Свештеномаченик Јосиф Дамаскин (†1860)

 

sv. josif damaskin.jpgВо неговиот земски живот свештеномаченикот Јосиф († 1860; спомен на 10 јули н. ст.) го нарекувале отец Јосиф Мухан ал-Хаддад; тој бил син на Георгиј Мојсеј, внук на Мухана ал-Хаддад. Тој сакал да се претставува како човек со бејрутски корени, чија татковина е Дамаск, а вера — Православието. Неговиот татко го напуштил Бејрут во последната четвртина од ХVIII век и се населил во Дамаск, каде се занимавал со ткаење, се оженил и имал три синови: Мојсеј, Авраам и Јосиф. Семејството потекнувало од Хасанидите; предците на татко му на Јосиф во XVI век се преселиле во либанското село Ал-Фирзул, а оттаму — во Бискинт во Горен Либан, а потоа во Бејрут.

Според зборовите на биографите, отец Јосиф бил со среден раст, со светло благородно лице, високо чело, прониклив поглед и густа брада.

Continue reading

Advertisements

Дали свети Николај го удрил Ариј?

Кога се раскажува за св. Николај Чудотворец, често се спомнува како тој пројавил огнена ревност за верата, така што му удрил шлаканица на еретикот Ариј. Но, постојат ли сериозни основи за тоа, благо речено, необично тврдење? Можеме ли да најдеме некакви укажувања за тој случај во светоотечкото или богослужбеното предание?

Во „Пофалното слово“ од преп. Андреј Критски во чест на св. Николај се наведува вакво сведоштво за обраќање во правата вера на некој епископ кој паднал во ерес: „Кого нема да порази твојата великодушност? Кој нема да се восхити од твојот тивок и кроток нарав или од твојот мирољубив и смирен дух? Некогаш ти, како што раскажувааат, надгледувајќи ги лозите на Христовото лозје и, сретнувајќи го човекот на блажен спомен Теогниј (кој тогаш бил маркионитски епископ), со зборови од Писмото си го изобличувал за заблудата додека не си го обратил од лагата во  вистината. Но, бидејќи во него се криела раздразливост од тоа изобличување, ти, кога си го забележал тоа, со висок глас си му го кажал овој апостолски совет: да не зајде сонцето во нашиот гнев (Еф. 4, 26). Брате мој! Да се помириме.“

Ова сведоштво е сосема соодветно на карактеристиката што му се придава во тропарот на св. Николај: „правило на верата и образец на кроткоста.“

Во првото Житие на св. Николај што дошло до нас во редакција на преп. Симеон Метафраст (Х век) по повод неговото учество во работата на првиот никејски собор, може да се прочита следното:

„Кога Константин, првиот благочестив император, управува со државата на Ромеите, и неговиот голем архиереј го поучува народот на православните догмати, во корен сечејќи сѐ што е непријателско и несогласно со нив, во Никеја се собира целиот православен клир, за да ги утврди основите на благочестивата вер, да ја осуди богохулната ерес на Ариј и да го востанови мирот во целата Црква. Тој (клирот) установува да се смета Синот за рамночестен и едносуштен на Отецот.

Св. Николај исто така бил на тој свет собор и решително востанал против ереста на Ариј. Откако ја побил (ереста) и го определил за сите неколебливиот канон на православната вера, тој заминува од  Никеја и се враќа кај својата паства, водејќи ги сите на патот кон добродетелта и поучувајќи уште поревностно на поранешното.“

Ништо повеќе за учеството на светителот на соборот во таа верзија не се кажува.

Во богослужбените текстови, на пример, во Сеноќното бдение на 6/19 декември може да се најдат повеќе укажувања на тоа, дека св. Николај одиграл важна улога во изработката на вероучителните решенија на Никејскиот Собор. На пример, во стихирата од Великата вечерна, светителот се нарекува „победител на Ариј и неговите помошници“, „лопата, што како плевел го развеала учењето на Ариј“, а во канонот на Утрената се говори: „ Оком ума провидя будущее, учениями правыми ты насытил всех: объявив нам Сына Отцу Единосущным, ты безумие Ария истребил (си го уништил безумството на Ариј), предложив как веры православной столп священные твои деяния“ (песна 6).

Во древната Служба на св. Николај (која потекнува од Х–ΧΙ век, а првпат ја објавува pravoslavie.ru на 22.05.2013 г.) се вели: Учений твоих гласом поражен был в сердце Арий (Со гласот на твоите учења Ариј беше поразен во срцето).

Во  Акатистот на св. Николај Чудотворец читаме: „равна бо Отцу Сына исповедал еси, соприсносущна и сопрестольна, Ария же безумнаго обличил еси“ (си го изобличил безумниот Ариј), или „радуйся, Ария возбесившагося от собора святых отгнавый (Радувај се ти, кој побеснетиот Ариј од соборот на светите си го изгонил).“ Но, од тоа не може да се направи никаков заклучок за физички напад против Ариј!

Сепак, подоцна, наспроти светоотечкото и богослужбеното предание за светителот Николај, во неговото житие се појавуваат неумесни карактерни црти, кои се пренесуваат од книга во книга и се прераскажуваат од проповед во проповед. Тоа, секако е, познатата анегдота за наводната шлаканица од светителот на Ариј. Веднаш да кажеме дека, ако св. Николај навистина го удрил Ариј по образ, немал шанса за рехабилитација, зашто 27 Апостолско правило, кое, несомнено, важело и пред Никејскиот Собор, гласи: „Заповедаме, епископ, или презвитер, или ѓакон, кој ги бие верните кои згрешиле или неверните заради навреда, и со тоа сака да заплашува, да биде расчинет. Зашто Господ никако не нѐ учеше на тоа; напротив, кога тој беше удиран, не враќаше со удирање….“ Треба да се обрати внимание на категоричноста на барање за казна: „заповедаме… да биде расчинет.“

Извештајот за наводната шлаканица од св. Николај се појавил релативно доцна и најверојтно како резултат на следното недоразбирање. Околу времето на падот на Константинопол (1453 г.) како во житијната, така и во химнолошката писменост се појавува тенденција да се истакнува борбата на св. Николај со Ариј на Никејскиот Собор со поостри изрази, отколку порано. Така, на пример, во една од доцните редакции на житието на св. Николај (XV век) составувачот, користејќи ги податоците од Метафраст и тнр. „Синаксарно житие“, ја додава од себе следната фраза: „И, ниспровергнув () хульника – Ария, снова руководит своей паствой.“ (И откако го отфрлил [го побил, го изобличил] богохулникот Ариј, повторно раководи со својата паства.)

Според истражувањето на протоереј Ливериј Воронов, „Светителот Николај — ревнител и заштитник на православието“ таа анегдота се појавува дури во XVI век, благодарение на ипоѓаконот Дамаскин од Солун, а потоа влегува во словенската редакција на житието на св. Димитриј Ростовски. Во неговата статија, протоерејот Ливериј вака го реконструира „инцидентот“:

Св. Николај изрекол вистинити, но тешки и остри зборови против Ариј. Тогаш следбениците на Ариј, вклучително и епископот Евсевиј Никомидиски, кој бил близок со императорот Константин, го обвиниле св. Николај пред императорот, за „говор на омраза.“ Тие се жалеле дека таквата „навреда“ кон Ариј, истовремено е навреда кон сите епископи – истомисленици со Ариј (кој сѐ уште не бил осуден), а таквата постапка, согласно тогашните црковни закони, морало да биде казнета со расчинување (55 Апостолско правило). Уште повеќе, тие му сугерирале на  императорот, дека јавната навреда што им била нанесена како на полноправни членови на Соборот, е навреда на честа на Соборот и на самиот император како почесен претседател на Собор. Упорноста на тие жалби резултирала со тоа, што отците на Соборот решиле кон св. Николај да применат многу строги мерки. Било предложено тој неодложно да биде суспендиран, додека посебно да биде разгледуван неговиот случај. На св. Николај му биле одземени знаците на архиерејското достоинство и правото да се смета за учесник на Соборот. Потоа тој бил затворен и во затвор останал до крајот на Соборот.

Кога аријанската ерес била осудена и анатемисана, отците на Соборот решиле да го разгледаат случајот на св. Николај. Но, веднаш се дознало дека некои отци на Соборот имале видение на Спасителот и Пресвета Богородица како му предаваат на затвореникот Евангелие и омофор. Така, св. Николај бил ослободен и рехабилитиран во претходниот чин и достоинство.

Според материјали од:

Свети Прохорија

Житието на свети Прохор Пчински прераскажано од Марко Цепенков. Приказната за свети Прохорија воглавно е верна на запишаното Житие. Различно е името на мајката на преподобен Прохор, за идниот цар Диоген кој се сретнал со старецот, во житието се вели дека бил ловец, а во приказната е претставен како овчар… Како додаден бајковит елемент, посебно интересен е делот за сонцето што изгреало од запад.

Покрај реката Пчина имат едно село на име Пчина и од селото, можеби, да имат земено име реката Пчина. Над селото горе имат еден чудотворен манастир, кај што је закопан Свети Прохорија од илјада години и горе.

Имало едно овчарче од селото Ерџелиј од Овчеполе (под Штипска каза). Татко му и мајка му на Прохори ги викале Јоан и Марија. Прохорија отишол еднаш во Штип на пазар и, бидејќи бил многу кроток и набожен, влегол в црква да се молит Бога. Во таа недела беше се рекло Евангелието: „Кој што сакат да се спасит, нека кренит крстот на рамо и нека идит по мене“.

Откога го чул Прохори Евангелието, беше му се распалило срцето и прао ти отишол во Пчинската Планина та си влегол во една пештера и таму си постил многу години. Посницата и ден-денеска стоит, одат народ и свеќи палат, земја земаат за лек. Тамо живеал зиме, лете, во најголемите студеи и мразеи без да го знаат луѓе. Continue reading