COVID-19 и христијанскиот дуализам

Овој превод на некој начин е комплементарен со мојот претходен текст што го објавив за Светата Причест и стравот од зараза. Може  да се каже дека секој го наоѓа она што го бара, па така и јас сум нашол каква-таква согласност и одобрување за изнесените ставови или пак, со внимание ќе го прочитате текстот и ќе ги разгледате аргументите што ги наведува проф. Кирил Говорун.  Во секој случај, ова не е текст што би требало некого да обесхрабрува во однос на светата причест, туку да придонесе кон серизоно пристапување кон Светите Тајни со вера и страв Божји.

Во оваа кратка белешка ќе се обидам да објаснам според што се раководат оние што сметаат дека вирусот не може да се пренесува преку причеста.

Тие поаѓаат од тоа, дека Телото Христово — е апсолутно добро, а вирусот — е зараза, т.е. зло. А, доброто не може да пренесува зло.

Сепак, вирусот е зараза само за нас, а и тоа не за сите, затоа што мнозинството од нас ќе го поднесе и без да забележи. Вирусот сам по себе, како кој било микро- или макро- организам — е дел од Божјото создание. Како физичка реалност, вирусот е — добро суштество, како сѐ што е створено во овој свет (Бит. 1: 21). Ние ги сметаме поплавите, вулканите, тајфуните за зло, но тие се — дел од природниот процес, и затоа не се онтолошко зло. Исто така, змиите и пајаците кои можат да не каснат, се смртоносни за нас, но според својата природа тие се добри.

Заедно со другите вируси, бактерии и сл., коронавирусот — е дел од екосистемот кој е создаден од Бога. Сега нема да навлегувам во прашањето, колкав дел од тие екосистеми е создаден непосредно од Бога, а колкав дел — преку законите на развојот, кои исто така, се заложени од Бога. Само ќе речам дека некои од тие екосистеми за нас се полезни, а некои не. Сепак, независно од сето тоа, сите тие се  — дел од Божјото создание. Уште повеќе, COVID-19 заедно со сите други созданија е вклучен во него, за да биде «возглавлен» од Христа, согласно посланието на апостол Павле до Ефесјаните: «во уредувањето и извршувањето на времињата, за да соедини сè небесно и земно под една глава – во Христа» (1:10). Овде е употребен грчкиот збор ἀνακεφαλαιώσασθαι, на кој Отците на Црквата, почнувајќи од Иринеј Лионски, обраќале посебно внимание. Максим Исповедник го објаснува во својата Амбигва 7: «И Он ги возглавува сите ствари во Себе, затоа што токму благодарение на Него сите ствари постојат и остануваат во постоење, и токму од Него сите ствари настанале на определен начин од определена причина.» Не сите созданија, кои мора да бидат возглавени од Христос, во сегашно време се наоѓаат во меѓусебен мир. Некои од нив се убиваат еден друг: луѓето ги убиваат другите организми, вклучително и човечките, додека некои организми, и макро- и микро-, вклучително COVID-19, ги убиваат луѓето.

Воскреснатото тело на Христос, со кое се причестуваме, онтолошки било исто тело како нашето. Согласно Атанасиј Александриски, «Словото, бидејќи Тоа не можело да умре — зашто Тоа е бесмртно — примило на себе тело, кое е способно да умре, за Тоа (Словото) да може да го принесе како свое сопствено од името на сите и да страда за сите» (За Воплотувањето 20). Бидејќи нашите тела и телото на Христос целосно учествуваат во општата човечка природа, истите микроорганизми кои живеат во нашето тело, живееле и во Христовото тело. Нема основа да не сметаме дека тие продолжиле во него да живеат дури и по Неговото воскресение. Разликата на воскреснатото тело од нашето тело е само во тоа што тие микроорганизми не можеле до го убијат.

Сепак тие можат да го убијат нашето тело, бидејќи тоа сѐ уште не е воскреснато. Притоа тие можат да се пренесуваат преку Евхаристиското Тело на Христос, бидејќи не се онтолошко зло, туку дел од Божјото создание. Таков дел, на пример, е пеницилинот, заради кој —свештениците тоа добро го знаат — Евхаристиското Тело Христово може да мувлосува. Но, таа мувла  — само во наша интерпретација е “гнилеж (тление)”. Тоа не е гнилеж, за кој се вели дека не му е својствен на Христос. Тој гнилеж (тление, пропадливост несвојствена на Христос) — се гревот и смртта. А, пеницилинот — не е грев и не е смрт, туку жив организам, кој уште и се покажа дека е многу корисен за нас. Тоа, дека мувлата која ние ја сметаме гнилеж, се покажала корисен антибиотик, не ја превело од онтолошки статус на зло и гнилеж во онтолошки статус на добро и негнилежност. Онтолошкиот статус на мувлата секогаш бил позитивен — како дел од Божјото создание.

Сега да се вратиме кон оние што сметаат дека вирусот не може да се пренесува преку причестувањето. Нивната грешка, прво е, докетистичка, бидејќи тие сметаат дека Телото на Христос, односно Евхаристиското тело, не подлежи на природните закони. Во еден докетистички текст од колекција пронајдена во Наг-Хамади, за телото на Христос се говори следното: «Исус… јадел и пиел на посебен начин, без празнење. Тој имал таква голема способност за воздржување, што јадењето во него не се подложувало на гнилежноста, бидејќи самиот Тој не бил гнилежен» (Valentinus, fr. 3).

Докетите, а подоцна евтихијаните, исто сметале, дека човештвото на Христос било онтолошки различно од нашето, иако тоа и изгледало слично на нашето. Односно, тоа веќе не била нашата човечка природа, туку нешто друго. Како второ, оние што сметаат така, паѓаат во грешката на манихејството. Манихејството било дуалистичко учење, кое го делело физичкиот свет на добар и лош дел. Манихејски псалм, зачуван на коптски јазик во ракописот Medinet Madi, го вели следното: «Кога дојде Светиот Дух, тој ни го отвори патот на вистината и нѐ научи дека постојат две природи: светлина и темнина — кои се одвоени една од друга од самиот почеток» (Пс. 223).

Дуалистите претпоставуваат дека дел од светот што нѐ окружува — е суштинско (онтолошко) зло. Всушност, многумина и сега за таков (зол) го сметаат и коронавирусот. Затоа, веруваат дека не може да го има во Светите Дарови. Тоа е резултат на свесен или несвесен дуалистички светоглед.

Злото — не е во природата, туку во изборот што човек го прави. Како што објаснил Дионисиј Ареопагит, «Злото нема место среде постоечките или непостоечките (суштих или несуштих)… Како такво, злото не е суштество и не раѓа суштества… Злото е не-сушто. Злото не престојува во суштествувачките (постојните) созданија» (За Божествените имиња 4).

Злото е вкоренето само во човечката слобода: тоа настанува кога луѓето прават погрешен избор. Таков избор е да се игнорира опасноста од инфекција.

Кирилл Говорун, директор на Институтот Хафингтон и професор на универзитетот Лојола Меримаунт во Лос Анџелес.

COVID-19 и христианский (ли?) дуализм

Светата Причест и стравот од зараза

Деновиве меѓу црковниот народ е актуелно прашањето: Дали преку Светата  Причест може некој да се зарази? По тој повод, овде изложувам некои мои размислувања на оваа тема.

Свето Причестување е благодатно соединување со Господ Исус Христос, кој рекол: „Ако не го јадете Телото на Синот Човечки и не ја пиете Крвта Негова, немате живот во себе.“ Светото причестување за нас се остварува преку примање на Светите Дарови кои ги примаме со вера дека се самото Тело Христово и самата Крв Христова. Односно, под вид на Леб и Вино ги примаме Телото и Крвта Христови.

Може ли некој да се зарази некој преку примањето на Светите Дарови. Прво, да имаме предвид дека оној што секогаш (т.е. и надвор од периоди на епидемии) ги употребува Светите Дарови после причестувањето на стотици верни, меѓу кои и болни од грип или друго, не се заразува – како што би следувало по автоматизмот на природните закони. Причестувањето воглавно не е индивидуален настан, тоа првенствено е чин и духовно изградување на Црквата како едно Тело Христово. Се причестуваме значи, како членови на Црквата, а причестувањето има и посебно влијание на секој христијанин во зависност од неговата духовна состојба во која ги прима Светите Христови Тајни.

За Светите Тајни, знаеме дека иако се Тело и Крв Христови, од друга страна може да бидат и „оган кој ги согорува недостојните.“ Се причестуваме со вера и надеж за благослов, соединување со Бога, за духовно здравје, а со надеж дека нема да ни бидат за осуда, т.е. за наша духовна казна, болест или сл.

Неспорно, Светите Тајни се најголемот благослов, но можат да бидат и опасност, Божја санкција, за каква што предупредува св. ап. Павле, ако „не ги разликуваме“ т.е. ако не ги познаваме и цениме како Тело и крв Христови. За друга опасност и не размислуваме кога се причестуваме, а би рекол, ниту пак, смееме да размислуваме дали Светите Тајни нѐ загрозуваат на поинаков начин.

Во случај кога меѓу верните постои страв од зараза, се наметнува прашањето: Дали е можно да се заразиме преку примањето на света причест? Значи, не преку самите Свети Дарови, туку преку начинот на причестување?

Во Светото Евангелие навистина пишува: „…И ако нешто смртоносно испијат, нема да им наштети…“ (Мк. 16, 18) И во житието на нашиот учител Словенски, свети Кирил Филозоф, има таков случај: „повторно паднаа во злоба и му дадоа да пие отров, но Бог е милостив кој рекол: „И ако испиете нешто смртоносно ,тоа нема да ви наштети“ – го избавил и од ова и повторно го вратил здрав во неговата земја.“ Треба да забележиме дека овде нема никакво самодокажување или демонстративно однесување на свeти Кирил. Нему отровот му бил подметнат, тој не знаејќи го испил, а Бог посакал преку него да ја покаже Својата сила.

Светите Тајни се дар на претворањето од Светиот Дух, Светиот Путир и лажичката – се свети предмети. Света Причест ја примаме од света чаша и со лажичка. И ако нема вируси на Светите Дарови, на светите предмети (путир, лажичка, икони) – може да има. И тоа треба да се земе во предвид кога се разгледува прашањето за начинот на причестување во периоди на епидемии.

Роберт Ф. Тафт во своето истражување „Византийская причастная лжица, обзор фактов“ вели: „…Јован Мејендорф, макар и без документирана основа, тврдел за појавата на византиските литургиски лажици во археолошките наоди: „Наскоро за мирјаните веќе не било дозволено (со исклучок на императорот) да го добиваат Телото Христово на рака и да пијат од чашата. Во Константинопол, почнувајќи од VII век, причеста им се предавала на мирјаните со помош на посебна лажичка.“ О. Нусбаум тврдел дека источната причестна лажичка се појавила кон крајот на VIII век. А. Жакоб, следејќи го Браун, изјавува дека византиската лажица прв пат се спомнува на Константинополскиот собор, во 861 г.“

Преподобен Никодим Светогорец го толкува 28 правило што Отците го усвоиле на Трулскиот Собор, одржан при крајот на VII век:

„И јереите и архијереите за време на чума треба да користат таков начин за причестување на болните кој не е противречен на ова правило. Тие треба да го стават Светиот леб не во грозје (имено, се користело зрно грзје во кое се ставала честица од Светите Дарови – моја забел.), туку во некој свештен сад, од кој болните можат да го земат со лажица. Садот и лажицата потоа треба да се натопат во оцет, а оцетот да се истури во олтарниот бунар. Или пак, тие може да се причестуваат на некој друг, посигурен начин, што нема да го нарушува ова правило.“

Прашањето за начинот на причестување не е догматско прашање. Да се потсетиме дека Господ Исус Христос, востановувајќи го Литургиското Свештенодејство на Тајната Вечера, ги причестил апостолите давајќи им го на дланка благсловениот, осветен и претворен Леб и уште давајќи им на сите посебно да се напијат т.е. да се причестат од една Чаша. Историски гледано, верните од првите векови биле причестувани посебно со Телото и Крвта Христови, а од IX се практикува причестувањето со лажичка.

Во однос на начинот на причестување, свештеноначалството на Црквата, ако процени дека има потреба од некакви модификации, надлежно е за изнаоѓање на соодветни начини за предавање на Светите Дарови на верните. Без разлика дали ќе остане причестувањето со една лажица или привремено ќе се применува друг начин, за верните е најважно со соодветна молитвена подготовка, со страв Божји и вера да пристапуваат кон светото причестување.

Во Упатството на на Руската Православна Црква за сегашните услови на прогласена пандемија се вели: „Имајќи предвид дека принесувањето на Бескрвната жртва во никој случај не може да биде укинато, зашто таму каде што нема Евхаристија нема ни црковен живот… светите Христови Тајни да се даваат така што после секој причесник лажичката ќе се брише со крпа натопена во спирт (алкохол), а потоа и ќе се натопи во вода…“

Со оглед на тоа, дека засега не постои забрана за движење на луѓето, собирањето на верниот народ со свештенството – само заради служењето на Света Литургија, и со применување на препораките за запазување определено растојание еден од друг, мислам дека треба да се поддржи и охрабри. Инаку, како што мудро забележува архиепископот Бојарски Теодосиј: „Ако Црквата би реагирала на социјалните проблеми според концептот: „сѐ што ќе кажат – извршуваме!“ – тогаш, во иднина властите во различни земји би можеле да ги затвораат нашите храмови и да ги лишат верните од литургија под каков било изговор: пандемија, опасност од атомска војна, промена на климата и сл.“

Вера, не страв – Повикани сме на трезвеност

Зашто Бог не ни даде дух на страв, туку дух на сила, љубов и трезвеност. (2 Тимотеј 1, 7)

Во овие денови на превентивни мерки против вирусот корона, лесно е да се заборави трезвената вистина за вечната љубов и грижа на Бог кон нас. Но, историјата покажува дека луѓето и порано се соочувале со епидемии и пандемии. Во таквите случаи, паниката само ја влошувала состојбата.

Историјата, исто така, покажува дека христијаните никогаш не го губеле мирот за време на таквите времиња. Распространувањето на христијанството во Римското Царство делумно се должело на тоа, како христијаните им служеле на сиромашните и болните на умирање за време на болестите што се појавувале во Империјата. Очигледна била грижата на Христијаните за болните, тие не бегале од страв ниту за време на заразни болести. И тоа сведоштво на вера во Бога и љубов кон нашите ближни конечно довело до тоа, Римското Царство да ја прифати „вистинската вера, која им е дадена на светиите еднаш засекогаш“ (Јуда 1, 3).

Преку верата спознаваме дека Бог нѐ љуби повеќе отколку што самите ние знаеме да се сакаме. Сепак, не ги отфрламе и ги почитуваме соодветните препорачани мерки на претпазливост…

Но, ниту една од тие мудри мерки на претпазливост не смее да значи напуштање на верата. Не се откажуваме од собирање на Света Литургија заради страв! Не ја занемаруваме Евхаристијата, особено во ова време, затоа што Евхаристијата Е самото Тело и самата Крв на Господ Исус Христос. Нашата главна грижа во однос на Светата Евхаристија е колку подготвени пристапуваме кон Светата Причест, инаку таа никогаш нема да биде извор на болест или опасност за нас! Св. апостол Павле им напишал на коринтјаните: „Но, човекот да се испита самиот себе и потоа да јаде од овој леб и да пие од оваа чаша. Зашто, кој јаде и пие недостојно, тој го јаде и пие своето осудување, бидејќи не го разликува телото Господово“ (1 Коринтјани 11: 28-29).

Значи, нашата вера нè повикува на трезвеност, а не на страв; не на паника. И тој трезвен начин на живот значи дека сме внимателни кон мудрото живеење и, уште повеќе, внимателни кон богослужбата, верата и радоста без оглед на околностите во кои живееме.

Fr. Barnabas Powell: Faith, Not Fear – We are Called to Be Sober

Воплотувањето на Бог – Добрата Вест на Евангелието и Богородица

Со Неговото воплотување, Неговото вочовечување (очовечување), Бог влезе во најсуштинското јадро на нашите животи, и тоа на најочигледен начин. Тој влезе во нашето срце, во центарот на сè, во центарот на универзумот. Откако некогаш, со нашиот доброволен грев, Тој беше изгонет од нашиот свет, од нашето тело и од нашата душа, преку Неговото воплотување Тој  се врати во нашиот свет, во нашето тело и во нашата душа, станувајќи целосен човек, и дејствуваше за нас како човечко суштество. Тој престојува во светот, кого што од создавањето го предназначи за осветување, спасение, преобразување. Воплотувањето на Бог е најпотресниот настан на земјата и најрадикалниот пресврт на земниот свет и на сите други светови, затоа што преку Воплотувањето – Чудото над чудата стана реалност.

Ако, дотогаш, создавањето на светот од ништо беше најголемото чудо, Божјото Воплотување како човечко суштество ја надминува Неговата чудотворност. Потоа, при создавањето на светот, зборовите на Бога се облекуваа во материја („Тој рече… и настана“). Сега, при Воплотувањето, Самиот Бог е облечен во материја, во тело (плот, месо). Токму ова е причината зошто Воплотувањето на Бог е најважниот настан на сите светови, за секоја личност, за секое битие, за сè што е создадено.

Целото таинство (mystery) на нашата света вера, целиот божикен подарок за нас луѓето, целото Евангелие од Рајот на Земјата е содржано во Добрата Вест на Новиот Завет: „Бог се појави во плот“ (1 Тим. 3, 16). Бог стана човек. Ова значи дека сè што е Негово стана наше. Неговата вечна љубов и неговиот вечен живот, исто така, станаа наши. Што друго ни треба за нашето совршенство? Сè што треба да направиме е смело да го следиме единствениот Господ и Спасител на човечкиот род, и Тој, најмилостивиот, ќе нè извлече од кој било ѓаволски пекол и ќе не смести во Рајот на Неговиот вечен живот. Како? Преку светите Таиинства и светите добродетели. Меѓу нив, прва е верата и преку неа молитвата, постењето, љубовта, надежта, смирението, милостината и покајанието, како и сите други евангелски добродетели. Сите тие постепено ќе нѐ соединат духовно со Господа и сè што е Негово ќе стане и наша своина. И тогаш, дури и во овој свет, ќе се чувствуваме бесмртни и вечни и ќе станеме посилни од секој грев, од секоја смрт, од кој било демон. Целото наше битие ќе чувствува дека, „заедно со сите свети“, прераснуваме во „зрела личност“, до мерката на растот на полнотата на Христос “(Ефес. 3, 18; 4, 13). Рождеството Христово е добрата вест од евангелијата, тоа е севкупната евангелска порака. И во оваа порака се содржат сите радости, вечната радост на човечкото постоење во сите светови, видливи и невидливи.

Нашата Пресвета Владичица Богородица

Таа е онаа што го роди Спасителот и со тоа самата стана спасение на светот. Таа е „обновување на Адам“ и „умртвување на на Адот“. Таа е Рајот во кого што е Господ Исус, таа е Дрвото на Животот. Преку неа ние сме кренати од нашиот Пад. Таа е нашето очистување, наше прославување. Бидејќи таа го роди единствениот Спасител, таа стана нашето целосно спасение. Таа е спасение на родот христијански. Таа е спасение и на светот. Таа е посредник, застапничка за нашето спасение. Таа е спасителка на верните. Таа е исполнување на промислата на Творецот. Таа е Богородица и затоа е Мајка на сите божествени, свети, небесни и прекрасни нешта. Таа е Мјака на сѐ што е добро. Таа е врвот, посвета од кој било светител, почиста од сè друго што е чисто, посовршена од секое совршенство. Со оглед на тоа што Бог влезе во светот и во човечкиот род низ неа, може ли; сѐ што е божествено, небесно, бесмртно и благословено да не влегува во секој од нас преку неа? Затоа, нашата Пресвета Богородица Мајка Божја е почесна од херувимите и неспоредливо пославна од Серафимите.

Несомнено, нашата Пресвета Богородица Мајка Божја е најголемиот добротвор на човечкиот род. Таа го роди Бог и ни Го даде како човечка личност. И со Него: вечната љубов, вечната убавина, вечниот живот. Таа ни даде сè што е потребно во сите светови: спасението, можноста да прераснеме во сличноста (подобието, likeness) на Христа, на Бога, на Троица, (ни ги даде) сите свети таинства и свети добродетели. И, низ сето ова и со сето ова, таа ни го даде најмилото чудо: Христос – нејзиниот Син и нашиот Господ Бог – како човечко суштество.

Превод од: The Incarnation of God, the Good News of the New Testament and the Mother of God

Овој текст, почитувани читатели на Свиток, нека биде и моја божикна и новогодишна честитка до Вас.
Секое добро, „секој добар дар – од горе, од отецот на Светлините“ нека биде на Вас и благословено нека е 2020 лето Господово.
Протојереј Антониј Петрушевски

Радоста – цел на христијанскиот живот

Радоста не означува отсуство на проблеми… Во Црквата луѓето честопати го изопачуваат поимот за духовната реалност и сметаат дека, тука на земјата радоста не постои и треба да го жртвуваме својот живот заради некој друг живот, односно, веруваат, дека ќе ја најдат радоста надвор од овој свет. Отците на Црквата го немаат предвид тоа, туку велат дека тука, во сегашноста ќе започнеме да ја предвкусуваме радоста на Божјото присуство…
Превод и аудио – видео обработка на текст од Архим. Харалампос Пападопулос. Извор: https://dveri.bg/wycq4