Постои ли судбина?

Човековата судбина не е порано одредена. Во православното Предание не постои таков концепт, како во исламот (кисмет, к’смет). Животот навистина е еден и нашата животна можност овде е единствена и неповторлива. Затоа, ние со нашиот одговорен или неодговорен начин на живот избираме помеѓу рајот и пеколот. Tиe две состојби започнуваат уште овде на земјата и продолжуваат во вечноста. Тогаш, во што се состои Божјиот Суд, кој му претстои на секој човек? На Божјиот суд, Бог во нас само ќе го препознае образот / ликот на неговиот единороден Син – бидејќи преку Него сè се спасува, т.е. влегува во вечно постоење – или пак, нема да го препознае: „Потоа дојдоа и другите девојки и викаа: ,Господаре, господаре, отвори ни!‘ А тој им одговори и рече: ,Вистина, ви велам: не ве познавам!‘ “ (Мт 25. 11-12). Затоа, целта на нашиот христијански живот е обновувањето, очистувањето на Божјиот образ во нас. Обратно, гревот и (по)грешниот живот водат кон изопачување на Божјиот образ во нас и оддалечување од Бога, отуѓување од Бога до непрепознатливост на човекот.

Значи, човекот ја гради својата среќа или несреќа, иако живее во услови во кои се нашол според Божјата промисла. Божја промисла го нарекуваме уредувањето и текот на околностите во светот кои најчесто се несфатливи за нас, но веруваме дека Бог секогаш за секого промислува и уредува онака како што е најдобро и најцелисходно.
Бог е личност, но концептот на нашата индивидуална личност не треба да го изедначуваме со Бог. Бог „никој никогаш не го видел,“ но единородниот Син го објави / го откри (сп. Јн. 1, 18). Полнотата на Божјото постоење се пројави телесно во Исус Христос, Бог засекогаш / вечно се соедини со човекот во Христос. Истовремено, Бог со својот Дух е „присутен (на)секаде и исполнува сè“ и со Светиот Дух „секоја душа живее, се возвишува во чистота, осветлена со троичното единство во светата таинственост.“ Значи, не можеме да го разбереме Троичниот Бог со својот ум, туку треба да го смириме умот пред тајната на Бога и да дозволиме Божјата благодат да го просветли и да нè направи учесници / причесни на Бога, што пред сè и се случува во Црквата, која што е Тело Христово. Ако со непросветлен (непокаен) ум бараме различни работи од Бог, нашите желби се разнесени како прашина, Бог не нѐ слуша и не нѐ услишува затоа што ние не го слушаме Бога и немаме свест за Него. Нашите молитви честопати се разговор со нашите сопствени мисли и нашата вера во Бога, понекогаш е вера во проекцијата на сопствениот паднат ум којшто се идентификува / се поистоветува со Бога.

Затоа е важно, со молитва да се отвориме за тајната на Бога – и како што нè учи Христос – да го бараме пред сè Небесното Царство (т.е. присуството на Бог), а потоа сè друго ќе ни се додаде онолку колку што ни е потребно. Многу од нашите желби и потреби, всушност се производ на нашето погрешно разбирање и на Бог и на светот околу нас и на нас самите и на нашите потреби. Тие потреби главно се засновани на нашиот егоизам, т.е. на себичниот индивидуализам и разбирање за себе одвоено од ближните и од Бог. Со охристовувањето го гледаме светот во поинаква светлина, во Светиот Дух се отвораат хоризонтите на меѓусебна поврзаност на сè што е создадено и крајната Божја цел: да соедини сè во Христос. Затоа, највисокото и највозвишено значење на молитвата е престојувањето во присуство на Бога, како што велат големите молитвеници, тихувањето / мирувањето на умот во срцето. Молитвата станува нов начин на живот, без многу зборови и многу желби, без прашања, туку само восхит и славење на Бог, Кој прекрасно се прославил во сè.

Според текст на Архимандрит Сава (Јањиќ)

Што значи: недостојно причестување?

А јас го примив од Господ она, што ви го предадов; а тоа е дека Господ Исус онаа ноќ, кога Го предадоа, зеде леб, и, откако заблагодари, го прекрши и рече: „Земете, јадете, ова е телото Мое, кое се крши за вас, правете го ова за спомен Мој!“ По вечерата, исто така, зеде и ча­ша, па рече: „Оваа чаша е Новиот завет во Мојата крв; ова правете го, кога ќе пиете за Мој спомен!“ Зашто, секогаш, кога ќе го јадете овој леб и кога ќе ја пиете оваа чаша, вие ќе ја објавувате смртта на Господ, додека Тој не дојде. Затоа, оној што недостојно јаде од овој леб и пие од чашата Господова, ви­новен ќе биде спрема телото и крвта на Господ. Но, секој човек да се испита самиот себе и потоа да јаде од овој леб и да пие од оваа чаша. Зашто, кој јаде и пие недостојно, тој го јаде и пие своето осудување, бидејќи не го разликува телото Господово. Па затоа меѓу вас има многу немоќни и нејаки, а мнозина и умираат. Зашто, ако бевме се испитувале са­ми себе, тогаш немаше да бидеме осуде­ни. (1. Кор. 11, 23-32).

Оној што не го разликува Телото Господово се причестува недостојно. Тука e многу важно да се има предвид дека Причестувањето не е некаков „витамински“ додаток за нашето здравје или помагало за подобро подвизување, кое треба да се зема од време на време, но може и да се изостави. Оние што не го разликуваат Господовото Тело го имаат овој магиски пристап кон причестувањето или, од друга страна, моралистички размислуваат; дали се достојни за тоа или не, зависно од тоа, дали заслужуваат или не заслужуваат награда. Евхаристијата не е награда за добро однесување. Господ зел леб и вино токму затоа што обете тие супстанции имаат колективен (заедничен) карактер. Лебот се добива од пченица што се собира од многу полиња и која, дури откако ќе се смели и ќе се замеси со вода и ќе се поткваси со квасец – станува леб. Исто така, виното се добива од многу грозје кое, откако ќе се смели, дава сок кој со ферментација станува вино. Значи, ниту лебот, ниту виното, не се создаваат природно, туку се добиваат со човечки труд и се состојат од материја што се собира и се обединува од многу во едно. Оттука, евхаристискиот леб и вино ја симболизираат христијанската заедница – Црквата, во која многумина стануваат едно, Црквата во која сме повикани и собрани од многу народи и краишта, како класјето во еден леб и многуте гроздови во чашата вино (оваа асоцијација ја наоѓаме во раните христијански молитви на анафората). Евхаристијата не само што ја симболизира Црквата, туку и непосредно ја реализира / остварува и потврдува на секој литургиски собир. Евхаристијата е есхатолошко собирање на верниците и залог за конечното остварување на Црквата во Царството Небесно.

Многу важно е сето ова да се има предвид, за да се разбере – што значи недостојно причестување. Ако живееме одвоено од заедницата, ако сме обземени од такви страсти и гревови што нѐ прават слепи и нечувствителни за другите во заедницата т.е. во Црквата, ако во другиот не гледаме конститутивен дел на нашата личност, туку одиме по патот на постојано одвојување и претворање во индивидуа, ние навистина не знаеме што примаме и се држиме до магискиот или моралистички пристап кон Евхаристијата, што всушност е – недостојно причестување. Практично и едноставно кажано, ако не живееме во љубов со другите членови на Црквата, не сме достојни да се причестуваме, бидејќи иако ги примаме Телото и Крвта Христова, ние со својот живот активно и суштински ја негираме заедницата што се манифестира во истото тоа Тело и таа Крв. Во таинството на Евхаристијата, не само што принесените супстанции стануваат Тело и Крв Христова, туку и самите ние, примајќи ги осветените дарови, повторно и повторно се актуелизираме како Тело Христово – Црква. Оттука, можеме само да замислиме колку е апсурдно заедничкото учествување на Литургијата без да се примаат Телото и Крвта Христова, затоа што, не примајќи ги светите Таинства, најчесто од емотивни причини за личната недостојност или од наводно смирение, ние всушност, му свртуваме грб на Бог, Кој нè повикува на трпезата на вечниот живот. Во древната Црква, оние кои биле обземени од страсти и гревови коишто ја раскинуваат заедницата, не можеле едноставно да присуствуваат на Принесувањето, освен во посебни случаи со одредена дисциплина на покајание (тнр. на грч. συνεστωτες, лат. consistentes, т.е. оние на кои им билo дозволено да присуствуваат на Литургијата до крај, но не им било дозволено да се причестат).

Ова значи дека оние кои не го живеат евхаристискиот начин на живот или барем не се трудат да се вратат на вистинскиот начин на постоење, не се достојни за Светите Тајни. Значи, тука не зборуваме за морализам и одредени правила; што сѐ мора некој да направи за да се причести достојно. Самата идеја за формални предуслови за причестување нè воведува во сферата на моралистички нагодувања, коишто во текот на последните векови и довеле до тоа, под маската на наводно смирение и покајание, причестувањето да се измести од фокусот на православната Литургија. Ние кон Телото Господово пристапуваме со вера, свесни за нашите немоќи и падови, но истовремено знаејќи дека се спасуваме, не како индивидуи, туку како Црква, како заедница. Не постои индивидуално спасение, затоа што Бог Отецот во вечноста може да нè види и да нѐ познае со Светиот Дух само во неговиот Единороден Син, што значи како Црква. Затоа, одвојувањето од Црквата е најголемиот грев што одделува од вечното спасение и затоа, за оние што не живеат како активни членови на Црквата и не ја познаваат својата Црква како мајка, туку ја бараат вистината во „разурнати бунари“ – причестувањето со Телото и Крвта Христова е за суд и осуда.

Кои гревови нè прават недостојни? Секој грев, затоа што секој грев нè води од заедницата во Христа кон патот на вечната смрт. Сепак, причестувањето не е за безгрешните, бидејќи кој тогаш би можел да се причести. Во литургиската молитва кон Христос, која свештеникот тивко ја чита за време на херувимската песна, тоа е особено нагласено:

„Никој не е достоен од оние коишто се врзале со телесни похоти и сласти да приоѓа, или да се приближи, или да Ти служи Тебе, Цару на славата: зашто, да Ти се служи Тебе е велико и страшно и за самите небесни сили. Но, сепак, поради Твоето неискажливо и безмерно човекољубие, непроменливо и неизменливо си бил Човек, и Архиереј си ни бил, и како Владика на сите си ни го предал свештенодејствието на оваа литургиска и бескрвна жртва.“

Значи, никој не е достоен да пристапи, но сепак, приоѓаме, затоа што Синот Божји стана човек според неговото неискажано човекољубие. Оној што му приоѓа на Бог со ваква свест, свесен за бесконечната лична недостојност и бесконечното Божјо човекољубие, нема да биде отфрлен. Ова, од друга страна, значи дека, оној што не ја чувствува и не ја исповеда својата лична недостојност и кој не верува во божественото човекољубие – се причестува недостојно. Таквото причестување секако, е на суд и осуда, затоа што оној што се причестува, не знае што прима.

Архимандрит Сава (Јањиќ): Шта значи недостојно се причешћивати?

Литургискиот карактер на Исповедта

Поимот „духовен отец“ во денешна смисла всушност, не постои во раната христијанска литература, освен во монашките кругови. Како прво, духовен отец на сите во Црквата е Епископот, затоа што тој е извор на литургискиот живот на просторот кој е под негова одговорност. Од најраните христијански времиња, Епископите го пренесуваат своето право на презвитерите; да ја извршуваат Литургијата и другите Св. Тајни (освен хиротонија, која што останува исклучиво во надлежност на епископот).

Што се однесува до Исповедта, во почетокот Исповедта имаше исклучиво литургиски карактер, а и до денес останало да се молиме заедно на Литургијата за простување на гревовите. Со крштевањето и влегувањето во Црквата, гревовите беа простувани и започнуваше новиот живот, а во случаите на откажување од Христа за време на прогонство или заради некои тешки гревови, Епископите повторно можеа паднатите да ги вратат во црковната заедница со определување на одредена дисциплина (епитимија), по која им беше дозволувано да се причестат, што беше показател за целосна заедница во Црквата. Никогаш не треба да заборавиме дека само Бог простува гревови и дека тоа се случува на Светата Литургија. (Затоа во нашите Требници нема разрешителна формула како кај римокатолиците, а свештеникот е само сведок кој се моли Господ да ни даде дух на покајание и да ни ги прости гревовите).

Во монашките кругови, од најраните времиња, постоело исповедање кај старец, коешто обично немало светотаински карактер, т.е. старецот не морало да биде презвитер. Овде повеќе се работи за исповедање на помисли, духовно советување и водство, што остана дел од монашката традиција до денес. Со текот на времето, овие традиции се спојуваат и личното исповедање пред свештеник постепено влегува во пракса. Најраниот чин на Исповед во Источната црква датира од 10 век, од времето на Цариградскиот патријарх Јован Посник. Ова не значи дека слични чинови не постоеле и порано, но оттогаш ја имаме светата тајна Исповед, повеќе или помалку, во формата во која постои денес.

За да не должиме многу околу историјата на развојот на Светата Тајна Исповед, би рекол дека во секоја парохија парохискиот свештеник треба да биде и духовен отец, кој со благослов на Епископот ги советува и исповеда своите верници. Може духовно да се советувате и со други лица, на пример, со поискусни монаси, духовници, но притоа треба да се биде многу внимателен, затоа што денес „духовништвото“ во нашата Црква многу често станува фактор, не за градење на црковната заедница, туку повод за поделби.

Лично, мислам дека е најдобро верниците да се исповедаат кај своите парохиски свештеници. Ова особено се однесува за оние кои живеат во брак, бидејќи е многу опасно кога сопружниците бараат совет за решавање на брачни проблеми од млади свештеници – монаси кои немаат искуство од брачен живот и честопати даваат совети што можат да доведат до развод. Знам неколку примери, како некои новопечени духовници упропастиле повеќе бракови. Во Русија сѐ повеќе се зборува за проблемот со „младостарчество.“

Најдобро би било да се воведе поголема дисциплина во Црквата; кој може да исповеда (т.е. да ја извршува таа света Тајна). Во Грција, секој свештеник нема благослов за Исповед само со тоа што е свештеник, туку Епископот им дава благослов на поискусните презвитери или свештеномонаси, дури откако ќе се увери во нивната духовна зрелост и расудување.

Исто така, треба да се прави разлика помеѓу светотаинската Исповед и духовното советување. Исповедта не смее да биде обемна, туку треба да биде израз на нашето длабоко покајание. Без оглед на исповедта, добро е да се советувате со искусни луѓе, но многу опасно е во тој однос да се примени беспоговорно послушание. Во манастирите е поинаку и таму послушанието кон старецот, духовникот (но повторно, со расудување т.е. резонирање) е вековен аскетски метод. Сепак, за лаиците (т.е. христијаните во светот) безусловното послушание кон духовниците, особено кон оние кои се неискусни, може да биде фатално за духовниот развој. Вистинскиот духовник никогаш не дава беспоговорни наредби, туку попрво го советува и упатува оној што бара совет и утеха – самиот да разбере што е најдобро за него. Ретки се благодатните старци кои имаат непосредно Божјо вдахновение од Бога и дарба на прозорливост кои би можеле директно да бараат – како да се постапи.

Исповедта не е психоанализа и е многу опасно кога некои „духовници“ инсистираат на исповедање детали, особено во случаи на телесни гревови и искушенија. Тука најчесто се крие духовен воајеризам на духовно болна личност, кому треба итно да му се забрани да исповеда. Некои квази- духовници собираат колку што можат повеќе свои духовни чеда за да имаат материјална корист од нив, што е уште еден показател за тоа, колку е штетна овaа појава за Црквата.

Архимандрит Сава (Јањиќ)

Превод од: Најбоље би било да се заведе већа дисциплина у Цркви ко може да исповеда

„Таинството Покајание е многу деликатен настан, зашто ги засега не само односите на верниците со канонското устројство на Црквата, туку и со духовното (во Светиот Дух) здравје на членовите на Црквата.

… Како Црковен настан, тоа неизоставно го претпоставува епископот како услов, како давател на дозвола за служење на исповедникот. Тоа некако се изопачило преку посветувањето (хиротесијата) на исповедници од кој било епископ, макар што тоа служење го засега помесниот епископ, кој треба да знае кој го извршува во неговата помесна црква. на таков начин, незамисливо е, духовно посветени свештеници од друг епископ, да дејствуваат како исповедници.

Уште понеприфатливо е, се разбира, тоа што денес е со тенденција да преовладее, имено – служењето како исповедник од свештеници кои дури немаат посветување (хиротесија) за исповедници, а дејствуваат така само според силата на нивното ракополагање за свештеници! Ракополагањето, самото по себе, не го овозможува својството на исповедник, зашто, во главна смисла само епископот „може да даде простување на гревови.“

…Под влијание на западниот центризам, што се однесува на индивидуата, во современото Православие простувањето е со тенденција да се смета за инидивидуален случај меѓу исповеданиот и Бог, со посредништво на молитвата на свештеникот. За жал, двата основни фактора во простувањето се земаат предвид сосема малку, а тоа се: заедницата на Црквата и епископот кој претстои во неа. Меѓутоа, простувањето на нашите гревови е нераздвојно сврзано со нашите браќа: „и прости ги нашите долгови, како што и ние ги простуваме на нашите должници“ (Мт. 6,12). Истовремено, разрешителната молитва не е на свештеникот, туку на епископот. Некогаш, како што сведочат ракописите на свети Симеон Солунски, заповедта на епископот кон духовниците била категорична: да простуваат во име на епископот, зашто само епископите ја имаат таа власт. Следствено, простувањето е еклисиолошки, а не индивидуален настан. Односно, простувањето не било случај меѓу верникот и исповедникот, или преку исповедник – меѓу верникот и Бога, туку преку Црковната заедница.

… Таинство без простување на гревовите, сепак не е таинство. Ако оној што се покајува и се исповеда, не го востанови својот однос со Бог и со Црквата преку молитвата на епископот, или од него ополномоштен свештеник, тогаш не станува збор за Свето Таинство. Затоа старците, ако тие самите не биле свештеници, ги испраќале кај свештеник оние што се исповедале, за да им биде прочитана разрешителната молитва. Тогаш, и само тогаш, е извршена Тајната.“

-Митрополит Пергамски Јован (Зизиулас).

Зошто треба да одам во црква за да верувам?

Според мнозинското мислење во светот за Црквата, таа е организирана религија со посебен кодекс на правила, збир на закони и сложени структури. За Црквата, едноставно, се смета дека таа во општеството е (само) една институција меѓу многуте други институции кои ги задоволуваат потребите на луѓето, во соработка со другите општествени чинители, како: бизнисите, фабриките, забавата… Тие луѓе се согласни на Црквата да ѝ се дава некаква улога, сè додека таа не се меша во функциите на другите објекти. Црквата, очигледно, има своја државно-правна страна, но ако остане само институција заедно со другите, целосно интегрирана во светот, Црквата ја губи својата моќ за преобразувањер на светот. Од друга страна, други луѓе веруваат дека Исус ѝ ги предал на Црквата клучевите од Неговото царство, како што читаме во евангелието според Свети Матеј (Пс. 16.9), но им се чини денес, дека Црквата ги изгубила тие клучеви. И од оваа причина, од многу луѓе може да се слушне: „Исус Христос – да, црква – не!“

Но, Црквата не е обична човечка заедница, таа има и човечки и божествен карактер. Црквата е Христос (кој опстојува) низ вековите; таа е телото на Христос присутно во светот денес. Поради оваа причина, иако е вистина дека Црквата е во светот, таа е нешто повеќе – таа е телото на Христос – таа е, Бог воплотен (incarnate) „продолжен низ вековите.“ И ако некој сака да биде член на Црквата, тој треба да биде во заедница и да учествува во животот на тоа тело. Христијанството не е само знаење на некои факти за Исус Христос, туку доживување, искуство од Него преку животот во Црквата; буквално од „јадење и пиење“ на Самиот Христос во дарот на Светата Причест.

Очигледно е дека е важно да се учествува во самиот живот на Црквата, да се биде накалемен на црквата, а не оддалеку да се проучуваат некакви факти за неа. Исто како што и секој орган или дел од нашето тело, не може да биде здрав, ниту да постои изолиран од другите делови на телото, така и човечките личности се потребни еден на друг, ако сакаат да го живеат животот во полнота, а не само да преживеат. Да се биде дел од тоа тело, од Црквата, означува различен начин на постоење и живеење, така што постоиме само затоа што учествуваме во животворното единство на телото (т.е. на Црквата).

Нашите индивидуални доблести или својства не нѐ спасуваат (иако се неопходни – забел. на прев.), туку нашето учествување во телото на Христос, коешто е Црквата. И центарот на оваа заедница е Евхаристијата / Литургијата, каде што ја споделуваме заедничката храна за животот; тоа се телото и крвта на Христос, кои отците на Црквата го нарекоа леб на бесмртност. На овој начин, освен што можеме да станеме едно со Христос, може да станеме и едно со сите присутни во овој заеднички / литургиски настан. Човекот мора да го надмине тоа погрешно чувство на сигурност мислејќи дека е подобро да остане сам, затоа што така, живеејќи целосно изолиран од другите, нема да биде повреден. Тој начин на живеење го води човекот во смрт и тоа, додека сè уште е жив. Наместо тоа, вистинската судбина на човекот е да постои на начинот како што постои Бог, односно да е слободен – слободен од границите на смртта; да живее со љубов кон другите – тоа значи да престане да го црпи своето постоење од својата индивидуалност која е пропадлива (corrupt) и смртна и наместо тоа, да ја бара слободата на личните односи – што е животот како заедница на љубовта.

Какво, вистинско чувство на ободреност и мир на умот се наоѓа во сплотеноста (solidarity) со другите околу нас! Најголемиот подарок што Црквата ни го дава не е само учењето за Христос и за спасението, туку таа ни го дава Самиот Христос и самото спасение, бидејќи Бог ветува дека е присутен во Неговата Црква. Во книгата Битие има прекрасен цитат за Црквата: „Колку е прекрасно ова место! Ова не е нешто друго, туку Божји дом, тоа е врата на небото!“ (Битие 28:17)

Д-р Филип Кариатлис

Академски директор и виш предавач по теологија,

Грчки православен теолошки колеџ „Свети Андреј“

Why do I need to go to Church in order to believe?

Христос и римскиот офицер кој знаеше дека има власт и над себе

А кога влезе Исус во Капернаум, се приближи до Него еден стотник и Го молеше говорејќи: Господи, слугата мој лежи дома фатен и многу страда. Исус му рече: „Ќе дојдам и ќе го излекувам.” А стотникот одговори и рече: „Господи, не сум достоен да влезеш под мојот покрив; но кажи само збор и слугата мој ќе оздрави; зашто и јас сум човек подвластен, а имам и потчинети војници; па кога ќе му речам на еден од нив: »Оди!« и тој оди; на другиот: »Дојди!« и тој доаѓа; и на слугата: »Направи тоа!« и тој прави.” Кога го чу тоа, Исус се зачуди и им рече на оние што врвеа по Него: „Вистина ви велам: ни во Израилот не најдов толку голема вера. И ви велам дека мнозина ќе дојдат од Исток и од Запад и ќе седнат на трпеза со Авраама, Исака и Јакова во царството небесно, а синовите на царството ќе бидат фрлени во крајната темнина; таму ќе биде плач и крцкање со заби.” И му рече Исус на стотникот: „Оди си и, како што си поверувал, нека ти биде!” И слугата негов во истиот час оздраве. (Матеј 8:5-13)

Денешното литургиско евангелие опишува настан што го открил здравјето на болните, на оние што не го познавале вистинскиот Бог и болеста на здравите – т.е болеста на оние кои кои се фалеа за себеси како избрани и правоверни, а отстапиле од правата вера во Бог. И ова евангелие е напишано како поука за сите возрасти и за сите генерации, па и за нашиот век и за нас. Како меч херувимски е остра оваа поука, како сонцето јасна. Со нејзината острина придонесува да се загрижиме, и со јаснотијата нè просветлува во сегашната духовна негрижа и небрежност.

Посебно нè предупредува нас православните да не бидеме само по име и по обичаи православни, нè повикува да се преиспитаме: колку сме успеале да го оствариме духовниот потенцијал што во нас е вложен со крштението? Како што во гените е запишана програмата за развојот на едно живо битие, така во крштението и миропомазанието ни е дадена во залог благодатта која треба да ја спреведеме со вера во дела во текот на животот и да станеме богоподобни / богообразни и и богослични луѓе, какви што Бог нè предвидел.

За жал, многумина православни сметаат дека е доволно тоа што во Бога веруваат, а Црквата е за да се запали свеќа на минување и за оние што си имаат некаква мака. Не, Црквата не е само институција регулирана со правни акти во државата. Таа пред сè, е сочинета од сите кои се сите крстени во Православието, сите кои во Христа се крстени стануваат членови на светотаинствено Тело Христово чија глава е Господ Исус Христос. Црква како заедница на верата е соборот од верните со клирот, собор кој на Бога му принесува благодарствена литургиска жртва и од Бога ги прима светите Дарови, за причестување и соединување со Бога, за примање на живот од Вечноживиот, живот кој ја надминува смртта.

Кога Бог прави дело, тој го извршува на таков начин, што нема да има само една корист од тоа дејство, туку многу. Христос сакал да го искористи настанот за кој слушавме, на повеќе начини: да ги излекува болните и да ја открие големата вера на капетанот и да ги укори Евреите заради неверувањето и да изговори едно големо пророштво за царството: односно, за оние кои се убедени дека ќе влезат во тоа царство, а нема да влезат, и за оние кои не мислат дека ќе влезат, а ќе станат жители на неговото Царство.

„А кога влезе Исус во Капернаум, се приближи до Него еден стотник и Го молеше говорејќи:  Господи, слугата мој лежи дома фатен и многу страда.“ Капетан, или центурион т.е. стотник, бил старешина на војската во Капернаум, град на брегот на Галилејското езеро. Тоа, дали тој бил непосредно под римска власт или под власт на Ирод Антипа е споредно; иако е поверојатно дека тој бил римски офицер; главно е дека тој бил незнабожец, а не Евреин.

Мојот слуга лежи дома парализиран и страшно измачен. Всушност, тој не бил обичен слуга, туку (според грчкиот збор во Евангелието: ὁ παῖς) момче или послушник, а веројатно момчето било војник. Болеста била страшна: парализа од која момчето веќе било на умирање, како што вели евангелистот Лука за овој настан.

Исус му одговорил на стотникот: „Ќе дојдам и ќе го излекувам“.

А стотникот рекол: „Господи, не сум достоен да влезеш под мојот покрив; но кажи само збор и слугата мој ќе оздрави.“ Колку голема разлика помеѓу оваа огнена вера на срцето и студените обредни верувања на фарисеите! Разликата не е помала од разликата помеѓу огнот што гори и оган насликан на хартија. Кога фарисејот го поканил Христа во својот дом на вечера, тој во својата законска горделивост, помислил дека му прави чест на Господа со тоа што го поканил во својот дом, а не Исус Христос нему и на неговиот дом, со тоа што влегува под неговиот покрив.

А ете, колку е скрушен и смирен пред Господа овој „незнабожец “, кому не му било дадено да ги познава книгите на Мојсеј и пророците, а кој го имал својот природен ум како единствена светлина во познавањето на вистината и лагата, доброто и злото!

Тој знае дека како римски офицер, неговата посета е чест за секој друг во Капернаум, но во Исус тој не гледа обичен човек, туку самиот Бог. Затоа вели: „Не сум достоен да влезеш под мојот покрив.“ Колку силна вера во Христос и во Неговата моќ! Само кажи збор, и болеста ќе помине, а мојот слуга ќе стане од постелата!

Ако капетанот го познавал Светото Писмо, како што тоа за нас е достапно да го познаваме (а колку го познаваме секој на себе нека си одговори), тој ќе му речеше на Христос: Ти кој со збор си го создал светот и човекот, ти исто така можеш со збор и болниот да го исцелиш! Доволен е само еден твој збор; зашто твојот збор е посилен од оган и посветол од зраците на сонцето.

Но, стотникот продолжува да објаснува како верува во моќта на Христос: „Зашто и јас сум човек подвластен, а имам и потчинети војници; па кога ќе му речам на еден од нив: »Оди!« и тој оди; на другиот: »Дојди!« и тој доаѓа; и на слугата: »Направи тоа!« и тој прави.”

Што е стотникот? Тој командува на стотина подвластени луѓе, но многу други пак имаат власт над него. Значи, кога тој, како човек кој е под повисока власт, а кој со власта што му е дадена може да им заповеда на своите војници и слуги, уште повеќе, така може и Христос, над кого нема власт, кој врвната власт над природата и луѓето . И кога толку многу луѓе го почитуваат слабиот збор на капетанот, зарем созданијата нема да го почитуваат Божјото слово, кое е силно како животот, остро како меч (5 Мој. 32, 47; Јн 12:50; Еф. 6,17; Изр 2, 5; Јн 5, 21)? Зарем животот во сите суштества не е војската Христова? Зар ангелите и светителите и сите богобојазливи луѓе не се Христови војници? А, сите сили во природата и смртта и болеста – зарем не се Негови слуги? Господ му заповеда на животот: влези во тоа и тоа битие, а животот оди; врати се, и животот се враќа. Тој испраќа живот; Тој дозволил да постојат смртта и болестите; Тој Воскреснува и Тој лекува. Тој рече и настана; Тој заповеда и се појавија (Пс. 33: 9). Никој не може да се спротивстави на Неговата моќ, ниту на Неговиот збор. Човек никогаш не зборувал како тој човек, Исус (Јн. 7:46). Зашто Тој не зборуваше како подреден, подвластен, туку како господар, како оној што има власт (Мат. 7:29). Како таков, капетанот го замолил: Само кажи збор и мојот слуга ќе се оздрави!

И кога Исус го слушнал тоа, се зачудил и им рекол на учениците: „Вистина ви велам: ни во Израилот не најдов толку голема вера.“

Зошто Христос се зачудил, се восхитил, кога можел однапред да знае што ќе му одговори стотникот? Се зачудил за поука на оние што Го следеле. Се зачудил за да покаже што е достојно за восхит во овој свет. Навистина, ништо на овој свет не заслужува толку восхит, колку големата вера на некој човек.

И му рече Исус на стотникот: „Оди си и, како што си поверувал, нека ти биде!” И неговиот слуга бил исцелен во тој час, кога Господ ги изрекол тие зборови.

Исто како и во првото создавање, кога: Бог рече и настана, така и сега, во Новото создавање, Господ само изрекува збор – и зборот се остварува. Парализиран човек, кого што целото римско царство не можело да го спаси, се исправа на еден божествен збор од Спасителот и станува здрав.

И болеста е слуга на Бог и кога Господ ќе ѝ рече: заиминувај, таа си оди; и кога ѝ рече: дојди, таа доаѓа меѓу луѓето. Но, затоа пак, во Светото Писмо на повеќе од 100 места може да прочитаме: „Не плаши се!“ Бог лекува или директно со Неговиот збор, или индиректно преку медицината – според поголема или помала вера на болните. Не постои лек што лекува без Божјата сила, зашто без Бог нема ништо, нема природа без Бог, ниту природно лековито дејство што Бог не го дал. И затоа не ја презираме медицината, ниту лекарствата, затоа надменото непочитување на добрите лекарски совети и отфрлањето на правилните терапии – означува безбожна гордост.

Од друга страна, не постои ни светост, ни светиња без Бога. Светите предмети во храмот, светите икони се свети, но не се изземени од природниот ред и од природните закони. Наше е со смирение да се однесуваме во храмот пред Бога и да го почитуваме пропишаниот ред од свештеното началство, да се угледаме на стотникот кој беше свесен дека има власт над него. Овој период имавме можност да слушнеме специфични сфаќања за светото и природното, со кои небаре Бог го задолжуваме, што смее, а што не смее да ми се случи во храмот.

Св. Игнатиј Антиохиски, Богоносец, ја нарече светата Причест „лек за бесмртност.“ Навистина, светата Причест е најприсно соединување за човекот со Бога, преку светата Причест остануваме во Христос како лозите на гроздовото стебло и уште овде го добиваме вечниот живот. И сепак, Светата Причест не е панацеја (лекарство против сите болести) и не делува механички. Верата е нашиот однос со кој ние му пристапуваме на Бога и со кој овозможуваме и Бог да дејствува во нашиот живот, како одговор на нашите молитви.

И му рече Исус на стотникот, а тоа ни го вели и на сите нас: „Оди си и, како што си поверувал, (така) нека ти биде!”

Слава му на живиот Бог за Неговите безбројни лекувања на верните со Неговиот моќен збор, како во минатото, така и во сегашноста. Амин