Беседа во Недела за митарот и фарисејот

Во името на Отецот и Синот и Светиот Дух – Троица света, едносуштна, животворна, неразделна – еден Бог.

Оваа Недела, браќа и сестри, е прва од четирите подготвителни недели пред Великиот пост, а тоа се: Неделата за митарот и фарисејот, Неделата за блудниот син, Месопусна Недела и Сиропусна Недела.

Денешната парабола која што ја искажал Господ Исус Христос е слоевита и сложена, како што е сложена темата за гордоста и смирението. Ние често ја упростуваме оваа парабола така што ќе го осудиме фарисејот, притоа немајќи го смирението на митарот, и ќе го превознесеме митарот, притоа презирајќи ги законските дела на фарисејот. Така, сметаме дека сме ја разбрале и примениле оваа длабока парабола.

Значи, „два човека влегле во храмот да се помолат.“ Од една страна имаме човек – фарисеј – на еврејски тоа би значело; човек одделен и посветен на верата и на исполнување на Божјите заповеди, а од друга страна е човек – собирач на данок за Римската империја.

Првиот навистина ги исполнувал верските прописи и сметал дека тој негов труд треба изрично да му го предочи на Бога, па и да му заблагодари што не е како другите. Тој е свесен дека има дела и смета дека со добрите дела автоматски ја стекнува и Божјата благонаклоност. Но, неговиот проблем е во тоа што Бог не работи автоматски или механички. Фарисејот навистина имал дела и што тогаш му недостасувало? Заради што со својата презентација изгубил од митарот кој си заминал пооправдан? Какво само „селфи“ направил пред Бога, а не добил никакво признание за својот религиозен труд.

И сепак, „ви велам, оној си замина пооправдан.“ Што може да има лошо во исполнувањето на Божјите заповеди? Да се разбереме, фарисејот не лажел кога велел дека има добродетели; тој е морален човек, доследен во исполнувањето на религиозните должности. По сè изгледа, проблемот е во нешто друго: одбивно за Бога е набројувањето на своите добродетели, свесноста за сопствената праведност, истакнувањето на моралните успеси…

Со секоја добродетел што човек ќе ја запише на своја сметка, наместо да расте неговото етичко салдо, тој губи поени кај Бога. Со секоја своја добродетел, од која човек ќе го изрази своето задоволоство, тој ќе ја потхрани својата суета и ќе остане без Божја „надокнада.“ Свети Исаак Сириски вели: „Додека човек не стекне смирение, нема да добие награда за своите дела. Награда се дава, не за делата, туку за смирението.“ Човек кој е задоволен од себе е исполнет со себе и нема потреба од Бога. Денешното евангелие, во делот за фарисејот, ни кажува како добродетелите во нас може да го заземат местото што му припаѓа на Бога. На концептот на етичко сметководство, Евангелието му го спротивставува концептот на духовната сиромаштија и на смирението.

Која е таа добродетел што, човек ако ја има само неа и ако нема нема никакви други добродетели – може да биде спасен од милостивиот Бог? И кој е тој порок кој толку ги поништува сите други добродетели, што наспроти сите стекнати добродетели, тој сам може да го упропасти човекот? Отците велат дека тоа се смирението и гордоста. Смирението кое го оправдало митарот, кој не гледал во себе никакви добродетели, а само ја просел Божјата милост и гордоста која ги загадила сите добри дела на фарисејот.

Митарот е свесен за своите гревови и негова единствена надеж е Бог. Тој извикува: „Боже, биди милостив кон мене грешниот.“ Фарисејот е свесен за својата праведност и мисли дека со својата праведност го поседува Бога. И двајцата се болни и заразени од грев – со тоа што, за првиот има надеж, бидејќи ја согледал својата болест и прибегнал кон единствениот Лекар на душите и телата, а вториот е неизлечливо болен, зашто не ја гледа својата болест.

Светата Православна Црква мудро уредила во Средата и Петокот по денешната недела за митарот и фарисејот да не се пости, за да имаме на ум дека запазувањето на постот не е цел само за себе, за да не паднеме во формализмот на фарисејско исполнување на заповедите, туку да внимаваме на себе и да ги провериме нашите мисли и намери; дали се прави, дали се вистински по-божни, односно по-Бога, според Бога, а не според човечки планови, обичаи, традиции…

Во денешниот ден, браќа и сестри, „со Бога и Триодот го почнуваме.“ Триод е богослужбена книга која ги содржи великопосните богослужби и е исполнета со покајни химни. Во денешната утринска богослужба пееме:

„Воздишки како митарот да му принесеме на Господа и кон него да пристапиме ние грешните како кон Владетел: зашто тој сака да се спасат сите луѓе, и им дава прошка на оние што се кајат. Зашто, заради нас се воплоти Бог (Синот) кој е собезпочетен на Отецот. “

„Заради фалењето со дела си го осудил фарисејот кој самиот себе се оправдувал, Господи, а митарот кој се смирил и со очистувачки воздишки се молел – си го оправдал; зашто ги отфрлаш велемудрите помисли, а скрушените срца не ги уништуваш. Затоа и ние ти приоѓаме во смирение, тебе кој страдаше заради нас; дај ни простување и голема милост.“ Амин.

Беседа прочитана на Света Литургија во Соборниот храм Свети Николај, во Куманово.

One thought on “Беседа во Недела за митарот и фарисејот

Напишете коментар

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Промени )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Промени )

Twitter слика

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Промени )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Промени )

Connecting to %s