Литургискиот карактер на Исповедта

Поимот „духовен отец“ во денешна смисла всушност, не постои во раната христијанска литература, освен во монашките кругови. Како прво, духовен отец на сите во Црквата е Епископот, затоа што тој е извор на литургискиот живот на просторот кој е под негова одговорност. Од најраните христијански времиња, Епископите го пренесуваат своето право на презвитерите; да ја извршуваат Литургијата и другите Св. Тајни (освен хиротонија, која што останува исклучиво во надлежност на епископот).

Што се однесува до Исповедта, во почетокот Исповедта имаше исклучиво литургиски карактер, а и до денес останало да се молиме заедно на Литургијата за простување на гревовите. Со крштевањето и влегувањето во Црквата, гревовите беа простувани и започнуваше новиот живот, а во случаите на откажување од Христа за време на прогонство или заради некои тешки гревови, Епископите повторно можеа паднатите да ги вратат во црковната заедница со определување на одредена дисциплина (епитимија), по која им беше дозволувано да се причестат, што беше показател за целосна заедница во Црквата. Никогаш не треба да заборавиме дека само Бог простува гревови и дека тоа се случува на Светата Литургија. (Затоа во нашите Требници нема разрешителна формула како кај римокатолиците, а свештеникот е само сведок кој се моли Господ да ни даде дух на покајание и да ни ги прости гревовите).

Во монашките кругови, од најраните времиња, постоело исповедање кај старец, коешто обично немало светотаински карактер, т.е. старецот не морало да биде презвитер. Овде повеќе се работи за исповедање на помисли, духовно советување и водство, што остана дел од монашката традиција до денес. Со текот на времето, овие традиции се спојуваат и личното исповедање пред свештеник постепено влегува во пракса. Најраниот чин на Исповед во Источната црква датира од 10 век, од времето на Цариградскиот патријарх Јован Посник. Ова не значи дека слични чинови не постоеле и порано, но оттогаш ја имаме светата тајна Исповед, повеќе или помалку, во формата во која постои денес.

За да не должиме многу околу историјата на развојот на Светата Тајна Исповед, би рекол дека во секоја парохија парохискиот свештеник треба да биде и духовен отец, кој со благослов на Епископот ги советува и исповеда своите верници. Може духовно да се советувате и со други лица, на пример, со поискусни монаси, духовници, но притоа треба да се биде многу внимателен, затоа што денес „духовништвото“ во нашата Црква многу често станува фактор, не за градење на црковната заедница, туку повод за поделби.

Лично, мислам дека е најдобро верниците да се исповедаат кај своите парохиски свештеници. Ова особено се однесува за оние кои живеат во брак, бидејќи е многу опасно кога сопружниците бараат совет за решавање на брачни проблеми од млади свештеници – монаси кои немаат искуство од брачен живот и честопати даваат совети што можат да доведат до развод. Знам неколку примери, како некои новопечени духовници упропастиле повеќе бракови. Во Русија сѐ повеќе се зборува за проблемот со „младостарчество.“

Најдобро би било да се воведе поголема дисциплина во Црквата; кој може да исповеда (т.е. да ја извршува таа света Тајна). Во Грција, секој свештеник нема благослов за Исповед само со тоа што е свештеник, туку Епископот им дава благослов на поискусните презвитери или свештеномонаси, дури откако ќе се увери во нивната духовна зрелост и расудување.

Исто така, треба да се прави разлика помеѓу светотаинската Исповед и духовното советување. Исповедта не смее да биде обемна, туку треба да биде израз на нашето длабоко покајание. Без оглед на исповедта, добро е да се советувате со искусни луѓе, но многу опасно е во тој однос да се примени беспоговорно послушание. Во манастирите е поинаку и таму послушанието кон старецот, духовникот (но повторно, со расудување т.е. резонирање) е вековен аскетски метод. Сепак, за лаиците (т.е. христијаните во светот) безусловното послушание кон духовниците, особено кон оние кои се неискусни, може да биде фатално за духовниот развој. Вистинскиот духовник никогаш не дава беспоговорни наредби, туку попрво го советува и упатува оној што бара совет и утеха – самиот да разбере што е најдобро за него. Ретки се благодатните старци кои имаат непосредно Божјо вдахновение од Бога и дарба на прозорливост кои би можеле директно да бараат – како да се постапи.

Исповедта не е психоанализа и е многу опасно кога некои „духовници“ инсистираат на исповедање детали, особено во случаи на телесни гревови и искушенија. Тука најчесто се крие духовен воајеризам на духовно болна личност, кому треба итно да му се забрани да исповеда. Некои квази- духовници собираат колку што можат повеќе свои духовни чеда за да имаат материјална корист од нив, што е уште еден показател за тоа, колку е штетна овaа појава за Црквата.

Архимандрит Сава (Јањиќ)

Превод од: Најбоље би било да се заведе већа дисциплина у Цркви ко може да исповеда

„Таинството Покајание е многу деликатен настан, зашто ги засега не само односите на верниците со канонското устројство на Црквата, туку и со духовното (во Светиот Дух) здравје на членовите на Црквата.

… Како Црковен настан, тоа неизоставно го претпоставува епископот како услов, како давател на дозвола за служење на исповедникот. Тоа некако се изопачило преку посветувањето (хиротесијата) на исповедници од кој било епископ, макар што тоа служење го засега помесниот епископ, кој треба да знае кој го извршува во неговата помесна црква. на таков начин, незамисливо е, духовно посветени свештеници од друг епископ, да дејствуваат како исповедници.

Уште понеприфатливо е, се разбира, тоа што денес е со тенденција да преовладее, имено – служењето како исповедник од свештеници кои дури немаат посветување (хиротесија) за исповедници, а дејствуваат така само според силата на нивното ракополагање за свештеници! Ракополагањето, самото по себе, не го овозможува својството на исповедник, зашто, во главна смисла само епископот „може да даде простување на гревови.“

…Под влијание на западниот центризам, што се однесува на индивидуата, во современото Православие простувањето е со тенденција да се смета за инидивидуален случај меѓу исповеданиот и Бог, со посредништво на молитвата на свештеникот. За жал, двата основни фактора во простувањето се земаат предвид сосема малку, а тоа се: заедницата на Црквата и епископот кој претстои во неа. Меѓутоа, простувањето на нашите гревови е нераздвојно сврзано со нашите браќа: „и прости ги нашите долгови, како што и ние ги простуваме на нашите должници“ (Мт. 6,12). Истовремено, разрешителната молитва не е на свештеникот, туку на епископот. Некогаш, како што сведочат ракописите на свети Симеон Солунски, заповедта на епископот кон духовниците била категорична: да простуваат во име на епископот, зашто само епископите ја имаат таа власт. Следствено, простувањето е еклисиолошки, а не индивидуален настан. Односно, простувањето не било случај меѓу верникот и исповедникот, или преку исповедник – меѓу верникот и Бога, туку преку Црковната заедница.

… Таинство без простување на гревовите, сепак не е таинство. Ако оној што се покајува и се исповеда, не го востанови својот однос со Бог и со Црквата преку молитвата на епископот, или од него ополномоштен свештеник, тогаш не станува збор за Свето Таинство. Затоа старците, ако тие самите не биле свештеници, ги испраќале кај свештеник оние што се исповедале, за да им биде прочитана разрешителната молитва. Тогаш, и само тогаш, е извршена Тајната.“

-Митрополит Пергамски Јован (Зизиулас).

Напишете коментар

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Промени )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Промени )

Twitter слика

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Промени )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Промени )

Connecting to %s