Извадок од дискусија на конференцијата “Еклисиологијата и етнофилетизмот во постмодерната епоха”

Прашања и одговори од дискусијата за време на меѓународната конференција “Еклисиологијата и етнофилетизмот во постмодерната епоха”, која беше одржана во мај, во градот Волос, Грција. (Извадок од текст на www.dveri.bg)

Прашања за Пергамскиот митрополит Јован Зизиулас: Познато  е дека во Антиохија постоеле парохии, формирани врз основа на јазикот, но потчинети на еден епископ. Во современата тнр. црковна дијаспора, православните парохии ги запазувват стриктно своите етнофилетистички традиции. Вашиот предлог – тие парохии да се потчинат на еден епископ, а не како што е сега, на епископ одистата национална и културна традиција, навистина ли е решение за проблемот со дијаспората? Нема ли нивното механичко обединување во заедничка епископија да доведе до создавање повторно на црковна федерација, која нема да биде слободна од национализам? Не е ли тоа моделот кој го следи современата Православна црква и денес, како федерација на независни цркви, и кој е основано критикуван како противречен на православната еклисиологија? Како ќе биде надминат тој во дијаспората, ако парохиите не се ослободат од својот етнофилетизам?

Не разбирам со каква логика ќе стигнеме до федерација во Црквата, ако има една епископија со парохии кои следат различни културно-етнички традиции? Многупати досега беше истакнато дека ние не сме против културните традиции, респективно разлики, било да се тие јазични или други. Но неопходен е орган, центар, кој нема да дозволува тие разлики да се претворат во основа за создавање на различни цркви. Зашто, каде што имаме епископ, имаме и црква. На пример во една епископија може да има употреба на два календара, само тие да не бидат основа за формирање на црковно тело, кое во православието се пројавува преку институтот на епископот.

– И сепак, Раната црква покажувала зачудувачка приспособливост кон конкретните историски реалности – има например епископи за номадите во Сирија или во Египет. Или; епископи за заробениците во Персија – сето тоа е правено од пастирски потреби, макар што е противречно со територијалниот принцип на црковното устројство. Зошто тоа не е применливо денес за едно општество, кое не може да ја прифати од редица причини (културни, идеолошки и други), идејата за постоење на првенство во Црквата – како на сеправославно ниво, така и на поместно ниво – во услови на дијаспора? 

Сакам да ми посочите, каде во Древната црква има епископ без територија? Нема ниту еден случај! Стојам на ова свое историско гледиште – не може да ја соборите целата моја аргументација со тврдење, дека некаде во минатото имало двајца или тројца епископи без територија! Кој ќе ми каже, дека во древната Црква не се запазувал принципот „територија-црква-епископ“, тоа ќе трба и да ми го докаже. Нема ниту еден таков пример! Тоа важи дури за хорепископите, кои го отворија патот за титуларните епископи – кои се епископи на територија каде што не можат да отидат да служат, но не зашто има објективни и временски пречки за тоа, туку зашто неговата територија припаѓа на друга црква. Тоа е црковна аномалија, не може епископ да отиде да служи таму, каде што има друг епископ. Тоа е големо извртување на православното црковно устројство. Во Древната црква не може да има епископ без територија! Стојам на тоа свое тврдење. Во Антиохија заедно живееле елинофони и сиријци, но никогаш немало потреба да има два епископа од „пастирски причини”. Има историски податоци за парохии кои изразувале различни културни традиции, но не и за епископии, создадени на таков принцип. Епископот требало да ги обедини сите во едно тело. Тоа го истакнав и во мојот реферат, дека првенството во Црквата не е форма на власт, иако може да се злоупотреби во таа насока, туку е начин да се избегне разделувањето. Принципот на првенство во Црквата ни помага да го запазуваме црковното единство. Тоа е и проблемот кај Афанасјев, кој не успева да ја соедини идејата за првенство и ерархичност со Евхаристијата.

Архимандрит Георгиј Папатомас: Би сакал да додадам нешто во однос на јазикот – тој не е основната разлика меѓу православните христијани во тнр. дијаспора. Во Барселона посетив Бугарска црква – католиците им беа изнајмиле на Бугарите во градот дел од католички храм, каде се оформила бугарската парохија. Со изненадување открив дека на горниот спрат, токму над бугарската парохија – функционира руска парохија. Се качив кај Русите и го прашав јерејот: би можел да ја разберам оваа поделба, ако јас како Грк требаше да отидам во романска црква и тогаш ќе имав јазичен проблем. Но, вие зошто не направите една заедничка парохија? „Тука е канонска територија на Московската патриаршија!” –ми одговори свештеникот и покажа надолу. „Прости – му реков – но долу е територија на бугарската патриаршија…” Ние православните сме како народот што Мојсеј го водел низ пустината. Родени во ропство, во услови на пустина, постојано си спомнувале за оковите на ропството и заради тоа се откажале и не стигнале во Ветената земја. Така и ние православните, постојано гледаме назад и сме носталгични за оковите на Египет – за империското минато, за етнос и род и одбиваме да погледнеме во есхатолошката иднина на Божјото царство. Се разбира, како што правилно забележува протоереј Николај Лудовикос, не е доволно еклисиолошката мисла да каже дека се стремиме кон католичност, критикувајќи го етнофилетизмот и национализмот. Таа католичност треба да има соодветен квалитет, кој одговара на православната еклисиологија. Заради тоа е неопходно во истата мерка, во која го критикуваме национализмот, да се критикува и глобализмот и да се посочат јасно оние негови црти, кои се противоречни на православната католичност. Треба да сме критични и кон идното, а не да минуваме „над настаните” во една идеалистичка реалност.

– И сепак, Ваше Високопреосвештенство, Вашиот реферат се движи во една теоретска рамка. Реалностите се други. Еве, на пример, Македонската црква ќе биде признаенапо 50 или по 100 години. Ако Бугарската црква беше признаена, иако постоеше уште поголемо противење и наспроти осудата на етнофилетизмот, така ќе биде признаена и Македонската црква. Практично како ќе се реши прашањето со национализмот во Црквата? 

Пергамски митрополит Јован Зизиулас: Навистина се изморив да слушам дека моите лекции се теоретски и не соодветствуваат на реалноста. Сум го слушал тоа стотици пати. Да, немам ништо против да признаам – но да го исфрлам зборот “есхатологија’ од мојот речник, бидејќи не е историска реалност, не можам. Ако есхатологијата стане таква, таа ќе престане да биде есхатологија. Не можам да се откажам од есхаталошката перспектива. Нештата навистина се „идеалистички”, но тие треба да се кажуваат токму на овој начин, за да може животот да се сообрази со нив колку што може повеќе. Признавањето на Бугарската црква се случи со целосно почитување на принципите на соборното решение од 1872 г., кое го осудило етнофилетизмот како ерес. Бидејќи Бугарската црква се откажа од претензиите врз бугарското население во Константинопол и јурисдикцијата на Бугарската црква се ограничи во границите на определена територија, а не врз определен етнос. Така што, ние не зборуваме за нереални нешта кои не можат да се случат. Таков развој може да има и со Македонската црква. Повторно истакнувам, не е можно да има паралелни јурисдикции на една територија – тоа бил и проблемот со бугарското црковно прашање. Првите паралелни јурисдикции се раѓаат со Крстоносните походи. Во 1204 г. се појавуваат двајца патријарси на Ерусалим – православен и католички. Дотогаш таа појава не била позната ниту на Исток, ниту на Запад. И сега Католичката црква не дозволува во Рим да има туѓ епископ.

Напишете коментар

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Промени )

Twitter слика

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Промени )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Промени )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Промени )

Connecting to %s