Покајание и Исповед. Зошто и како да се исповедаме?

Audio

Кога правиме грев, ја изневеруваме својата вистинска човечка природа што била обновена во нас со Крштевањето и Миропомазанието. Единствено покајанието може да нѐ врати во состојбата од која сме се лишиле…

[audio] Светата Литургија – за трезвеност на душата

Светата Литургија е најголемото дело што човек може да го изврши, најголемата чест, најголемата привилегија што Бог му ја дал на човек, имено, да се причести со Светите Тајни – Христовото Тело и Неговата Крв.
Сo една од молитвите на Светата Литургија свештеникот се моли:
„Да им бидат (Светите Дарови) на тие што се причестуват:
за трезвеност на душата,
за простување на гревовите,
за заедница со Светиот Дух,
за наследување на царството небесно,
за смелост кон Тебе,
а не за суд или за осудување.”
Ќе ги прокоментираме тие изрази поединечно…

Од постмодерна персона до личност

Архимандрит Ефрем, игумен на манастирот Ватопед

Теологијата на личноста, како што ни е откриeно во исихастичкото аскетско предание, е најзначајниот контра-аргумент на пост-модерниот индивидуализам и релативизам. Подвижниците на себепознанието (introversion) и на молитвеното тихување (conscious tranquillity) т.е. исихија, не е психолошки предлог, туку автентичен и единствен начин за преобразување на „одбивната маска“ во личност.

Соодветно е забележано дека она што најдобро ќе ја обележи теологијата на 21-иот век е нејзината грижа за антрополошките прашања[1]. Ако денес не сме ги испитале доволно антрополошките вистини во сферата на теологијата, замислете како би морало да биде во сферите на филозофијата, интелектот и општествените и хуманитарните науки.

Денешните постмодерни луѓе не знаат што е тоа личност (person). Тие ја живеат и проектираат маската на персона. Што е тоа маска? Тоа е маска што актерите во Античка Грција ја користеле за да играат различни улоги – personae – на сцената во театарот. Значи, оваа маска не е нешто реално, вештачка е, виртуелна реалност е – да се изразиме со IT терминологија. Треба да го отфрлиме тој лажен предмет и да го замениме со вистинскиот, што, во овој случај, е личноста.

Отците на Црквата не определија што е личноста. Но, за да се осврнат на величественоста, на огромната вредност на човечкото битие, тие го користеа терминот „личност“. Св. Василиј Велики пишува дека личностите се единствените суштества кои Бог ги создал [2]. Свети Григориј Богослов вели дека Бог создал суштество – личност – која била мешавина од видлива и невидлива природа, која е втор космос, „голем во минијатурноста“[3]. Свети Јован Златоуст нагласува дека „личноста е највнимателно создадена од Божјите живи суштества“ [4].

Човечките суштества се круна на создавањето. Копнежот по совршенство е вроден. Луѓето се обидуваат, колку што можат подобро, да постигнат совршенство, дури и во нивните секојдневни активности. И ова е доказ за потенцијалот што Бог ни го дал за наше лично усовршување како психосоматски битија.

Во создадениот космос ништо не ги надминува луѓето. „Најниските редови на суштествата, иако имаат некој вид разумност, сепак немаат независна цел, туку нивната цел е да бидат материјалниот предуслов за постоење на човештвото. Луѓето копнеат по безгранична, лична реалност (Бог) Кој ги надминува и може да ги одржува бесконечно. Тие не можат да ја поседуваат оваа реалност, бидејќи нивната способност (potential) е ограничена, но нема ни да исчезнат во неа “[5]. Токму овој личен Бог му дава значење и цел на нашето постоење. Нашата човечка природа, со своите безброј ипостаси (hypostases), способна е да заедничари, преку енергија, со различните и взаемно-проникнувачки личности на Света Троица.

Блаженоупокоениот старец Софрониј, во согласност со светите Отци, не дава никаква дефиниција за личноста. За неговата аскетска теологија е поважно неговото тврдење, дека личноста постои, што го води кон опис на нејзините можности (capacities). Личноста не може да се дефинира, но може да се окарактеризира, динамично и егзистенцијално, преку пројавувањето на нејзините енергии“[6]. Личноста, сместена во „скриеното битие на срцето“ [7], се појавува кога тоа битие, преку Благодатта Божја, ја открива сферата на срцето, јадрото на нашето битие.

Свети Григориј Палама кажува нешто многу важно, што е централна точка на овој напис: Кога умот (nous), нашата највисока способност ќе се одвои, преку православниот аскетски подвиг, од секоја сетилна (perceptible) ствар, ќе се издигне над метежот од грижи за материјалните ствари и наместо нив, ќе го надгледува внатрешното битие, ќе ја види „одбивната маска“, која е грда, одвратна  маска, составена од страсната приврзаност кон земните работи, која се храни и се надувува од гревот. Значи, умот брза да ја исчисти оваа маска со тага и покајание, да ја отстрани грозната покривка преку подвиг и извршување на Божјите заповеди. Свети Григориј продолжува и вели; бидејќи душата не е заведена  од разновидноста на гревот, таа го открива мирот на нејзините психосоматски сили, хармонијата на умот и вистинското внатрешно спокојство, така што доаѓа до вистинско познавање на Бог и на самата себе [8] Тогаш „одбивната маска“ се претвора во лице, персоната во личност, според образот на вистинското и вечно лице и личност на Христос Бог / Човек.

Пост-модерните луѓе и нивната Persona

Колку пати и да се менуваат политички, културолошки и социјално, луѓето остануваат во суштина исти, Божјиот образ (the image) останува неизбришлив и помрачен во нив. По падот на Адам и Ева, гревот и страстите на злото: сетилноста, похотливоста, суетноста, гордоста, омразата, злобата, гневот, раздразливоста, осудувањето, користољубивоста, алчноста, лицемерието – или се цели на борба против или им е дозволено да владеат, во зависност од тоа дали луѓето се свесни за борбата и се спротивставуваат или се заведени од нив да им се потчинуваат и да ги негуваат. Меѓутоа, никогаш до сега немало такво општествено прифаќање и озаконување на гревот како во нашево време.

Continue reading

Најраното историско сведоштво за Исус Христос, надвор од христијанската литература

Проблемот со историчноста на Исуса Христос потекнува од XVII—XVIII век, и е во врска со појавата на рационалистичката критика на Библијата

«Јудејски древности» на Флавиј

Најраното спомнување на Исус Христос, надвор од христијанската литература, го наоѓаме во делото «Јудејски древности (грч. Ἰουδαϊκὴ ἀρχαιολογία, лат. Antiquitates Iudaicæ)» на познатиот еврејски (јудејски) историчар Јосиф Флавиј. На едно место (ХХ, 199—201) тој патем го спомнува Исус во врска со настани од 62 г.:

Првосвештеникот Ананија го собрал синедрионот и му го претставил Јаков, брат на Исус, нарекуван Христос, исто како и неколку други лица, ги обвинил за нарушување на законите и ги осудил да бидат убиени со каменување.

Овој фрагмент, каде што Флавиј не го признава Исус за месија и воопшто не пишува ништо што не би го напишал правоверен фарисеј (каков што бил и самиот), не предизвикува кај истражувачите никакви прашања или сомнежи за неоригиналност. Поинаку стои работата со поопширен пасус (XVIII, 63—64), познат как «Сведштвото на Флавиј» (лат. Testimonium Flavianum):

Во тоа време живееше Исус, човек мудар, ако воопшто може да се нарече човек. Тој направил зачудувачки дела и станал учител на оние луѓе кои жедно ја примале вистината. Тој привлекол кон себе многу јудејци и елини. Тој бил Христос. По настојување на влијателни лица, Пилат го осудил на крст. Но оние што и порано го сакале, не престанале да го сакаат и сега. На третиот ден тој повторно им се јавил жив, како што возвестиле за него и за многу други чудеса боговдохновените пророци. До сега постојат таканаречени христијани, кои така се именуваат според неговото име.

Овој извештај би морало да биде напишан во 90-тите години од првиот век. Но, веројатно, тој текст во грчки ракопис не е оригинален, туку е редактиран на преминот од III во IV век од некој препишувач, кој го усогласил со христијанското учење. Таа претпоставка е можна од следните причини:

Јосиф Флавиј, кој е фарисеј и правоверен следбеник на јудаизмот, потомок на Макавеите, член на познат род првосвештеници, тешко би можел да соопшти дека Исус бил Месија, дека е распнат и воскреснал на третиот ден.

Во III век, филозофот Ориген го укорувал Јосиф Флавиј дека тој не го смета Исус за месија, т.е. Ориген не го познавал «Сведоштвото на Флавиј» или тоа во неговото време било поинакво. Сепак, во почетокот на IV век, христијанскиот автор Евсевиј веќе го цитира текстот «Сведоштвото на Флавиј».

Но, уште во 1912 г. професорот на Тартускиот универзитет, Александар Василев, го објавил во Париз вториот дел од арапскиот текст на «Светска хроника» од епископот Агапиј Манбиџски (X век). Агапиј го цитира сведоштвото на Јосиф Флавиј за Исус Христос, кое тој го презема од истите «Јудејски древности», но текстот принципиелно се разликува:

Во тоа време живееше мудар човек, кого го нарекуваа Исус. Неговиот живот беше достоен и тој беше славен со својата добродетел. И многу луѓе од јудеите и од други народи станаа негови ученици. Пилат го осуди на распнување и смрт. Но оние, кои станаа негови ученици, не се откажаа од неговото учење. Тие раскажуваа, дека им се појавил по три денови по распнувањето и дека бил жив. Сметаат дека бил Месијата, за кого пророците претскажувале чудеса.

Текстот завршува со коментар од Агапиј: «Таков е расказот од Јосиф… за нашиот Господ Христос, Тој да биде прославен».

Значи она што го сметале за интерполација (вметнување, додавка), се покажало само како редактиран цитат.

Сепак, откритието на Василев останало неискористено: едни продолжиле да тврдат, дека таква историска личност како Исус Христос не постоела, бидејќи единственото современо сведоштво за него се покажало подоцнежна додавка, а други, едноставно не ја забележале париската публикација.

https://bit.ly/2Jzce3p