвинувања за предавства. Дел од картагенските христијани одбиле да го признаат новиот епископ Цецилиан, затоа што во неговото ракополагање учествувал некој Феликс, епископ Аптонгски, кој пак, бил обвинет за «традиторство» т.е. дека ги предаал светите книги на полицијата. Taa група, поддржана од многу соседни епископи, прво за свој епископ го избрала Мајорин, а потоа Донат – по чие име и сектата го добила своето име: донатисти. Во тој случај Константин испраќал големи дарови на постраданите во гонењата на христијанските заедници. Во Африка, природно, неговата помош ја добиле «соборностните» христијани кои биле возглавени од епископот Цецилиан. Тоа ги поттикнало донатистите да се обратат до Императорот со молба да го предде нивното дело на суд пред Галските епископи, кои не биле гонети, заради што биле слободни од обвиненија за компромиси. Константин ништо не ценел толку како мирот, а и во самото христијанство, него, како најмногу да го привлекувала «соборноста//католичноста» – вселенското единство на Црквата. Сакајќи да ја смири Африканската Црква, тој се согласил со молбата од донатистите. Главните епископи на Галија се собрале во Рим под претседателство на папата Милтиад, ги исслушале обете страни и свечено ја потврдиле осудата на Картагенскиот собор. Изгледало дека делото било решено во согласност со сите црковни правила, како што тоа го сакале и самите донатисти. Но, тие повторно се обратиле кон Императорот. И тука Константин направил непоправлив чекор, со кој започнува многувековното трагично недоразбирање меѓу теократската Империја и Црквата. Наместо да се повика на црковното решение што било донесено независно од него, некрстениот Император ја исполнил молбата на донатистите и заповедал да се преиспита целиот случај. Така бил нанесен првиот удар на независноста на Црквата и била замаглена свеста за нејзината поинаква природа во споредба со државата. Понатамошниот развој на донатистичкиот случај веќе бил само последица на таа прва и фатална грешка. Имало нова осуда на расколот од големиот собор во Арла, но и нова апелација до Императорот. Константин збунето размислувал: «Какво безумство: да се бара суд од човек кој и самиот очекува суд од Христос!»… И сепак, повторно попуштил. И кога по толку судења конечно се убедил во неправилноста на донатистите, тој против нив покренал суров државен прогон – што било и неговата последна, најстрашна грешка! Гонењето кое расколниците ги направило маченици, само ги засилило. Пожарот се разгорел низ цела Африка и веќе ништо не можело да го изгасне. Донатистичкиот раскол – уште пред наездата на Вандалите – го означил крајот на големата и славна Африканска Црква.

Но, донатизмот е само првата, воведна глава во историјата на новите взаемни односи меѓу Црквата и Државата.

Превод од: Исторический путь православия

Напишете коментар

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Промени )

Twitter слика

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Промени )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Промени )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Промени )

Connecting to %s