Недела на светите отци. Родословот на Господ Исус Христос

  • Претпоследната и последната Недела пред празникот на Рождеството Христово се нарекуваат: Недела на светите праотци и Недела на светите отци…
  • Новиот Завет започнува со земскиот родослов на Синот Божји. А, какво потекло на земјата може да има Првопричината на сѐ што постои, Творецот на духовниот и материјалниот свет?

Чувствувањето на гревот и надежта во Бога [audio]

– По гревопадот на прародителите, човекот, сакајќи да го игнорира Бога, потонал во сопственото незнаење и немоќ. Заради тоа на вратите на православниот духовен живот се испишани зборовите: „Познај се себе.“

– Човекот треба да ја возвиши својата слобода и да ја зголеми својата одговорност, да тргне од себе кон надминување на животниот безизлез, на пустелијата на светот и на парадоксот на историјата.

– Најдлабоката смисла на самопознанието е чувствувањето на гревот. „Мугра и почеток на спасението на душата е спознавањето и разбирањето на извршените гревови.”

– „Оној што ги познал слабостите на човечката природа, го примил искуството од Божјата сила.” – „Гревот и злото не доаѓаат од надворешна извалканост, туку од внатрешниот неуспех, од изопаченоста на волјата. Доследно на тоа, гревот се победува само со внатрешна измена и промена, а покајанието, пак, го добива печатот од благодатта во Светите Тајни.”

Постои ли урочување т.е. дали лошиот поглед може да има пресудно влијание на друг човек?

Меѓу многуте суевериja кои се сретнуваат во животот на нашиот народ, а кои останале од времето на грубото паганство е и суеверието наречено – урочување, или вера во пресудно влијание на лош поглед. Ова суеверие може да се сретне и меѓу образовани и меѓу необразовани луѓе. Oд урочување се плашат и луѓе што веруваат и оние што малку веруваат, а понекогаш и оние што не веруваат. Кој не слушнал за „превентивното заплукување“ – ако се пофали некое дете, наводно, треба и да се заплука, за да не се урочи.

Нерелигиозните луѓе кои веруваат во урочување, тоа го објаснуваат со некакви закони на човечката природа, но како тоа ќе го објасни некој христијанин?
Во книгата Требник, во молитвите кои свештеникот ги чита за мајката – родилка и за новороденчето, се молиме Господ да ги чува детето и родилката од сите видови штетно и опасно влијание на духовите на злобата, од тајна човечка злоба (завидливост), а меѓудругото и од – на црковнословенски – „от очес призора,“ што се преведува како: завидлив или лош поглед. (Во многу верзии и преводи на молитвата оваа фраза е испуштена).
Многумина во овој израз се обидуваат да најдат основа за своето верување во уроци и сметаат дека Црквта во своите молитвословија го подразбира постоењето на „урочување.“ Но дали навистина е така, дали навистина светата православна Црква дозволува да се верува во урочување со „лошо око“?

Молитвата во којашто се наоѓа спомнатата фраза ја напишал св. Василиј Велики. Во оригиналниот, грчки текст на оваа молитва, соодветно на преведената фраза „от очес призора“ се зборовите: „апо тис васканиас тон офталмон.“ Од овде може да се види дека словенскиот збор „призор“ е превод на грчкиот збор „βασκανία.“ Според познавачите на грчкиот јазик овој збор одговара на латинскиот fascinum. Во тој случај словенскиот израз ќе го означува она што на латински е: fascinum oculorum. А, дали ова означува „лошо око“? За одговорот ќе се обратиме до преданијата на древната римска митологија, во која се зачувани податоци за фасцинум и за сродниот термин fascinus. Во „Природознание“ од Плиниј Постариот (кн.28, гл.4), со терминот fascinus се означувало посебно римско божество. Римјаните на тој бог му припишувале сила за чување од лошо око т.е. од урочување. Сметале дека ги чува не само децата туку и народните управители од лош поглед. „Овој бог – вели Плиниј – лекува од завидливост, ги чува и двоколките на победниците на кој тие се поставени.“ Fascinum се нарекувал посебен предмет во врска со служењето на богот наречен Fascinum (оттука е зборот фасцинантно = привлечно, интересно, волшебно) и бил негов знак т.е. симбол. Тој предмет имал изглед на медаљон кој наликувал на оние што, според древноетруските обичаи, во Рим ги носеле познатите, а подоцна и сите слободно-родени деца, околу својот врат. Вообичаено, во тие медаљони суеверните римјани ги ставале непристојните симболи на богот Fascinus. Тоа се правело со цел за секој што ќе погледне кон нив, да го сврти својот поглед, да отстапи од нив. Римската народна медицина особено пропишувала тие фасцинуми да се поставуваат на креветите на родилките. Така, тие предмети се приврзувале за креветите и за другите предмети во собите на болните или ги ставале околу вратот на болните и на новороденчињата. Сето тоа се сметало за дејствено средство против завидливи очи, т.е. средство за одвраќање на лошите погледи. Фасцинум од римјаните преминал подоцна и кај елините, кој особено го почитувале тој предмет и го нарекле: βασκανία (васканиа). Со текот на времето суеверниот однос кон тој предмет се вкоренил и меѓу христијаните кои во христијанството преминале од паганството. За да се запази чистотата на верата и на христијанскиот живот била потребна засилена борба од страна на претставниците на Црквата. На пример, Порфириј, епископ на Газа, кој живеел во IV век, барал да се отстранат од родилките тие предмети (фасцина) со кои суеверието се обидувало да ги заштити.

Всушност и св. Василиј Велики во неговата молитва за родилка го моли Господа за избавување на родилката од оние средства коишто суеверието ги измислило за оградување на жената од опасности, а посебно од лошо око, средства кои служеле само да го раздразнат видот на болната жена, а не да ја спасат од опасности. Такви средства луѓето измислувале, вдахновени од духот на злобата и служеле за да му се угодува нему, како и сѐ друго од идолопоклонството. Затоа великиот Василиј, фразата што е соодветна на словенските зборови: „от очес призора,“ ја поставил во врска со другите изрази за избавување на родилката од различни стапици на ѓаволот.

Сега е јасно дека во спомнатата молитва не се зборува за урочување. Во неа се моли за избавување на родилката и новороденчето од бесполезни човечки средства за борба против лоши погледи, средства кои всушност се способни само да го раздразнат видот на болната жена. Во Требникот на митрополитот Петар Могила фразата „от очес призора“ е заменета со друга, која има слична смисла: „от очесного негодования“ т.е. од гледање на нешто што предизвикува непријатност, негодување.

Еве што вели св. Василиј Велики во неговата беседа за завидливоста: „За завидливите луѓе некои мислат дека тие нанесуваат штета само со поглед, така што од нивниот завидлив поглед телото ја губи силата… Тие премалуваат небаре од завидливите очи извира некаков штетен и погубен поток. Јас го отфрлам таквото народно размислување.“

Ако се согласиме дека никој не може да ни ја одземе слободната волја или да има пресудно влијание во нашиот живот само со своја (лоша) намера, дали навистина не постои и никакво дејство од човековиот поглед? Преданието на Православната Црква од древноста разбира дека човековиот поглед може да носи определена енергија, во зависност од содржината на човековото срце. Така, зборовите – „от очес призора,“ го означуваат лошото дејство кое духот на злобата го предизвикува соединувајќи ја својата сила со погледот, допирот или други дејства на неговите свесни или несвесни служители.

А, дали треба да се плашиме од лоши погледи и од други магиски дејства? Со сигурност може да кажеме, дека никакви лоши мисли, погледи или магии не се опасни за верните чеда на Црквата. Божјата благодат, силата на Крстот и пред сѐ, Светите Пречисти Тајни на Телото и Крвта Христови (т.е. светата Причест), за христијанинот се непробоен штит од секакви лоши духовни намери или опасности. Затоа, да го послушаме советот од св. Макариј Велики (IV в.), којшто, откако исцелил некоја жена, ѝ кажал за причините на она што ја снашло:

„Никогаш не престанувајте да ја посетувате црквата; никогаш не отстранувајте се од причестување со Христовите Тајни; оваа несреќа ти се случила затоа што веќе пет недели не си пристапила кон Пречистите Тајни на нашиот Спасител.“

Дали полот е само состојба на умот?

Според античкото хеленско предание, сѐ има суштина (essence) – вродена природа која е определена од целисходноста. На пример; природата на дабовиот желад е да стане дабово дрво, природата на јајцето е да стане птица. Слично, луѓето имаат природа, која, ако биде соодветно проследена, како резултат ќе имаат „добар живот.“

Ова тврдење преовладуваше речиси 2500 години, додека Жан Пол Сартр не објави дека „егзистенцијата ѝ претходи на есенцијата.“ Според Сартр, есенцијата (природата) на човештвото не е вродена и утврдена; таа е појавна и изменлива, обликувана од кулминативните искуства на нашиот живот. А, бидејќи секој од нас го доживува животот поинаку, нашите природи се толку разновидни, колку и нашите ДНК.

Едноставниот слоган на Сартр ја преврте античката мудрост, станувајќи ѓуле за уривање за генерација од сонувачи кои по кафе-баровите планираа да ги изедначат основите на доброто и злото, на добродетелта и порокот, на убавото и грдото. Но, во последните 40 години, веројатно, ниту една друга промена не била толку збунувачка (disorienting) како изедначувањето на половите.

Креативна игра на зборови

До неодамна, пред неколку децении, беше општоприфатено дека постојат два вида човечки суштества: мажи и жени – поделени според нивните различни и комплементарни улоги во половото размножување. Но, тоа почна да се менува со појавата на феминизмот.

Continue reading

Концептот на родово-сензитивно образование и родова еднаквост според гендер-идеологијата како закана за државното образование

Високите технолошки достигнувања на современоста, освен благословена помош во работата, носат и искушение: човекот – којшто е лик, икона, образ божји – да биде преформатиран и корегиран до непрепознатливост. На пр. полот е сфера во која денес, човекот кој заборавил дека е образ Божји, се соочува со толку теории и ориентации, кои сведочат пред сѐ, за една голема духовна дезориентација.

Continue reading