Светоста на светите

Славејќи го празникот на сите македонски светители кои од Македонија изгреаја како незгасливи светила и во секој чин и со различен подвиг на Бога се уподобија, го величаме триипостасниот Бог кој нив ги просвети и ги освети. Денес соборот од небесните застапници на македонската земја, стои пред Бога со молитва, да ја избави од искушенијата и да ги утеши своите верни луѓе.

Соборот на светите може да се нарече нова и жива скала, на чиј врв се наоѓа Богочовекот Исус Христос. Тоа е – скала чии скалила се новиот пат кон Светилиштето кое Христос го отвори низ завесата, односно преку Своето тело (Евр. 10, 19-20). Тоа е скалата на која се сретнуваат Бог и човекот, скала по која човекот се искачува кон Бога, но и Бог слегува кон човекот. Човекот го остава светот и тргнува кон височините на Духот, а Бог одгоре ја испраќа својата благодат, со која го одржува и утврдува светот, осветувајќи го. За светоста треба да говорат светите. Ако пак, веќе нешто прераскажуваме за светоста, можеби е најпригодно да се започне со литургиското исповедање на светоста: „Еден е свет, еден е Господ Исус Христос.“

Изворот на светоста е во надумните тајни на божјото битие. Светоста во прво значење е сопствено својство на Бога, кој единствен е свет самиот по себе. Господ Исус Христос себеси се принесе како жртва, за конечно да биде осветен човековиот род. Во Светото Евангелието се запишани христовите зборови: „За нив се осветувам Себеси, за да бидат и тие осветени во вистината.“ (Јн. 17,19).

За светоста на христијаните особено јасно пишува св. апостол Павле во своите посланијата, кои често ги адресира до “повиканите свети”, “до сите свети”, “до светите во Христос Исус”, “до светите и верни браќа во Исуса Христа”. Според апостолот, светоста истовремено е почеток на христијанскиот живот и негова цел.

Светоста на почеток ја добиваме со благодатта на Светото Крштение, а како цел – светоста го претпоставува личниот христијански подвиг на осветувањето.

Пред првиот гревопад, сите склоности на човекот биле добри, слободни од меѓусебна противречност, без контрадикторни импулси. Страстите го формираат првиот ѕид што се испречил меѓу човекот и Бог. Заради тоа, токму слободата од страстите е зачекорување кон светоста. Ѕидот од страстите, т.е. од сите пристрасности кои нè поробуваат, мора да биде урнат,  за повторно да се стекне светоста. Во посланието до ефесјаните, апостолот Павле како најважна задача на пастирите на Црквата го поставува: “усовршувањето на светите” (Еф 4,12). Притоа тој употребува еден збор, καταρτισμός, збор кој означува приведување на нешто во неговата природна, функционална состојба. Навистина, за христијаните светоста е природна состојба. Човекот живее во склад со природното дејствување на своето битие само тогаш, кога одговара на слободниот дар на Божјата љубов. Бог го твори човекот според Својот образ и подобие токму „за да ги умножи примачите на своето добротворство.“ А кога некој се затвора во загушливата темнина на егоизмот, тогаш во својот очај тешко сфаќа дека: „Постои само една тага, тагата што не сум свет.“

Значи, светоста од една страна е карактеристика на целата христијанска Црква, т.е. на луѓето што го избрале животот со Христа и во Христа, а од друга страна, секој христијанин мора да стане свет, да се осветува во текот на целиот живот. Нема друга вредна цел, ниту друга причина за живеење, освен – светоста.

За жал, светоста станува се поголема непознаница и туѓа за современиот човек, затоа што живееме во свет на обезсветување. Создавањето на свет чиј белег е самозадоволството, па дури и ароганцијата, е слабоста на европското Христијанство, кое стана премногу рационално, егоцентрично и самодоволно.

За да ја откриеме и познаеме светоста, првата добродетел што треба повторно да ја откриеме или стекнеме е – смирението. Во текот на долгата европска историја, повикот за помош упатен од Македонецот во визијата на свети апостол Павле речиси сосема е заборавен. Она што европското христијанство го изгубило е – длабоката смисла на молењето за помош. Ние за таа помош мора да молиме онака смирено, како што тоа го правел човекот во видението на св. ап. Павле.

Смирението е првата добродетел од скалата на светоста, на која се ѕида целата градба на совршенството на светите. Без смирението воопшто не е можен ни правилен духовен живот, па секако невозможно е и стекнување на каквибило богоподобни својства.

Сите свети се сметале себеси недостојни за Бога. Но, достоинството на светите е токму во нивното смирение. Смирението, или како што се вели во Евангелието „сиромаштијата на духот“ (Мт. 5, 3), е природен израз на согледувањето на својот пад, на својата гревовност. Тоа согледување на својот грев е најголемиот дар Божји и претходи пред другите Божји дарови.

Првосоздадениот човек ги имаше сите Божји дарови, но му недостасуваше смирение и затоа отпадна од Бога. Само смирението кое произлегува од познавањето од познавањето на вистината за себе, од свеста дека пропаѓаме без општењето со Бога, само тоа и такво смирение – создава цврста духовна основа за примањето на Бога како единствен извор на животот и на секое добро. Смирението нѐ оградува од искушението со идеалот на денешната цивилизација – да се биде Бог без Бога.

Сите свети на смирението му придавале исклучително значење и со особена длабочина и сила ја пројавиле оваа добродетел. Со смирението тие покажале кој е утврдениот темел на тнр. „непаѓачка состојба“ на животот.

Ако скалата на добродетелите почнува со смирението, таа се овенчува со онаа добродетел која е најголема од сите нив (1.Кор. 13, 13) и со која се именува Самиот Бог (1.Јн. 4, 6) – со љубовта. Само православниот светител има чиста, духовна љубов. Љубовта на светите не е обично душевно чувство, туку е последица и дар од Светиот Дух заради исполнувањето на божјите заповеди. Апостол Павле пишува: „Божјата љубов е излеана во нашите срца преку Светиот Дух кој ни е даден“ (Рим. 5, 5). Сите други својства на новиот човек (радоста, мирот, долготерпението, добрината, милосрдието… (Гал. 5, 22 и др.) се само составни делови на љубовта. Добродетелите не ја исцрпуваат љубовта, како што ни љубовта не се сведува на некоја добродетел. Духовната љубов – агапи, како врвна и највисока добродетел е една обединувачка врска која „сврзува сѐ во совршенството.“ (Кол. 3,14). Светите најмногу од сѐ друго, се прославиле со љубовта. Со неа ги покажале невидливото величие, убавина и добрина на божествените ветувања за човекот. Светиот човек не може да се опфати во никаков опис или портрет, но ако нешто може да се каже за него во најкратки зборови, тогаш за православниот светител ќе речеме дека тој е човек што вистински љуби. Светиот човек сака секој од нас да се спаси. Тој не бара од нас ништо. Тој нè очекува од нас никакво признание. Но, токму заради тоа, ние сме му благодарни на светиот и не сакаме да се одвоиме од него. Светиот човек нè освојува со неговото ненаметливо присуство. Благодарноста и наградата од нас за светителот се состојат во тоа, ние да се пронајдеме себеси, и ние да станеме свети. Светителот не посакува (како што сака човекот на овој свет) да станеме следбеници на неговата партија, нити да бидеме членови на неговото здружение. Единствено што сака тој е – ние да го пронајдеме својот пат во Исуса Христа.

Соединувањето на светителите со Бога има огромни последици за човекот. Духовното искуство на светите кои се очигледни и неспорни сведоци за исполнувањето на Божјите ветувања на човекот, безусловно, може да послужи како доверлив образец и пример. Зборот „канонизација“ буквално и значи да се постави некој за пример, за правило. Чинот на канонизирање на светител не е произведување на светители. Со процесот на канонизирање не се прават светители, туку Црквата сведочи за блискоста со Бога на тие божји слуги и пријатели и им се моли како на свои покровители и застапници пред Бога. Православната Црква ги почитува праведниците не како самостојни богови, туку како верни слуги, угодници и пријатели на Бога. Светиот човек – не е безгрешен човек, тој е човек што со покајние ѝ овозможува на благодатта да го очистува и да го осветува. Затоа, светители не се сите добри луѓе, туку оние кои учествуваат во Божјата благодат. Примарниот и одлучувачки елемент е нивното психофизичко соединување со Бога. Целата чест што им ја воздаваме на светите се однесува на Божјото величество, кому тие му служеле на земјата.

Со богослужбите кои ги пишува во нивна чест, Црквата ги фали нивните подвизи и дела кои ги направиле со помош на Божјата благодат и во слава на Бога. Во Православието е прифатено светите при нивните канонизации за почитување да се прибројуваат во неколку категории:

Прво е Пресвета Богородица Која треба да ја почитуваме како навистина Божја мајка. Потоа е пророкот Јован, кого треба да го почитуваме – како претеча и крстител Господов. Потоа ги почитуваме Апостолите – како браќа Господови и очевидци и служители на Неговите страдања. Следно треба да ги почитуваме светите маченици, кои се Христови војници што ја испиле Неговата чаша, го примиле крштението на Неговата животворна смрт и станале причесници во страдањата и во славата на Христос. Уште ги почитуваме преподобните отци – монаси кои се подвизувале во долгогодишната и макотрпна маченичка борба на совеста. И на крај треба да ги почитуваме и оние од пред Христовото вочовечување, односно старозаветните пророци, патријарси, праведници кои го предвестија Господовото доаѓање.

Критериумите за светоста не се етички, ни социјални, ни психолошки, туку се пред сѐ – црковно-богословски критериуми. Ерусалимскиот Патријарх Нектариј пишува за тие услови: „Три нешта се признаваат за сведоштва за вистинска светост во луѓето: 1) безпрекорна православна вера; 2) извршување на сите доб­родетели со опстојување во верата дури до крв, и, на крај, 3) пројавување од Бога на натприродни знаци и чуда. А, бидејќи во наше време некои несовесни луѓе ги фалсификуваат чудата и измислуваат добродетели, како доказ за светоста се признава и негнилежноста на моштите или благомирисот на коските.“

Светоста на Господ Исус Христос е изворот на светоста на Црквата. Светоста е суштината на Црквата. „ Ако е свет квасецот – (свето е) и тестото; ако е свет коренот (Христос) – (свети се) и гранките се (христијаните).“ (Рим. 11,11-16). Црквата никогаш не осиромашува со свети луѓе, иако тие најчесто не му се познати на светот. Златниот појас од свети имиња продолжува да се ткае во православните помесни Цркви до денес.

Во Македонската Православна Црква, како автентична продолжителка на апостолското благодатно предание и рамна по светоста и благодата со другите православни помесни Цркви, започната е процедура за канонизација на неколку општо-почитувани подвижници. Меѓу охристовените личности кои се предложени на Синодската Комисија за Канонизација е и името на светиот старец Гаврил епископ Велички. Тој како крин несвенлив процвета во Брегалничката епархија на Македонската Православна Црква.

Штипјанецот кој прво беше познат како одличен уметник, се докажа и во „уметноста над уметностите“ – како што светите отци ја нарекуваат молитвата. Скулпторот на камени статуи, со остар монашки подвиг јасно го издлета и го вообличи Христовиот печат во својата душа. Блиску е времето кога признатиот училишен педагог, ќе биде објавен и за сигурен духовен педагог, кого ќе го чествуваме и молиме со посебна богослужба, за да ни помага и да нѐ води по патот кон Небесното Царство. Носителот на државен орден „заслуги за народ“, кога станал монах сите заслуги ги принел пред Бога како божји од божјите и затоа сега како небожител се застапува за својот народ, за своите чеда кои со вера пристапуваат до неговиот лесновски гроб.

Годишниот спомен на светите сродници наши празнувајќи го, да се покажеме како нивни достојни следбеници. Зашто тие навистина низ сите господовите блаженства поминаа: осиромашувајќи со духот — се збогатија, кротки станувајќи — земјата на кротките ја  наследија, плачејќи — се утешија, огладнувајќи за праведност — се наситија, имаа милост — и помилувани беа, го очистија срцето — и Бога колку што можеа го гледаа, мир творејќи — се удостоија за божественото посинување, гонети и мачени на правда и заради благочестието — на Небесата сега се веселат и се радуваат и срдечно го молат Господа да ја помилува нашата татковина. Амин.

Прочитано на празникот на Сите македонски светители (03. 10. 2010) во црквата Успение на Пресвета Богородица, во Ново Село, Штип.

Напишете коментар

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Промени )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Промени )

Twitter слика

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Промени )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Промени )

Connecting to %s