Толкување на Символот на Верата (член 10)

  • Исповедувам едно крштение за простување на гревовите.

Овој член од Символот на верата ни напомнува дека исповедањето на верата започнува од крштението. Прогласот дека простувањето на гревовите е можно само во крштението – значи да се признава дека соединувањето со Христа во Црквата е единствено вистинскиот пат на спасението. Во древните времиња светата тајна крштение обично се извршувала над возрасни, кои претходно се посветувале во христијанското учење. Барајќи да бидат крстени, неофитите осознавале дека тоа значи раскин со претходниот живот. Сега, исклучувајќи ги земјите, каде што Црквата се наоѓа во мисионерска положба, крштението се извршува поинаку: се крштеваат деца за и тие да можат да соучествуваат во христијанскиот живот, според зборовите на Спасителот: „Пуштетете ги децата да доаѓаат кај Мене” (Лк. 18, 16). Во двата случаја, читањето на овој член од Символот на верата е возобновување на ветувањата што се дадени при крштението – или непосредно, или преку Крстниот татко (кумот) или Крстната мајка (кумата). На литургијата Символот на верата се пее или се чита пред да почне анафората; имено во тој момент тој своевремено му напомнува на собранието на верните за ветувањата дадени на крштението и звучи како одглас на предупредувачките зборови од апостолот Павле: „Да се испитува пак, себе човек, и така да јаде од овој леб и да пие од оваа чаша” (1 Кор. 11, 28). Continue reading

Толкување на Символот на Верата (член 9)

  • Во Едната, Света, Соборна и Апостолска Црква.

Претставувајќи ни ја Црквата како објект на верата, Символот напомнува, дека таа не само што е собрание на верните, туку има првостепена улога во историјата на спасението.

За време на Своето земно служење нашиот Господ Исус Христос возвести, дека Тој Самиот ќе биде нејзин Создавач (Мт. 16, 18), а и многу новозаветни текстови гласат дека Христос – е нејзината Глава (на пр. Еф. 1, 22). Еврејскиот збор „Kahal” означува „собирањето на Израил нa повик од Бога”. Така, читаме во Второзаконието /Повторени Закони/: „За да не ги заборавиш делата што ги видоа твоите очи… За оној ден, кога стоеше пред Господа, Твојот Бог, при Хорив, и кога Господ ми рече: собери го за Мене народот и Јас ќе им ги возвестам Моите зборови… И Тој ви го објави Својот завет, ви заповеда да го исполнувате десетословието /декалогот/, и го напиша на две камени табли” (Втор. 4, 9-10, 13). Ние го сретнуваме и терминот „кахал-екклисиа” како означување на торжествените народни собирања во Ерусалим. Следствено, тој термин никогаш не се сртнувал во нерелигиозен контекст, што соодветствува на Неговата употреба во Новиот Завет и во древната христијанска литература, каде што тој ги означува; и поместната општина и собранието на верните. Исто така, често се сретнува изразот „Црква Божја” (I Кор. 1, 2).

Црквата е определена во Символот на верата како: Една, Света, Соборна и Апостолска. Овие определби, својствени за Црквата, сочинуваат една неделива целина, затоа што секоја од нив е сврзана со другите. Тие се различни по смисла, но ни една од нив не може да се исклучи. Поинаку кажано, ако нецелосно се толкува или се испушти било која од нив – значи да се искриви смислата на останатите. Така, на пример, православното разбирање на единството е сврзано со определено разбирање на соборноста. Не напразно свети Кипријан Картагенски го нарекол својот труд што бил насочен против расколниците: „За единството на Соборната Црква”. Кога се пристапува кон учењето на Црквата, треба да се чуваме од неточности и двосмислени претстави. Треба да се избегнуваат двете крајности: од една страна – премногу „духовното” разбирање на Црквата, кое ја отстранува нејзината општествена и организациска реалност; а од друга – истакнувањето на институционализмот, при кој духовната страна на Црквата паѓа во сенка. Всушност, овие два аспекта можат да бидат соединети, како што и се случило во протестантска екклисиологија, која дозволува некоја двојственост: од една страна е – духовната Црква на избраните, од друга – организираните општини. Continue reading

Толкување на Символот на Верата (член 8)

  • И во Духот Свет, Господ, Животворечки, Кој од Отецот исходи, Кому заедно со Отецот и Синот Му се поклонуваме и Го славиме, Кој говорел преку пророците.

Провозгласувајќи ја својата вера во Личноста и делото на нашиот Спасител Исус Христос, понатаму Црквата ја изразува својата вера во Третото Лице на Пресвета Троица. Отците од I Вселенски Собор само напомнале за верувањето на Црквата дека постои Светиот Дух. Ова се објаснува со тоа, дека тие, пред сè, обраќале внимание на учењето за Божественоста на Словото, на пунктот каде што соборностното Православие се судирало со аријанството. Сепак споровите што продолжиле во текот на целиот IV век, не можеле да не ја засегнат пневматологијата, затоа што не само аријаните ја одрекувале Божественоста на Светиот Дух, туку исто така и христијаните кои, отфрлајќи ја ариевата доктрина што се однесувала на Словото, не ја примале Божественоста и едносуштноста на Духот. Затоа, отците од таа епоха требало да го заштитат православното учење за Третото Лице на Пресвета Троица, а следствено, и за внатре-троичните односи. Вториот Вселенски Собор, свикан во 381 г. во Константинопол, повторно го осудил учењето на Ариј во сите Негови видови и особено ја посрамил ереста на Македониј, кој ја одрекувал Божественоста на Светиот Дух. Отците на Црквата тогаш јасно и цврсто ја провозгласиле совршената полнота на Божеството на Светиот Дух. Сепак, за да не се исплашат некои конзервативци кои се противеле на секоја нова формулација, дури и ако таа совршено ја изразувала верата на Црквата, тие не ги вклучиле во Символот на верата термините „Бог” и „Едносуштен” во врска со Светиот Дух. Таа претпазливост дала свои плодови и фактички ереста на „пневматомахите” (т.е. на побунетите против Духот) била скршена, а троичната терминологија што го изразувала верувањето на Црквата, конечно била зафиксирана.

Христијанското вероисповедание на Светиот Дух како одделно Лице на Пресвета Троица се гради на новозаветното Откровение, и пред сè на зборовите на нашиот Спасител: „Одете, научете ги сите народи крстејќи ги во име на Отецот и Синот и Светиот Дух” (Мт. 28, 19). Continue reading

Толкување на Символот на Верата (член 7)

  • И Кој повторно ќе дојде со слава да им суди на живите и мртвите, а Неговото Царство не ќе има крај.

Верувањето во Второто Христово Доаѓање – е една од безпоговорните основи на христијанското учење во целина. Секој обид да се „де-есхатологизира” христијанството, т.е. да се избрише овој догмат на верата или да се сведе на минимум е – искривување на христијанското благовестие. За да се осознае местото на овој догмат на Црквата, тој треба да се разгледа во соодветна перспектива. Христијанското разбирање на времето и историјата е во вид на хоризонтална линија: има почеток – творењето на светот, трагичното делување на човекот, Неговиот пад; централниот настан – Воплотувањето; и крајот – Второто Доаѓање. Значи, како што Христовата жртва била настан од единствен вид (Евр. 7, 27), така и последниот Суд ќе биде единствен и краен акт. Такво е цврстото верување на Црквата и затоа V-от Вселенски Собор (553 г.) осудил редица мислења од оригенов правец, кои биле основани на цикличното разбирање на времето, кое пак, не е споиво со Откровението. Есхатологиското чекање е – една од основите на православното сакраментално богословие. Затоа собранието на христијаните на евхаристиската вечера не е само спомен на настанот што се случил во минатото и „се актуелизира” во таинството, туку е и обележано со есхатологиските чекања на мессијанската општина, то ест на Црквата. Тоа настојчиво е истакнато во поуката од апостолот Павле, која следи по раскажувањето за восстановувањето на таинството Свето Причестување: „Зашто, секогаш кога го јадете овој леб и ја пиете оваа чаша, Господовата смрт ја возвестувате, додека Тој да дојде” (1 Кор. 11, 26). Во Господовите зборови што ни ги предал евангелистот Матеј („Ви кажувам дека, од сега нема да пијам од овој лозов плод до оној ден, кога ќе пијам со вас ново вино во Царството на Мојот Отец” (Мт. 26, 29)) се содржи очигледно есхатологиско укажување. Евхаристиската општина – е праобразец на Црквата собрана во Царството што доаѓа. Во древниот христијански документ „Дидахи” (I-II век) читаме зборови што го фалат тоа чекање: „Како што овој прекршен леб, што прво беше насеан по полињата, но собран во амбарите – станал едно, да се собере Твојата Црква во Твоето Царство од краиштата на земјата…” и понатму: „Спомни ја, Господи, Твојата Црква, за нејзино избавување од секое зло и за усовршување во Твоја љубов. Собери ја од четирите краишта. Твојата света Црква за Твоето Царство што си Го подготвил за неа”. Continue reading

Толкување на Символот на Верата (член 6)

  • И Koj сe вознесе на небото, и седи оддесно на Отецот.

Провозгласувајќи го спасителното дело на нашиот Господ, по членот за Неговото тридневно Воскресение, Символот на верата говори за тоа, дека Тој се вознесе и повторно седна „оддесно на Отецот”. Со тоа се завршува редицата членови на Символот, кои се однесуваат на земното служење на Христа. Периодот на Воплотувањето, или поточно, престојувањето на воплотениот Христос на земјата, завршува со Вознесението. Сепак, земното Христово служење е тесно сврзано со следната епоха, со епохата на Црквата што ќе заврши со Второто и славно Доаѓање на Господа. Врската меѓу овие два периода на двоен начин е претставена во Светото Писмо. Пред сè, на надворешен начин; со самата негова литературна композиција: светиот евангелист Лука го завршува своето Евангелие со раскажувањето за Вознесението и ја почнува книгата „Дела апостолски” со подробно изложување на истиот настан. Од внатрешен аспект пак; Новиот Завет ни ги предава зборовите на Спасителот, кои истакнуваат дека Неговото восходење /искачување/ на небото никако не означува напуштање. Врз последните искажани Христови зборови, веќе наведени овде, се ѕида спокојната увереност на Црквата во постојаната грижа на Спасителот за неа (Мт. 28, 20). Одглас на овие зборови слушаме во кондакот на службата на Вознесение: „Откако ја исполни промислата што беше за нас и она што е на земјата го соедини со небесните, се вознесе во слава, Христе Боже наш, никако не одделувајќи се, туку останувајќи неотстапен, и велејќи им на оние што Те љубат: Јас сум со вас, и никој против вас”.

Вознесението е венец на Христовата жртва: заколеното Јагне стои пред Отецот, во својата Богочовечка личност јавувајќи го восстановеното единство меѓу Бога и човекот. По тој повод, во Посланието кон Евреите читаме: „Тој пак, откако принесе една жртва за гревовите, засекогаш восседна /повторно седна/ оддесно на Бога” (Евр. 10, 12). Откупителната смрт на Крстот, Воскресението и Вознесението, се сврзани толку тесно, што Господ за нив зборува како за неделива целина: „И кога Јас ќе бидам вознесен од земјата, сите ќе ги привлечам кон Себе” (Јн. 12, 32). Continue reading