Светата Причест и стравот од зараза

Деновиве меѓу црковниот народ е актуелно прашањето: Дали преку Светата  Причест може некој да се зарази? По тој повод, овде изложувам некои мои размислувања на оваа тема.

Свето Причестување е благодатно соединување со Господ Исус Христос, кој рекол: „Ако не го јадете Телото на Синот Човечки и не ја пиете Крвта Негова, немате живот во себе.“ Светото причестување за нас се остварува преку примање на Светите Дарови кои ги примаме со вера дека се самото Тело Христово и самата Крв Христова. Односно, под вид на Леб и Вино ги примаме Телото и Крвта Христови.

Може ли некој да се зарази некој преку примањето на Светите Дарови. Прво, да имаме предвид дека оној што секогаш (т.е. и надвор од периоди на епидемии) ги употребува Светите Дарови после причестувањето на стотици верни, меѓу кои и болни од грип или друго, не се заразува – како што би следувало по автоматизмот на природните закони. Причестувањето воглавно не е индивидуален настан, тоа првенствено е чин и духовно изградување на Црквата како едно Тело Христово. Се причестуваме значи, како членови на Црквата, а причестувањето има и посебно влијание на секој христијанин во зависност од неговата духовна состојба во која ги прима Светите Христови Тајни.

За Светите Тајни, знаеме дека иако се Тело и Крв Христови, од друга страна може да бидат и „оган кој ги согорува недостојните.“ Се причестуваме со вера и надеж за благослов, соединување со Бога, за духовно здравје, а со надеж дека нема да ни бидат за осуда, т.е. за наша духовна казна, болест или сл.

Неспорно, Светите Тајни се најголемот благослов, но можат да бидат и опасност, Божја санкција, за каква што предупредува св. ап. Павле, ако „не ги разликуваме“ т.е. ако не ги познаваме и цениме како Тело и крв Христови. За друга опасност и не размислуваме кога се причестуваме, а би рекол, ниту пак, смееме да размислуваме дали Светите Тајни нѐ загрозуваат на поинаков начин.

Во случај кога меѓу верните постои страв од зараза, се наметнува прашањето: Дали е можно да се заразиме преку примањето на света причест? Значи, не преку самите Свети Дарови, туку преку начинот на причестување?

Во Светото Евангелие навистина пишува: „…И ако нешто смртоносно испијат, нема да им наштети…“ (Мк. 16, 18) И во житието на нашиот учител Словенски, свети Кирил Филозоф, има таков случај: „повторно паднаа во злоба и му дадоа да пие отров, но Бог е милостив кој рекол: „И ако испиете нешто смртоносно ,тоа нема да ви наштети“ – го избавил и од ова и повторно го вратил здрав во неговата земја.“ Треба да забележиме дека овде нема никакво самодокажување или демонстративно однесување на свeти Кирил. Нему отровот му бил подметнат, тој не знаејќи го испил, а Бог посакал преку него да ја покаже Својата сила.

Светите Тајни се дар на претворањето од Светиот Дух, Светиот Путир и лажичката – се свети предмети. Света Причест ја примаме од света чаша и со лажичка. И ако нема вируси на Светите Дарови, на светите предмети (путир, лажичка, икони) – може да има. И тоа треба да се земе во предвид кога се разгледува прашањето за начинот на причестување во периоди на епидемии.

Роберт Ф. Тафт во своето истражување „Византийская причастная лжица, обзор фактов“ вели: „…Јован Мејендорф, макар и без документирана основа, тврдел за појавата на византиските литургиски лажици во археолошките наоди: „Наскоро за мирјаните веќе не било дозволено (со исклучок на императорот) да го добиваат Телото Христово на рака и да пијат од чашата. Во Константинопол, почнувајќи од VII век, причеста им се предавала на мирјаните со помош на посебна лажичка.“ О. Нусбаум тврдел дека источната причестна лажичка се појавила кон крајот на VIII век. А. Жакоб, следејќи го Браун, изјавува дека византиската лажица прв пат се спомнува на Константинополскиот собор, во 861 г.“

Преподобен Никодим Светогорец го толкува 28 правило што Отците го усвоиле на Трулскиот Собор, одржан при крајот на VII век:

„И јереите и архијереите за време на чума треба да користат таков начин за причестување на болните кој не е противречен на ова правило. Тие треба да го стават Светиот леб не во грозје (имено, се користело зрно грзје во кое се ставала честица од Светите Дарови – моја забел.), туку во некој свештен сад, од кој болните можат да го земат со лажица. Садот и лажицата потоа треба да се натопат во оцет, а оцетот да се истури во олтарниот бунар. Или пак, тие може да се причестуваат на некој друг, посигурен начин, што нема да го нарушува ова правило.“

Прашањето за начинот на причестување не е догматско прашање. Да се потсетиме дека Господ Исус Христос, востановувајќи го Литургиското Свештенодејство на Тајната Вечера, ги причестил апостолите давајќи им го на дланка благсловениот, осветен и претворен Леб и уште давајќи им на сите посебно да се напијат т.е. да се причестат од една Чаша. Историски гледано, верните од првите векови биле причестувани посебно со Телото и Крвта Христови, а од IX се практикува причестувањето со лажичка.

Во однос на начинот на причестување, свештеноначалството на Црквата, ако процени дека има потреба од некакви модификации, надлежно е за изнаоѓање на соодветни начини за предавање на Светите Дарови на верните. Без разлика дали ќе остане причестувањето со една лажица или привремено ќе се применува друг начин, за верните е најважно со соодветна молитвена подготовка, со страв Божји и вера да пристапуваат кон светото причестување.

Во Упатството на на Руската Православна Црква за сегашните услови на прогласена пандемија се вели: „Имајќи предвид дека принесувањето на Бескрвната жртва во никој случај не може да биде укинато, зашто таму каде што нема Евхаристија нема ни црковен живот… светите Христови Тајни да се даваат така што после секој причесник лажичката ќе се брише со крпа натопена во спирт (алкохол), а потоа и ќе се натопи во вода…“

Со оглед на тоа, дека засега (19 март) не постои забрана за движење на луѓето, собирањето на верниот народ со свештенството – само заради служењето на Света Литургија, и со применување на препораките за запазување определено растојание еден од друг, мислам дека треба да се поддржи и охрабри. Инаку, како што мудро забележува архиепископот Бојарски Теодосиј: „Ако Црквата би реагирала на социјалните проблеми според концептот: „сѐ што ќе кажат – извршуваме!“ – тогаш, во иднина властите во различни земји би можеле да ги затвораат нашите храмови и да ги лишат верните од литургија под каков било изговор: пандемија, опасност од атомска војна, промена на климата и сл.“

Вера, не страв – Повикани сме на трезвеност

Зашто Бог не ни даде дух на страв, туку дух на сила, љубов и трезвеност. (2 Тимотеј 1, 7)

Во овие денови на превентивни мерки против вирусот корона, лесно е да се заборави трезвената вистина за вечната љубов и грижа на Бог кон нас. Но, историјата покажува дека луѓето и порано се соочувале со епидемии и пандемии. Во таквите случаи, паниката само ја влошувала состојбата.

Историјата, исто така, покажува дека христијаните никогаш не го губеле мирот за време на таквите времиња. Распространувањето на христијанството во Римското Царство делумно се должело на тоа, како христијаните им служеле на сиромашните и болните на умирање за време на болестите што се појавувале во Империјата. Очигледна била грижата на Христијаните за болните, тие не бегале од страв ниту за време на заразни болести. И тоа сведоштво на вера во Бога и љубов кон нашите ближни конечно довело до тоа, Римското Царство да ја прифати „вистинската вера, која им е дадена на светиите еднаш засекогаш“ (Јуда 1, 3).

Преку верата спознаваме дека Бог нѐ љуби повеќе отколку што самите ние знаеме да се сакаме. Сепак, не ги отфрламе и ги почитуваме соодветните препорачани мерки на претпазливост…

Но, ниту една од тие мудри мерки на претпазливост не смее да значи напуштање на верата. Не се откажуваме од собирање на Света Литургија заради страв! Не ја занемаруваме Евхаристијата, особено во ова време, затоа што Евхаристијата Е самото Тело и самата Крв на Господ Исус Христос. Нашата главна грижа во однос на Светата Евхаристија е колку подготвени пристапуваме кон Светата Причест, инаку таа никогаш нема да биде извор на болест или опасност за нас! Св. апостол Павле им напишал на коринтјаните: „Но, човекот да се испита самиот себе и потоа да јаде од овој леб и да пие од оваа чаша. Зашто, кој јаде и пие недостојно, тој го јаде и пие своето осудување, бидејќи не го разликува телото Господово“ (1 Коринтјани 11: 28-29).

Значи, нашата вера нè повикува на трезвеност, а не на страв; не на паника. И тој трезвен начин на живот значи дека сме внимателни кон мудрото живеење и, уште повеќе, внимателни кон богослужбата, верата и радоста без оглед на околностите во кои живееме.

Fr. Barnabas Powell: Faith, Not Fear – We are Called to Be Sober

Воплотувањето на Бог – Добрата Вест на Евангелието и Богородица

Со Неговото воплотување, Неговото вочовечување (очовечување), Бог влезе во најсуштинското јадро на нашите животи, и тоа на најочигледен начин. Тој влезе во нашето срце, во центарот на сè, во центарот на универзумот. Откако некогаш, со нашиот доброволен грев, Тој беше изгонет од нашиот свет, од нашето тело и од нашата душа, преку Неговото воплотување Тој  се врати во нашиот свет, во нашето тело и во нашата душа, станувајќи целосен човек, и дејствуваше за нас како човечко суштество. Тој престојува во светот, кого што од создавањето го предназначи за осветување, спасение, преобразување. Воплотувањето на Бог е најпотресниот настан на земјата и најрадикалниот пресврт на земниот свет и на сите други светови, затоа што преку Воплотувањето – Чудото над чудата стана реалност.

Ако, дотогаш, создавањето на светот од ништо беше најголемото чудо, Божјото Воплотување како човечко суштество ја надминува Неговата чудотворност. Потоа, при создавањето на светот, зборовите на Бога се облекуваа во материја („Тој рече… и настана“). Сега, при Воплотувањето, Самиот Бог е облечен во материја, во тело (плот, месо). Токму ова е причината зошто Воплотувањето на Бог е најважниот настан на сите светови, за секоја личност, за секое битие, за сè што е создадено.

Целото таинство (mystery) на нашата света вера, целиот божикен подарок за нас луѓето, целото Евангелие од Рајот на Земјата е содржано во Добрата Вест на Новиот Завет: „Бог се појави во плот“ (1 Тим. 3, 16). Бог стана човек. Ова значи дека сè што е Негово стана наше. Неговата вечна љубов и неговиот вечен живот, исто така, станаа наши. Што друго ни треба за нашето совршенство? Сè што треба да направиме е смело да го следиме единствениот Господ и Спасител на човечкиот род, и Тој, најмилостивиот, ќе нè извлече од кој било ѓаволски пекол и ќе не смести во Рајот на Неговиот вечен живот. Како? Преку светите Таиинства и светите добродетели. Меѓу нив, прва е верата и преку неа молитвата, постењето, љубовта, надежта, смирението, милостината и покајанието, како и сите други евангелски добродетели. Сите тие постепено ќе нѐ соединат духовно со Господа и сè што е Негово ќе стане и наша своина. И тогаш, дури и во овој свет, ќе се чувствуваме бесмртни и вечни и ќе станеме посилни од секој грев, од секоја смрт, од кој било демон. Целото наше битие ќе чувствува дека, „заедно со сите свети“, прераснуваме во „зрела личност“, до мерката на растот на полнотата на Христос “(Ефес. 3, 18; 4, 13). Рождеството Христово е добрата вест од евангелијата, тоа е севкупната евангелска порака. И во оваа порака се содржат сите радости, вечната радост на човечкото постоење во сите светови, видливи и невидливи.

Нашата Пресвета Владичица Богородица

Таа е онаа што го роди Спасителот и со тоа самата стана спасение на светот. Таа е „обновување на Адам“ и „умртвување на на Адот“. Таа е Рајот во кого што е Господ Исус, таа е Дрвото на Животот. Преку неа ние сме кренати од нашиот Пад. Таа е нашето очистување, наше прославување. Бидејќи таа го роди единствениот Спасител, таа стана нашето целосно спасение. Таа е спасение на родот христијански. Таа е спасение и на светот. Таа е посредник, застапничка за нашето спасение. Таа е спасителка на верните. Таа е исполнување на промислата на Творецот. Таа е Богородица и затоа е Мајка на сите божествени, свети, небесни и прекрасни нешта. Таа е Мјака на сѐ што е добро. Таа е врвот, посвета од кој било светител, почиста од сè друго што е чисто, посовршена од секое совршенство. Со оглед на тоа што Бог влезе во светот и во човечкиот род низ неа, може ли; сѐ што е божествено, небесно, бесмртно и благословено да не влегува во секој од нас преку неа? Затоа, нашата Пресвета Богородица Мајка Божја е почесна од херувимите и неспоредливо пославна од Серафимите.

Несомнено, нашата Пресвета Богородица Мајка Божја е најголемиот добротвор на човечкиот род. Таа го роди Бог и ни Го даде како човечка личност. И со Него: вечната љубов, вечната убавина, вечниот живот. Таа ни даде сè што е потребно во сите светови: спасението, можноста да прераснеме во сличноста (подобието, likeness) на Христа, на Бога, на Троица, (ни ги даде) сите свети таинства и свети добродетели. И, низ сето ова и со сето ова, таа ни го даде најмилото чудо: Христос – нејзиниот Син и нашиот Господ Бог – како човечко суштество.

Превод од: The Incarnation of God, the Good News of the New Testament and the Mother of God

Овој текст, почитувани читатели на Свиток, нека биде и моја божикна и новогодишна честитка до Вас.
Секое добро, „секој добар дар – од горе, од отецот на Светлините“ нека биде на Вас и благословено нека е 2020 лето Господово.
Протојереј Антониј Петрушевски

Радоста – цел на христијанскиот живот

Радоста не означува отсуство на проблеми… Во Црквата луѓето честопати го изопачуваат поимот за духовната реалност и сметаат дека, тука на земјата радоста не постои и треба да го жртвуваме својот живот заради некој друг живот, односно, веруваат, дека ќе ја најдат радоста надвор од овој свет. Отците на Црквата го немаат предвид тоа, туку велат дека тука, во сегашноста ќе започнеме да ја предвкусуваме радоста на Божјото присуство…
Превод и аудио – видео обработка на текст од Архим. Харалампос Пападопулос. Извор: https://dveri.bg/wycq4

Може ли Литургијата да биде заедничко дело – како во теорија, така и во пракса?

o-o.jpeg

Името на главната богослужба на Црквата – Литургија (грч. λειτουργία) е сочинето од зборовите: leito „јавно“ (од λᾱός “народ”) и ergos – „она што дејствува, работи“ (од ἔργον – „дело, работа“). Раната Црква за заедничката, евхаристиска (благодарствена)  богослужба не барала посебно, свештено име, туку избрала збор од секојдневието. Литургија било секое јавно, општествено дело во кое учествувале сите слободни граѓани и сите имале соодветна одговорност за својот придонес. Значи, Литургијата е заедничка богослужба на свештенството и народот; заедничкото дело на благодарење на Бога (т.е. Евхаристија), заедничка молитва на клирот со народот, на клирот за народот и на народот за клирот и заедничко принесување на благодарствена, бескрвна жртва во вид на леб и вино.

Светата Литургија е централното црковно Таинство, зашто на Литургијата се случува вистинско чудо – приносот од леб и вино преку дејството на самиот Бог, со силата на Светиот Дух, се претвораат во Телото и Крвта на Господ Исус Христос. Тоа е остварување на ветувањето што го дал Господ Исус Христос, кога ја установил оваа богосолужба: „И кога јадеа, зеде Исус леб, го благослови, го прекрши, па им даде и рече: „Примете, јадете; тоа е Моето тело.“ Потоа ја заеде чашата, заблагодари и им ја даде; и се напија од неа сите. И им рече: „Тоа е Мојата крв на Новиот завет, која се пролева за мнозина.“

Од почетокот на Христијанството па до денес, Светата Литургија останува основно и заедничко благодарствено дело. Литургијата е Света Тајна но, истовремено, е и Тајна над другите Свети Тајни на Црквата, зашто таа им дава значење и ги осмислува сите други богослужби. Такво е изворното разбирање на Литургијата во историјата на Црквата, кое за жал, е малку познато на голем дел од црковниот Народ. Забележително е дека многу христијани Литургијата ја сфаќаат како нешто што се случува зад иконостасот, во олтарот, а тие се таму за да гледаат и да се помолат за своите потреби. Малкумина можат да речат: „Јас реално учествувам во Литургијата. Јас сум чинител во вршењето на Литургијата.“ Во врска со дистанцирањето на народот во Литургијата, еден изговор, што веројатно не е без никаква основа, е тоа што народот најчесто нема можност да ја слуша молитвата што се чита во олтарот.

Овде нема да разгледуваме како се установила свештеничката пракса на безгласно читање на литургиската молитва (т.е. читање „во себе“). Сепак, само ќе спомнеме дека за безгласното, „тајно читање“ на евхаристиската молитва реагирал уште светиот цар Јустинијан со свои Новели 137. (174), од 565 г., во кои напишал:

“Освен тоа, им пропишуваме на сите свештеници и епископи – молитвите што се користат во Божественото Принесување и при светото Крштение – да не ги изговараат во себе, туку на глас, за верниците да ги слушаат и тие да ги поттикнуваат нивните души кон уште поголема стравопочит и фалење на Господ Бог.”

Јустинијан како потврда на тоа негово мислење го цитира 1.Кор. 14:15-17, каде што св. апостол Павле прашува; како некој може да каже “Амин” на вашето благодарење, ако не ве слуша што зборувате. Овие јустинијанови новели, сепак, не се задолжителни и остануваат само како препорака, зашто во Црквата, не царот, туку епископот го уредува начинот на богослужење. Така, прво св. Василиј Велики ги редактирал литургиските молитви, а потоа и св. Јован Златоуст. Ние сме ги наследиле нивните богослужбени верзии и според нив ја служиме Литургијата. Своеволното внесување измени во начинот на богослужење, без благослов на надлежниот епископ, не е дозволено за нас, свештенослужителите.

Основниот проблем на верата се состои во тоа што Литургијата станала некаква свештена сцена на која настапува свештенството, црковниот хор, а народот е публиката која сето тоа го гледа и слуша. Литургијата не е театар, таа ги вклучува сите што дошле во храмот.

Господ Исус Христос ја установил оваа богослужба на Тајната Вечера (тајна – во смисла на надумно, таинствено свештенодејство) во Четвртокот, денот пред неговото Распетие. Околу трпезата биле собрани неговите ученици, апостолите што тој ги избрал и повикал – луѓе кои верувале во него и на кои тој им верувал. Тие не биле избрани затоа што имале некакви посебни способности или општествени положби. Главниот критериум според кој биле избрани била нивната подготвеност да остават сѐ и да го следат.

Така, Исус со дванаесетмината во Ерусалим на Вечерата зел леб, го благословил, искажал пофалба кон Бог Отецот, го прекршил лебот и од него им раздал на учениците. Исто така, зел чаша вино; ја благословил, заблагодарил, им дал на своите ученици да пијат од неа. Но, тоа веќе не биле обичeн леб и обично вино; со силата на неговиот благослов тие биле претворени во самото Негово Тело и самата негова Крв. Господ избрал на тој начин неговите верни да се соединуваат со него и тој со нив: „Кој го јаде Моето Тело и ја пие Мојата Крв ќе биде во Мене и Јас во него“ (Јн. 6,56).

„Заблагодари, благослови, прекрши, им даде на учениците“ – тоа е срцевината на Литургијата, нејзиниот основен концепт од тогаш до денес. Но, во текот на вековите основните свештенодејства се покриени со различни споредни чинови, обреди, песнопенија, така што за народот станало тешко да ја распознае суштината на оваа богослужба.

Голем дел од народот како да заборавил дека ние се собираме на Литургија како што биле собрани на апостолите, дека се собираме затоа што сме повикани, затоа што како христијани припаѓаме на Народот кој Христос го повикал и му се доверил. Конечно, имаме одговорност; како се однесуваме кон тоа дело што ни е доверено, дали сме разбрале какво спасително свештенодејство сме наследиле, дали се грижиме како и каква ќе ја предадеме Литургијата на идните генерации?

Затоа, учествувањето на верниот народ мора да биде свесно, разбрано, осознаено како услов без кој не може да се извршува Литургијата. Уште во времето на св. Јустин Маченик (II век) зборот „амин“ го изрекувал народот по евхаристиската молитва, која претстоителот ја читал гласно. (Прва Апологија, 65, 67). Амин (=така е, така нека биде) во богослужбен котекст означува потврда, запечатување на молитвата од страна на народот, надеж дека молитвата ќе биде услишана од Бога. Амин се кажува (или се пее) на крајот од секоја молитва или свештенички возглас и со тоа верни(ци)те потврдуваат дека ги разбираат и се согласуваат со прочитаните молитви. Амин, значи, ја покажува нераздвојноста на свештеникот и народот и го пројавува дијалошкиот карактер на христијанската богослужба.

Додека не биде осознаена заедничката одговорност за она што се случува на Литургијата рано е да се зборува за преродба на Црквата.

Виталното значењето на Литургијата се изразува и во устројството на Црквата. Таа е организирана според евхаристискиот принцип: Каде што се извршува Евхаристија (Литургија), таму е целата Црква. Секое евхаристиско (литургиско) собрание е Црквата – цела, во полнота. Во Евхаристијата Црквата се пројавува, се исполнува, се остварува.

Ако се има предвид ова изворно учење за Црквата и Евхаристијата, тогаш, веројатно ќе има помалку прашања од типот: Што вели Црквата по еден или друг повод, или барем, осознавајќи се себеси како дел од црковниот народ, како живи членови на Црквата, нема да се дистанцирате од црковниот консензус. Црквата сме сите ние собрани околу Господ Исус Христос. Нема Црква само од народ без ерархија (клир), исто како што нема Црква само со клир, без народ.

Анафората, молитвата на приносот, свештеникот не ја чита од свое име, туку од име на црковното собрание и се моли за сите нас: „испрати Го Твојот Свет Дух на нас и на овие предложени Дарови.“

А, дали народот што тогаш стои во храмот знае што се случува и дали учествува во таа литургиска молитва или секој се моли само за своите лични потреби, интереси, за своите најблиски? И без анкетирање, забележителен е индивидуалистичкиот пристап кон богослужбата. Очигледен е недостатокот на литургиската свест за Црквата како заедница.

Најчесто и причестувањето се сфаќа како прашање на лично достоинство или недостоинство, а не како прашање за внимателно учество во молитвата на црковната заедница. Споредено, ако сме повикани на свадба, не сме повикани само на ручек, повикани сме да учествуваме во целата свадбена процедура; да ги даруваме младоженците, да се радуваме со нив… Целта на свадбената веселба е блиското, искрено заедничарење на гостите.

Може да се каже дека и Литургијата е трпеза. Во олтарот е светата трпеза на која Младоженецот Исус Христос ни приготвил храна – „лек за бесмртност“ (св. Игнатиј Антиохиски). Ние свештениците во тој случај сме служители на трпезата; на луѓето им го предаваме она што не сме го подготвиле ние самите, туку она што ни го дал Христос. Целата Литургија може да се спореди со една долга, свадбена свеченост на која сите пиеме од заедничката Чаша на животот, која ни ја дава Младоженецот.

Значи, клучно е разбирањето за важноста на целосната богослужба и за нејзиниот соборностен карактер; важни се молитвите и благодарењата од сите во текот на целата Литургија. Нашето учествување во Литургијата, нашето причестување со Телото и Крвта Господови – не е само денешен спомен на дамнешната Тајна вечера, туку наше учествување во истиот настан што Христос го извршил и установил во сионската горна соба, а кој се извршува до денес со благодатта на истиот Свети Дух.

Текстот е преработка на: Можно ли сделать Литургию общим делом?