Средбата на Христос со жената Самарјанка

Секоја средба со Христос ги воодушевува луѓето. Ако не сте зачудени, треба да се запрашате дали навистина сте се сретнале со Христос, дали навистина сте го почувствувале Неговото присуство. Ова чудење не е необјасниво, ниту апсурдно, туку е разбирливо и рационално. Тоа е нешто што се случува кога природното го сретнува натприродното, релативното го сретнува апсолутното и минливото го сретнува вечното.

Кога луѓето кои се совладани од стравот од смртта го сретнуваат Господарот на животот, кога созданието ќе погледне кон својот Творец, односот е несразмерен и се случуваат неочекувани изненадувања. И овие изненадувања стануваат сè потрогателни кога Господ се понизува пред Неговото создание за да му служи. Навистина, изненадувањата овде не се ограничени на општата природа на нештата, туку се однесуваат и на нивните посебности.

Во средбата со Самарјанката, првото изненадување е самиот разговор што започнува меѓу нив. Христос ѝ се обраќа на Самарјанката и бара вода за да пие. Таа е изненадена и прашува: ‘Како тоа, ти – Евреин, бараш вода за пиење од мене – Самарјанка. Евреите немаат ништо со Самарјаните.’

Изненадувањето е двојно, поточно повеќекратно. Како треба Евреин, Исус, да се обрати кон личност од Самарија? Уште повеќе, зошто треба да разговара со жена, особено со жена која има сложено минато, како што Тој добро знае. И, конечно, како оваа жена ја открива најдлабоката вистина на месијанската порака?

Секое изненадување што го доживуваме секогаш е заради средба со нешто ново, на објавување на некоја реалност, некоја личност, некоја вистина што дотогаш не сме ја знаеле. Со други зборови, тоа е заради некакво откривање. Ова, исто така, е она што го забележуваме во случајот со средбата што ја образложуваме.

Самарјанката е изненадена од присуството на Евреин кој ги урива бариерите за некомуницирање со нејзиниот народ и започнува разговор со неа. Тој ја замолува да му даде вода. Пред да се соземе од ова изненадување, таа се соочила со друго, уште поголемо. Слуша дека лицето што бара вода може да понуди „жива вода“. Ова изненадување не било предизвикано од никакво ново откритие, туку од фактот дека ја збунило. „Господине“, вели таа, „немаш ни кофа, а бунарот е многу длабок. Од каде ја имаш таа жива вода?’

„Жива вода“ значи протечна вода. Водата во бунар не тече. Затоа, таа не е „жива вода“. Но, Самарјанката не се замислила над тоа; таа сè уште размислува за водата во бунарот. Нејзиниот ум не е насочен кон никаква протечна вода. И да било така, таа сè уште немало да разбере за што зборува Христос. Од друга страна, кога Тој рекол: „жива вода“, Христос не мислел на протечна вода што ја гасне телесната жед за кратко време, туку на вода што во луѓето создава непресушен извор на вечен живот. Вода што ја уништува смртта.

Мислејќи дека ќе ги разбере зборовите на Христос, жената Самарјанка го замолува да ѝ даде од таа магична вода, за да ја ослободи од макотрпната задача да носи вода. ‘Господине’, вели таа, ‘дај ми ја таа вода, за да не бидам жедна и да не морам да доаѓам тука да носам вода’. Жената помислила дека ќе најде лесен одговор на нејзиниот проблем. Христос зборувал за вода што потекува од луѓето и станува извор на вечен живот. Таа помислила на природна вода, дека ќе се напие еднаш и дека никогаш веќе нема да се чувствува жедна, ниту пак ќе треба да оди на бунарот за вода.

Сè додека луѓето се ограничуваат на световните работи, тие не можат да ги разберат вечните, трансцендентни вистини. Тие може да бидат изненадени, збунети или восхитени. Тие дури може да очекуваат и магични решенија. Но, тие остануваат заклучени во сетилниот свет, врзани со непосреден физички контакт. Тие се занимаваат со рутински, секојдневни проблеми. Нивните умови не одат подалеку од тоа. Нивните духовни сетила не функционираат. Дури и ако слушнат за нешто што го надминува непосредното чувствувње, нешто што е над стварите од овој свет, тие го поимаат сетилно и на световен начин. Тие, навистина, имаат прашања, доживуваат изненадувања и добиваат откровенија, но сѐ уште функционираат во рамките на просторот и времето. Тие размислуваат, сфаќаат и живеат – подложни на законот на смртта и пропадливоста.

Пречката што ја попречува и запира секоја мисла и секое дејство на луѓето, секое изненадување што го доживуваат или откровение што ќе им биде дадено, е пречката на смртта. Ниту едно откритие, ниту еден пронајдок, ниту една уметност или филозофија не можат да ја надминат оваа бариера. Сè што ни е познато или достапно лежи „на оваа страна“ од границите на смртта.

Смртта не се надминува со логика или аргумент, со наука или магија. Сите тие служат за световни цели. Смртта е надмината со чудо, со најголемото чудо од сите, со Воскресението. Затоа, Христовото воскресение е најдлабокото откровение или, поточно, единственото вистинско откровение, бидејќи ни отвора една сосема нова реалност. Ова е причината; зошто секое Христово чудо е знак, односно стрела што нè насочува „подалеку“ од околината на смртта и пропадливоста, кон воскресението и вечноста.

Самарјанката, додека разговараше со Христос, во основа не разбираше што зборува Тој. Тој зборуваше на ниво на вечниот живот. Она што го слушна, таа автоматски го пренесе на нивото на овој минлив живот. Немаше допирна точка. Оваа точка беше создадена преку „знак“ – чудо – што Христос ѝ го откри. Тој рече: ‘Оди повикај го сопругот и дојди овде’. Таа одговори дека нема сопруг. Тогаш Исус ѝ рече: ‘Право кажа дека немаш маж; зашто петмина мажи си имала и овој, што го имаш сега, не ти е маж; право рече.’

Зборовите на Господ ја преместија Самарјанката на друго ниво. Тие ѝ претставија нова можност, која што не е определна од рационална нужност. Тие ѝ понудија вертикална перспектива и ориентир. Жената тогаш го остави егзистенцијалниот проблем со водата, или поточно, сосема го заборави, како што се гледа од остатокот на расказот и побара решение на друг проблем, да се згасне една друга жед, нејзината метафизичка жед.

Таа вели: ‘Господи, гледам дека си Ти пророк. Нашите татковци се поклонуваа во оваа планина, а вие [Евреите] велите дека во Ерусалим е местото каде што треба да се поклонуваме.’ Тогаш, таа доби големо откровение: ‘Иде време и дошло веќе, кога вистинските поклоници ќе Му се поклонуваат на Отецот со дух и вистина… Бог е Дух и оние, што Му се поклонуваат, треба да се поклонуваат со дух и со вистина.’ Луѓето стануваат верници и поклоници. Кога тие веруваат во Бога и го обожаваат Бога „во Дух и Вистина“, тие исто така стануваат, до одреден степен, како Него. Стануваат духовни и реални.

Потоа доаѓа до израз религиозното верување на жената и таа вели: „Знам дека Месијата – т.е. Христос – ќе дојде и кога ќе дојде тој ќе ни објасни сè“. И Христос и вели: ‘Јас сум, Тој што зборува со тебе.’

Ова откритие што ѝ било дадено на Самарјанката се совпаднало со изненадувањето што го доживеале Христовите ученици, кои пристигнале таму во тој момент. Тие биле збунети, зашто нивниот Учител зборува со оваа жена. И ова нивно изненадување биле корисен „знак“. Тоа било подготовка што ќе им помогне да разберат дека Евангелието што ќе го проповедаат ги надминува строгите расни, општествени и религиозни граници.

Колку повеќе луѓето се посветуваат на грижите од овој живот, толку повеќе тие се закотвени во стварите од овој свет и ги забораваат своите подлабоки потреби. Но, кога, од некоја причина, ќе се разбуди нивната подлабока духовна тревога, тие препознаат дека има одговор на заборавеното и често отфрлено егзистенцијално прашање во нивните срца, тогаш тие ги забораваат своите секојдневни потреби и ги отфрлаат нивните световни грижи.

‘Жената ја остави својата стомна и отиде в град и им рече на луѓето: Дојдете, видете Го човекот, Кој ми кажа сѐ што сум направила. Да не е Он Христос?’ Очигледно, самата жена беше убедена дека тој е Месијата, затоа што тоа е она што таа ќе отиде да им го каже на луѓето во нејзиниот град. Таа сакала да ја сподели својата голема радост со нив. Но, бидејќи е човечко суштество, таа, веројатно сакала исполнувањето на нивното заедничко чекање да биде потврдено од другите. И нејзината потврда дојде со искуството што ѝ го овозможија нејзините сограѓани од нивната средба со Христос. Споделената радост е поголема радост. Радост што им припаѓа на сите и на секого. „Сега веќе не веруваме од твоето кажување, оти сами чувме и знаеме дека е Он Спасителот на светот, Христос”.

Вистинската вера не зависи од информацијата, туку од личното искуство. ‘Вкусете и видете дека Господ е добар’ вели Псалмистот. ‘Дојди и види’ – му вели Филип на Натаниел. Ако не го видиш Бог за време на вашиот живот, велат отците на Црквата, не очекувај да го видиш ни кога ќе умреш. Нашите духовни приемници се подготвени овде да го примаат Бога и да го согледаат богатството на Неговото царство.

Луѓето, особено денес ги имаат затворено своите духовни приемници (receptors) и немаат ништо заедничко со духовната реалност. Воопшто, во нивниот секојдневен живот веќе ништо не ги изненадува, затоа што ги компјутеризирале своите животи и ги претвориле во рутина што го замајува умот. Исто како што за еден свештеник би било катастрофа, ако Божествената литургија и службите што ги извршува станат формална рутина, така и за секоја личност е катастрофа, ако секојдневниот живот стане само навика, без интерес за можностите и изненадувањата што ќе му се понудат.

Животот на човекот е функција што трае додека сме овде. Тој е полн со мали и големи изненадувања, добри и лоши. Добри – кои честопати ги гледаме негативно, и лоши – кои може да ги гледаме и доживуваме позитивно. Секој што ја чува „живата вода“ што се влеа во него на Светото Крштение, може да го доживее секојдневието творечки, со сите позитивни и негативни изненадувања, гасејќи ја својата жед со „живата вода,“ примајќи ја вистината на вечниот живот и давајќи ѝ смисла и суштина (substance) на ефемерноста.

Ορθόδοξη Μαρτυρίa [Orthodox Witness], no. 98, February 2012, pp. 30-4.

Георгиј Манѕаридис, емеритус професор, Богословски факултет на Универзитетот „Аристотел“ во Солун.

Зошто Мироносиците први слушнаа дека Христос воскресна?

‘А тој им рече: „Не плашете се! Вие Го барате Исус од Назарет, Распнатиот. Тој воскресна, не е овде! Еве го местото каде што беше положен.’ (Мк 16,6).

Кога се роди Христос, први што слушнаа за тоа не беа големите, моќните и богатите, туку скромните и сиромашни пастири кои престојуваа на поле со своите стада во Витлеем. Слично на тоа, кога Христос воскресна, откако ги уништи портите на Адот, први што слушнаа за тоа не беа истакнатите, службените и моќните, па дури ни самите ученици на Господ. Веста за Господовото воскресение најпрво ја слушнаа жените, оние кои однесоа миро на Неговиот гроб.

А, зошто така се случи? Зошто првото појавување на Господ требаше да биде кај нив, а не кај мажите, кај апостолите, кај Петар и Јован. Жените први ја слушнаа радосната вест, затоа што го заслужија тоа. Тие покажаа доблести што ги немаа ниту мажите, учениците на Господ. Зошто тие жени беа наречени мироносици?

Од првиот ден кога го сретнаа Господ во Галилеја, тие станаа Негови верни ученички. Го следеа и на свој трошок го поддржуваа Него и неговата група следбеници. Св. апостол Марко (15, 41) ни кажува дека во Галилеја почнале да го следат Него, а исто така, и св. апостол Лука (8, 3) нè известува дека од својот трошеле за Негова поддршка.

Освен тогаш, во времето на Господовата жртва, кога сите го напуштија; кога Јуда го предаде за триесет сребреници; кога сите други ученици, освен Јован, го напуштија (Мт 26, 56); кога сите кои имаа некаква добивка во текот на неговото јавно служење, отидоа и им се придружија на неговите непријатели, извикувајќи: ‘Распни го!’ кога беше напуштен од сите, мироносиците останаа Негови верни и посветени ученички. Останаа покрај Учителот, доживувајќи ја драмата од далечина, колку што дозволуваа условите, но никогаш не беа одвоени од Него ни за момент. „Таму беа и гледаа оддалеку, исто така, многу жени, што Го следеа Исус од Галилеја и Му служеа. Меѓу нив беа Марија Магдалена и Марија, мајка им на Јаков и Јосиф, и мајката на Заведеевите синови“ (Мт. 27, 55-56)’… и Саломија …Врвеа по Него и Му служеа, и многу други (жени) што беа дошле со Него во Ерусалим’ (Мк 15, 40-41). Тие имаа душевна цврстина да останат таму, кај Голгота. Тие беа сведоци на ужасната глетка. Тие ги слушнаа сите зборови што ги изговори Исус, сè до: „Се сврши.“

Но, дури и по Неговата смрт, тие не заминаа. Останаа блиску крај Крстот во жалост. И откако Јосиф од Ариматеја и Никодим пристигнаа со дозвола (од Пилат) да продолжат со погребот, тие побрзаа и им помагаа, ги придружуваа кон гробот и не си отидоа од таму, сè додека сонцето со последните зраци ја осветлуваше земјата тој најдраматичен ден.

Својата храброст, својата великодушност и својата љубов тие најмногу ја покажаа во ноќта на Воскресението, „првиот ден по саботата.“ И покрај тоа што знаеја дека гробницата е запечатена, дека голем, тежок камен е поставен на влезот, дека вооружени римски војници го чуваат гробот и имаат наредба да го спречат секој што се осмелува да му пријде, жените мироносици, сепак, тргнуваат „многу рано,“ додека сè уште беше темно, пред да изгрее сонцето, одат кон гробот, земајќи го со себе мирото што ги подготвија за да го помазат Христовото тело. Никаков страв и никакви тешкотии не ги одвратија на патот. Единствено што ги загрижуваше беше; како ќе го поместат тој огромен и неподвижен камен од отворот на гробот.

Невозможно беше Христос да превиди таква љубов, таква посветеност, таква храброст и да не ги награди. Како награда за нивната љубов, тие први ја слушнаа големата вест, објавата на Воскресението: „Христос воскресна“ – од ангелот Господов. Потоа, тие први го видоа Воскреснатиот Господ и им беше заповедано да им ја пренесат веста на Неговите ученици и на другите жени.

Митрополит Авгуситн (Кантиотис) Флорински

Недела на жените мироносици. Второ Благовештение

Георгиј Манѕаридис, професор емеритус на Теолошкиот факултет при Аристотеловиот Универзитет во Солун

Превод од: Sunday of the Myrrh-Bearing Women. The Second Annunciation

Во неделата на жените мироносици е притаен уште еден, поголем празник: оној на второто Благовештение на Богородица. Празникот на нејзиното Благовештение како Мајка на новото создание, како Мајка на децата на Воскресението.

Свети Григориј Палама забележува дека Христовото Воскресение е воскресение на човечката природа и повторен повик на стариот Адам во непропадливиот и бесмртен живот. И, како што првата личност што го виде стариот Адам беше жена – Ева, така и првата личност што го виде новиот Адам, Христос, по неговото Воскресение коешто ја обнови човечката природа, исто така, беше жена. Сепак, оваа жена не беше Марија Магдалена, туку Богородица, како што може да се види од деталната споредба на составот на наративите за Воскресението во четирите Евангелија, анализа што, всушност, ја направи свети Григориј Палама.

На крајот од Евангелието по Марко читаме: ‘А Исус, кога воскресна [наутро] (– во повеќето македонски изданија овој збoр е испуштен) во првиот ден од седмицата, ѝ се јави најнапред на Марија Магдалина, од која беше истерал седум демони (Воскре́съ же [Иису́съ] зау́тра въ пе́рвую суббо́ту, яви́ся пре́жде Марі́и Магдали́ни, изъ нея́же изгна́ се́дмь бѣсо́въ.)’  (16, 9). Но, истиот евангелист кој го споменува ова како прво појавување на Христос, малку порано во својот наратив пишува, во извадокот што се чита во Велигденската ноќ, дека Марија Магдалина, Марија [мајката] на Јаков (т.е. Богородица) и Саломија купиле мириси и дошле на гробот „многу рано, кога изгреваше сонцето“ (16, 1).

Значи, Христовото појавување на Марија Магдалина не се случило „многу рано, кога изгреваше сонцето,“ туку едноставно „наутро“. Се чини дека ова е втора, па дури и трета посета на Христовиот гроб. На нејзината прва посета, што се случила „многу рано, кога изгреваше сонцето“, кога, како што забележува свети Јован Богослов, сè уште беше темно, таа открила дека „каменот бил отстранет од гробот“. Таа „отрча и дојде кај Симон Петар и кај другиот ученик, кого Исус го љубеше, и им рече: Го зеле Господ од гробот и не знам каде го положиле.“ (Јн. 20, 1).

Како што повторно забележал свети Јован, гробницата била „близу“ (19, 42). Освен тоа, имало неколку мироносици жени. Тие не отишле на гробот само еднаш, туку двапати или трипати, како што јасно е објавено во евангелските текстови, придружувајќи се една со други во групи кои не биле секогаш исти. Магдалина отишла и сама.

Целта на евангелските писатели не беше детално да го опишат Христовото воскресение, туку да го објават овој настан од (Божјата) промисла. Евангелијата не се систематски наративи, но, како што забележува св. Јустин Маченик, тие се „спомени (memoirs)“ на апостолот, тоа се белешки за животот и учењето на Христос (Апологија I, 66, 3). Како заклучок на своето Евангелие, свети Јован пишува дека има многу други работи што ги направил Христос и ако треба да бидат запишани сите, „не би можеле да се сместат во целиот свет напишаните книги.“ Така, секој од четворицата евангелисти пишува за една или две посети на гробот на Христос од страна на мироносица, а другите ги изостава.

Следува, значи, дека првата посета на гробот на Христос беше онаа од Пресвета Богородица и Магдалина, како што е опишано од свети Матеј: ‘Кога измина саботата, на осамнување во првиот ден на седмицата, дојдоа Марија Магдалена и другата Марија да го видат гробот. И ете, стана голем потрес; ангел Господов слезе од небото, пристапи, го отстрани каменот од гробната врата и седна на него’ (28, 1-2). Сите други мироносици отишле по земјотресот и го нашле каменот отстранет.

Богородица (која е ‘другата Марија’) била присутна за време на земјотресот и отстранувањето на каменот од гробот. Ангелот ѝ се појавил пред сите други, го отворил Христовиот гроб и ѝ се обратил со пораката за Воскресението на нејзиниот Син. Тоа било вторпат ангел да ѝ се обрати на таков начин и свети Григориј го поистоветува со Архангелот Гаврил, кој ѝ се појавил при нејзиното прво Благовештение.

Бидејќи беше „сосема очистена “ и „божествено исполнета со благодат“, Богородица чувствувала голема радост за тоа што се случило, додека Магдалина се плашела, како да не разбрала ништо од настаните. Сè што можела да види таа, било празнината на гробот, за којашто отрчала да им соопшти на Петар и на другиот ученик [1].

Значи, Богородица прва го видела Христос и зборувала со него. Сите нешта на небото и на земјата беа отворени, прво за неа, и преку неа, за нас [2]. Таа самата ги прегрна неговите свети стопала – иако евангелистите не го споменуваат ова конкретно, затоа што не сакаа да ја претстават како сведок на Воскресението на нејзиниот Син [3]. Од друга страна, на Марија Магдалена, која го сретна Господ при нејзината следна посета на гробот и помисли дека е градинарот, кога разбра кој е и отиде да му се поклони, ѝ беше речено да не го допира. Наместо тоа, таа беше испратена да им ја соопшти добрата вест на учениците [4].

Интересно е и да се забележат различните поздрави упатени од Христос кон мироносиците и неговите ученици. На жените им рече: ‘Радувајте се’, додека на учениците им рече ‘Мир вам’ [5]. Првото нешто што на жените им беше потребно, откако ја претрпеа болката на Распетието, беше радост. И првото нешто што на учениците им требаше, со оглед на тоа што трепереа заради стравот од Евреите, беше мирот.

Мирот е директно поврзан со радоста. И радоста е предуслов за мирот. Освен тоа, радоста и мирот, заедно со сите други христијански доблести, сочинуваат единствен и неразделен плод на Светиот Дух (види Гал 5, 22). Она што ги мачи луѓето и им причинува вознемиреност и страв е смртта. Ова е причината, зошто оние кои не го надминале стравот од смртта не можат да имаат мир. Вистински мир е возможен само преку ослободувањето од стравот од смртта. Вистинската радост, исто така, претпоставува дека ќе бидеме ослободени од тој страв.

Христос потврдува дека мирот што ни го нуди е различен од световниот мир. Мирот на светот е условен (conventional) и кревок. Тоа е мир кој работи „во условите“ на пропадливоста (corruption) и смртта. Заради тоа Христос го разликува својот мир од мирот на светот: ‘Мир ви оставам; мирот Свој ви го давам; Јас ви го давам, но не како што го дава светот.’ (Јн 14, 27). Но, ни Христовата радост не е како радоста на светот. Не е ниту условна, ниту минлива, туку цврста и неприкосновена. Таа е ‘исполнета’ радост што никој не може да ни ја одземе.

Неговото доаѓање во светот е објавување радост и мир. Вистинскиот мир и вистинската радост, конечно, се придобивките на новото создание. Затоа Богородица, која е мајка на новото создание, е именувана како „повод за радоста“. Но, вистинскиот извор на оваа радост е самиот Христос (Ефес 2, 14). И неговото Воскресение од мртвите е потврда за нашата неотуѓива радост и за непропадливиот мир што Тој ни го дава. Секое барање на радост и мир без Христос и Богородица е сосема бесмислено.

Белешки

1] Види Јн. 20, 2; Григориј Палама, Омилија 18, 10.

[2] Ibid. 18, 8

[3] Ibid. 18, 13

[4] Јн 20, 17

[5] ‘жена́м мироно́сицам веща́вый: Ра́дуйтеся! и Твои́м апо́столом мир да́руяй’. Кондак на Пасха.

* * *

Дали Богородица прва го видела воскреснатиот Господ Исус Христос? Текстот што го преведов одговара потврдно на ова прашање. Сепак, постојат сериозни библиски анализи кои не го поддржуваат овој одговор.

Џон Фотопулос. Да ли је Марија, Мајка Христова, прва особа која је угледала васкрслог Господа ван празног гроба?  (https://dveri.bg/69h9h – превод на бугарски)

Архимандрит Киприан (Керн). Явление воскресшего Господа Богоматери

Христос и римскиот офицер кој знаеше дека има власт и над себе

А кога влезе Исус во Капернаум, се приближи до Него еден стотник и Го молеше говорејќи: Господи, слугата мој лежи дома фатен и многу страда. Исус му рече: „Ќе дојдам и ќе го излекувам.” А стотникот одговори и рече: „Господи, не сум достоен да влезеш под мојот покрив; но кажи само збор и слугата мој ќе оздрави; зашто и јас сум човек подвластен, а имам и потчинети војници; па кога ќе му речам на еден од нив: »Оди!« и тој оди; на другиот: »Дојди!« и тој доаѓа; и на слугата: »Направи тоа!« и тој прави.” Кога го чу тоа, Исус се зачуди и им рече на оние што врвеа по Него: „Вистина ви велам: ни во Израилот не најдов толку голема вера. И ви велам дека мнозина ќе дојдат од Исток и од Запад и ќе седнат на трпеза со Авраама, Исака и Јакова во царството небесно, а синовите на царството ќе бидат фрлени во крајната темнина; таму ќе биде плач и крцкање со заби.” И му рече Исус на стотникот: „Оди си и, како што си поверувал, нека ти биде!” И слугата негов во истиот час оздраве. (Матеј 8:5-13)

Денешното литургиско евангелие опишува настан што го открил здравјето на болните, на оние што не го познавале вистинскиот Бог и болеста на здравите – т.е болеста на оние кои кои се фалеа за себеси како избрани и правоверни, а отстапиле од правата вера во Бог. И ова евангелие е напишано како поука за сите возрасти и за сите генерации, па и за нашиот век и за нас. Како меч херувимски е остра оваа поука, како сонцето јасна. Со нејзината острина придонесува да се загрижиме, и со јаснотијата нè просветлува во сегашната духовна негрижа и небрежност.

Посебно нè предупредува нас православните да не бидеме само по име и по обичаи православни, нè повикува да се преиспитаме: колку сме успеале да го оствариме духовниот потенцијал што во нас е вложен со крштението? Како што во гените е запишана програмата за развојот на едно живо битие, така во крштението и миропомазанието ни е дадена во залог благодатта која треба да ја спреведеме со вера во дела во текот на животот и да станеме богоподобни / богообразни и и богослични луѓе, какви што Бог нè предвидел.

За жал, многумина православни сметаат дека е доволно тоа што во Бога веруваат, а Црквата е за да се запали свеќа на минување и за оние што си имаат некаква мака. Не, Црквата не е само институција регулирана со правни акти во државата. Таа пред сè, е сочинета од сите кои се сите крстени во Православието, сите кои во Христа се крстени стануваат членови на светотаинствено Тело Христово чија глава е Господ Исус Христос. Црква како заедница на верата е соборот од верните со клирот, собор кој на Бога му принесува благодарствена литургиска жртва и од Бога ги прима светите Дарови, за причестување и соединување со Бога, за примање на живот од Вечноживиот, живот кој ја надминува смртта.

Кога Бог прави дело, тој го извршува на таков начин, што нема да има само една корист од тоа дејство, туку многу. Христос сакал да го искористи настанот за кој слушавме, на повеќе начини: да ги излекува болните и да ја открие големата вера на капетанот и да ги укори Евреите заради неверувањето и да изговори едно големо пророштво за царството: односно, за оние кои се убедени дека ќе влезат во тоа царство, а нема да влезат, и за оние кои не мислат дека ќе влезат, а ќе станат жители на неговото Царство.

„А кога влезе Исус во Капернаум, се приближи до Него еден стотник и Го молеше говорејќи:  Господи, слугата мој лежи дома фатен и многу страда.“ Капетан, или центурион т.е. стотник, бил старешина на војската во Капернаум, град на брегот на Галилејското езеро. Тоа, дали тој бил непосредно под римска власт или под власт на Ирод Антипа е споредно; иако е поверојатно дека тој бил римски офицер; главно е дека тој бил незнабожец, а не Евреин.

Мојот слуга лежи дома парализиран и страшно измачен. Всушност, тој не бил обичен слуга, туку (според грчкиот збор во Евангелието: ὁ παῖς) момче или послушник, а веројатно момчето било војник. Болеста била страшна: парализа од која момчето веќе било на умирање, како што вели евангелистот Лука за овој настан.

Исус му одговорил на стотникот: „Ќе дојдам и ќе го излекувам“.

А стотникот рекол: „Господи, не сум достоен да влезеш под мојот покрив; но кажи само збор и слугата мој ќе оздрави.“ Колку голема разлика помеѓу оваа огнена вера на срцето и студените обредни верувања на фарисеите! Разликата не е помала од разликата помеѓу огнот што гори и оган насликан на хартија. Кога фарисејот го поканил Христа во својот дом на вечера, тој во својата законска горделивост, помислил дека му прави чест на Господа со тоа што го поканил во својот дом, а не Исус Христос нему и на неговиот дом, со тоа што влегува под неговиот покрив.

А ете, колку е скрушен и смирен пред Господа овој „незнабожец “, кому не му било дадено да ги познава книгите на Мојсеј и пророците, а кој го имал својот природен ум како единствена светлина во познавањето на вистината и лагата, доброто и злото!

Тој знае дека како римски офицер, неговата посета е чест за секој друг во Капернаум, но во Исус тој не гледа обичен човек, туку самиот Бог. Затоа вели: „Не сум достоен да влезеш под мојот покрив.“ Колку силна вера во Христос и во Неговата моќ! Само кажи збор, и болеста ќе помине, а мојот слуга ќе стане од постелата!

Ако капетанот го познавал Светото Писмо, како што тоа за нас е достапно да го познаваме (а колку го познаваме секој на себе нека си одговори), тој ќе му речеше на Христос: Ти кој со збор си го создал светот и човекот, ти исто така можеш со збор и болниот да го исцелиш! Доволен е само еден твој збор; зашто твојот збор е посилен од оган и посветол од зраците на сонцето.

Но, стотникот продолжува да објаснува како верува во моќта на Христос: „Зашто и јас сум човек подвластен, а имам и потчинети војници; па кога ќе му речам на еден од нив: »Оди!« и тој оди; на другиот: »Дојди!« и тој доаѓа; и на слугата: »Направи тоа!« и тој прави.”

Што е стотникот? Тој командува на стотина подвластени луѓе, но многу други пак имаат власт над него. Значи, кога тој, како човек кој е под повисока власт, а кој со власта што му е дадена може да им заповеда на своите војници и слуги, уште повеќе, така може и Христос, над кого нема власт, кој врвната власт над природата и луѓето . И кога толку многу луѓе го почитуваат слабиот збор на капетанот, зарем созданијата нема да го почитуваат Божјото слово, кое е силно како животот, остро како меч (5 Мој. 32, 47; Јн 12:50; Еф. 6,17; Изр 2, 5; Јн 5, 21)? Зарем животот во сите суштества не е војската Христова? Зар ангелите и светителите и сите богобојазливи луѓе не се Христови војници? А, сите сили во природата и смртта и болеста – зарем не се Негови слуги? Господ му заповеда на животот: влези во тоа и тоа битие, а животот оди; врати се, и животот се враќа. Тој испраќа живот; Тој дозволил да постојат смртта и болестите; Тој Воскреснува и Тој лекува. Тој рече и настана; Тој заповеда и се појавија (Пс. 33: 9). Никој не може да се спротивстави на Неговата моќ, ниту на Неговиот збор. Човек никогаш не зборувал како тој човек, Исус (Јн. 7:46). Зашто Тој не зборуваше како подреден, подвластен, туку како господар, како оној што има власт (Мат. 7:29). Како таков, капетанот го замолил: Само кажи збор и мојот слуга ќе се оздрави!

И кога Исус го слушнал тоа, се зачудил и им рекол на учениците: „Вистина ви велам: ни во Израилот не најдов толку голема вера.“

Зошто Христос се зачудил, се восхитил, кога можел однапред да знае што ќе му одговори стотникот? Се зачудил за поука на оние што Го следеле. Се зачудил за да покаже што е достојно за восхит во овој свет. Навистина, ништо на овој свет не заслужува толку восхит, колку големата вера на некој човек.

И му рече Исус на стотникот: „Оди си и, како што си поверувал, нека ти биде!” И неговиот слуга бил исцелен во тој час, кога Господ ги изрекол тие зборови.

Исто како и во првото создавање, кога: Бог рече и настана, така и сега, во Новото создавање, Господ само изрекува збор – и зборот се остварува. Парализиран човек, кого што целото римско царство не можело да го спаси, се исправа на еден божествен збор од Спасителот и станува здрав.

И болеста е слуга на Бог и кога Господ ќе ѝ рече: заиминувај, таа си оди; и кога ѝ рече: дојди, таа доаѓа меѓу луѓето. Но, затоа пак, во Светото Писмо на повеќе од 100 места може да прочитаме: „Не плаши се!“ Бог лекува или директно со Неговиот збор, или индиректно преку медицината – според поголема или помала вера на болните. Не постои лек што лекува без Божјата сила, зашто без Бог нема ништо, нема природа без Бог, ниту природно лековито дејство што Бог не го дал. И затоа не ја презираме медицината, ниту лекарствата, затоа надменото непочитување на добрите лекарски совети и отфрлањето на правилните терапии – означува безбожна гордост.

Од друга страна, не постои ни светост, ни светиња без Бога. Светите предмети во храмот, светите икони се свети, но не се изземени од природниот ред и од природните закони. Наше е со смирение да се однесуваме во храмот пред Бога и да го почитуваме пропишаниот ред од свештеното началство, да се угледаме на стотникот кој беше свесен дека има власт над него. Овој период имавме можност да слушнеме специфични сфаќања за светото и природното, со кои небаре Бог го задолжуваме, што смее, а што не смее да ми се случи во храмот.

Св. Игнатиј Антиохиски, Богоносец, ја нарече светата Причест „лек за бесмртност.“ Навистина, светата Причест е најприсно соединување за човекот со Бога, преку светата Причест остануваме во Христос како лозите на гроздовото стебло и уште овде го добиваме вечниот живот. И сепак, Светата Причест не е панацеја (лекарство против сите болести) и не делува механички. Верата е нашиот однос со кој ние му пристапуваме на Бога и со кој овозможуваме и Бог да дејствува во нашиот живот, како одговор на нашите молитви.

И му рече Исус на стотникот, а тоа ни го вели и на сите нас: „Оди си и, како што си поверувал, (така) нека ти биде!”

Слава му на живиот Бог за Неговите безбројни лекувања на верните со Неговиот моќен збор, како во минатото, така и во сегашноста. Амин

Беседа за првосвештеничката молитва на Исус Христос

Ова го кажа Исус, па ги подигна очите Свои кон небото и рече: „Оче, дојде часот; прослави Го Својот Син, за да Те прослави и Синот Твој, како што си Му дал власт над секое тело, та на сѐ што си му дал, да му даде вечен живот. А животот вечен е тоа, да Те познаат Тебе Единиот вистински Бог, и ис­пратениот од Тебе Исус Христос. Јас Те прославив на Земјата; го из­вршив делото, што си ми го дал да го извршам. И сега, прослави Ме Ти, Оче, во Тебе Самиот, со славата што ја имав во Тебе уште светот пред да настане. Го објавив името Твое на луѓето, што си Ми ги дал од светот; тие беа Твои, и Ти Ми ги даде, и го запазија Твоето слово. Сега разбраа дека сѐ што си Ми дал, е од Тебе; зашто зборовите што си Ми ги дал им ги предадов и тие ги примија и раз­браа навистина дека од Тебе сум излегол, и поверуваа дека Ти си Ме пратил. Јас за нив се молам; не се молам за сиот свет, туку за оние што си Ми ги дал, зашто се Твои. И сѐ Мое е Твое, и Твоето – Мое, и се прославив во нив. Веќе не сум во светот, но тие се во светот, а Јас идам кај Тебе. Оче Свети, запази ги во Твоето име оние што си Ми ги дал, за да бидат едно, како што сме и Ние. Додека бев со нив во светот, Јас ги пазев во Твоето име; оние, што си Ми ги дал, ги зачував, и никој од нив не погина, освен погибелниот син, за да се исполни Писмото. А сега се враќам кај Тебе, и ова му го кажувам на светот за да ја имаат во себе Мојата полна радост. (Јован, 17, 1-13. Зач. 56.)

Денешното евангелие зборува за последната молитва на нашиот Господ Исус Христос, упатена до небесниот Отец. Зошто оваа молитва се чита во Евангелието на овој ден? Затоа што го покажала своето дејство и преку отците на Првиот Вселенски Собор, чиј спомен денес го славиме. Со моќта на таа молитва, Бог ги просвети светите отци во тој Собор и ги направи бестрашни поборници за вистината и победници над заблудата и злото на човекот и демонот. Оваа моќна молитва гласи вака:

Во тоа време Исус ги крена очите кон небото и рече: Оче! дојде часот, прослави го твојот син, за да те прослави и тој тебе. За сè што Господ Исус ги учеше луѓето да прават, тој самиот така правеше, така постапувше. Тој ги научи луѓето да му се молат на Бог вака: Оче наш, кој си на небото! И затоа ги крева очите кон небото, каде што живее Отецот, и вели: Оче… Тој не зборува, како што велиме: Оче наш, туку вели само: Отец! Само Тој само можеше да рече: Оче Мој, и никој друг на небото или на земјата. Зашто Тој е Единородниот син на небесниот Отец, единствениот рамен на Отецот по природа и суштина по милоста и благодатта Божја. Ги крева очите – не само телесните, туку и умствените, и на прво место умствените. Митарот дури ни погледот не го крена кон небото, затоа што ја чувствуваше својата грешност. Безгрешниот Господ слободно ги крева очите кон небото, затоа што е безгрешен. Неговиот час се наѕираше, часот на најголемо страдање. Тој најстрашен час за сето време од почетокот до крајот, само Тој јасно го виде, го виде од самиот почеток и уште од самиот почеток го пророкуваше и за него им зборуваше на Своите ученици. Но, учениците не го сфатија тоа, ниту го усвоија со своето срце, сè додека растојанието од тој час не се мереше веќе со денови, туку со минути.

Прослави го твојот Син! Односно: прослави го во овој ужасен час како што досега го прославуваше. Прослави го во смртта, како што Го прославуваше во животот: Прослави го во понижувањето и маките, како што Го прославуваше во моќните дела и зборови: Прослави го меѓу луѓето, како што е прославен меѓу ангелите уште од почетокот. Прослави го својот син, за и твојот син да те прослави. Ако од првата реченица се чинеше дека Синот е помал од Отецот, од оваа втора реченица може да се види дека се рамни меѓу себе и дека имаат рамносилно взаемно дејство. Отецот го слави Синот, а Синот го слави Отецот со неподелена моќ и неподелена љубов. Како што го видел тајновидецот и рекол: Секој што ќе се одрече од Синот, го нема ни Отецот; а оној што го признава Синот, го има и Отецот (I Јован 2:23). Отецот го испрати Синот во светот, Синот го откри Отецот на светот. Ниту некој би знаел за Синот без Отецот, ниту за Отецот без Синот. Како што никој не ќе знаеше за светлината, ако таа не даоѓаше од сонцето, ниту пак за сонцето, ако светлината не го објави. И апостолот ја зема оваа споредба со тоа што го нарекува Христос „сјаење на Неговата слава“ (Евр. 1: 3), т.е. на славата на Отецот. Но, Господ Исус не го бара ова славење на самиот себе за Отецот заради своја корист, туку за доброто на луѓето, како што може да се види од следните зборови – како што му даде власт над секое тело, за да му дава вечен живот на сè што си му дал. Ете во што човекољубивиот Господ ја гледа во својата слава! Имено, во тоа, дека тој може да им даде на луѓето вечен живот. Тоа е она што Он го моли од својот Отец. Тој прославување Тој го бара од Отецот. Додека луѓето подготвуваат горчлив час на маки, пот и крв за Него, Тој се моли за да може да им го даде на луѓето вечниот живот. На најтешкиот камен Тој одговара со најслаткиот леб. Дека Отецот му дал власт над секое тело, тоа Господ изразил во неколку наврати. Мојот Отец ми предаде сè – рече тој (Мт. 11:27); и повторно: сè што има Отецот е мое (Јн. 16:15). И по Неговото воскресение, на Своите ученици им откри: Сета власт на небото и на земјата ми е дадена (Мт. 28:18). Значи, исто како што Тој имал власт над секое живо суштество, така и Господ бара од Отецот да може да располага со вечниот живот во однос на оние души кои му биле дадени, односно да може на нив да им го даде вечниот живот. Зашто, едно е да се има моќ над смртниот свет, а друго е – да се располага со вечниот живот. Кога Бог во почетокот сакаше да создаде жив и бесмртен човек, тогаш Света Троица учествуваше во тоа создавање, затоа што се вели: Да создадеме човек според нашиот образ (Битие 1:26). И сега, кога Обновителот и Спасител на светот сака да им даде вечен живот на смртните луѓе, Тој молитвено се советува со својот Отец, при што се подразбира и присуство на Светиот Дух. И во овој и во другиот случај, Света Троица се истакнува како единствен сопственик на вечниот живот. Во овој случај, како и во другиот случај, вечниот живот се истакнува како најголемото добро што Бог го има на располагање. Овој момент на враќање на човекот во вечниот живот е исто толку величествен и единствен како и моментот на создавање на човекот од земјена прашина. Бидејќи, да се направи бесмртен смртниот човек, е исто толку возвишено и божествено дело како и да се створи од прашина.

А ова е вечниот живот, да те познаат Тебе единствениот вистински Бог и Исус Христос – кого што го испрати. Познавањето на Бог во овој живот на земјата е почеток и претвкусување на вечниот живот. Познавањето на Бога е вечниот живот за нас додека сме на Земјата. А, каков е вечниот живот во оној свет, тоа око не го видело, а увото не го слушнало, и не дошло во срцето на човек (I Кор. 2: 9). Бог го открил тоа со својот Дух, дури и во овој свет, само на Неговите најголеми угодници. Но, најголемата наслада во вечниот живот, во небесното царство, се чини дека се состои во највисокото познавање на Бога, односно во гледањето на лицето на Бога, затоа што самиот Господ, зборувајќи за децата, вели: Нивните ангели на небото го гледаат лицето на мојот небесен Отец (Мат. 18, 10). Ненаситното гледање на Бога и постојаното живеење во Божјата присутност, во неискажан восхит и радост, во непрекинати пофалби и умиление – зарем не е во тоа животот на ангелите и праведните во другиот свет? Зарем тоа не е животот во познавање на Бога? Но, додека сме тука на земјата, како што вели апостолот, сега гледаме како преку стакло во загатка, а тогаш – лице в лице (I Кор. 13:12). Нашето познавање на Бога сега е делумно, а тогаш ќе биде целосно. Сепак, не треба да се смета дека го познава Бога, некој што само со своето размислување дошол до заклучок дека Бог некако и некаде постои. Го познава Бог оној што во себе и насекаде околу него го чувствува животниот здив на Бога; оној што со својот ум, срце и душа, го чувствува славното и величествено и страшно присуство на единствениот вистински Бог, како во природата, така и во човечкиот живот, и во сопствениот живот.

Зошто Господ истакнува: едниот вистински Бог? – За да го отфрли од Неговите верни секое  многубоштво и секое идолопоклонство и за да ги потврди уште еднаш зборовите што ги кажал преку Мојсеј: Јас сум Господ, твојот Бог, немој да имаш други богови освен мене. А, зошто истакнува дека вечниот живот е и во познавањето на Него, на Исус Христос? Затоа што преку Него Бог се откри во најголема мерка, колку што можело да им се открие на смртните луѓе и затоа што само преку Него луѓето стигнуваат до највисокото богопознание, до кое што воопшто може да се дојде во овој живот. Како што самиот Господ им рекол на Евреите: Ако ме познававте, ќе го познававте и мојот Отец (Јн 8:19), од каде што е јасно дека Отецот може да се познава само преку Синот – Господ Исус Христос.

Извадок од: Св. Николај Охридски и Жички, Недеља Седма по Васкрсу: Светих Отаца првог Васељенског Сабора