Идолопоклонство: Говедаров камен

Во рамницата на овчеполието, една голема карпа е позната под името Говедаров камен. На него се качувале говедарите за да видат каде им пасат говедата и стадата овци. Подоцна на каменот почнале да му придаваат натприродна, исцелителна моќ. Се проширило верувањето дека тој камен ги лекува жените од неплодност и во таа цел, кон каменот се развил култ придружен со пагански, нехристијански обреди.

За да го покрепат своето суеверие, луѓето измислиле и разични легенди за тој камен. Во легендите поврзани со Говедар камен се спомнуваат самоиловите војници и некој бајковит цар, кој многу сакал да има машко дете.

Во предвечерието на празникот на св. великомаченик Георгиј – Ѓурѓовден, многу луѓе од различни краишта, од христијанската вера но, и од други религи – доаѓаат кај Говедаровиот камен.

Ритуалите што се изведуваат на каменот имаат идолопоклонички и магиски карактер: Плетат колани што се врзуваат на половината, некои гребаат по карпата, обидувајќи се да откорнат камче. Веруваат дека ако откорнат камче од карпата, тоа ќе им донесе среќа. Следната година, ако им се роди дете, го враќаат каменчето. Други, пак, принесуваат крвна жртва врз каменот, во знак на благодарност затоа што добиле дете.

Меѓу жителите на околните села може да се најдат луѓе кои ќе тврдат дека виделе многу жени како се враќаат со остварена желба да станат мајка.

Но, што значи тоа? Како треба да се однесува христијанинот кон ваквите обреди и појави? Дури и да се најдат такви случаи: некоја жена да станала мајка откако ги направила обредите покрај каменот, христијанинот или христијанката треба да се знае дека тие дејства и обреди се идолопоклонство. Идол – е предмет со кое го заменуваме вистинскиот Бог. Идол може да биде секој предмет или суштество, на кое човекот му придава натприродни способности, кое тој всушност, ги нема. А идолопоклонство – е поклонување на созданието наместо на Творецот, наместо на Бог. Св. апостол Павле пишува: «Тие ја замениле вистината Божја со  лага  и се поклонувале, му служеле на созданието наместо на Творецот».

Законите, правилата на православната Црква ги осудуваат идолопоклоничките обреди и принесувањето на крвни жртви кско најголем грев. Идолопоклоникот се откажува од Господ Исус Христос, отпаѓа од Црквата, од Христијанството.

Некои луѓе мислат дека во идолопоклоничките обреди на говедар камен „нема ништо лошо, нема ништо срамно, човек ќе направи сè за да дојде до рожба.“

Но, идолопоклонството со крвно жртвопринесување, Црквата го осудува како отпаѓање од Христовата вера. Тоа е најстрашното што може да му се случи на еден христијанин. Отпаѓањето од Христа е губење на вечниот живот и тогаш сѐ друго што ќе добиеме во овој живот е бесцелно. Во светото Евангелие се запишани  Христовите зборови: „Зашто, каква полза има човекот ако го добие целиот свет, а самиот себе се погуби или се упропасти?“ (Лука: 9:25)

Светите маченици на Црквата знаеле дека идолопоклонството е смртен грев и затоа претпочитале да бидат мачени и да умрат заради Христа, отколку да се поклонат или само да покадат со темјан пред идолите. Во римското царство идолопоклоничките ритуали биле државна, граѓанска должност. Од народот се барало, макар и формално, макар и без вера во идолите, да покажат основна почит пред нив, а потоа пак нека си веруваат како сакаат.

Затоа, страдал и светиот маченик Георгиј, на чиј празник се случува незнабожечкиот ритуал на говедар камен. Тој имал висок воен чин и бил член на Совветот на државата. Но, кога римскиот император побарал од војската секој да принесе жртва пред мртвите идоли, Георгиј одлучно се спротивставил на таквата наредба. Откако го презрел човечкиот страв, храбриот воин Георгиј смело изјавил пред Советот: – „Вашите идоли не се богови. Исус Христос е вистинскиот Бог.“

Затоа, Св. Георгиј бил заклучен во темница, каде го положиле на земја, нозете му ги оковале, а на градите му ставиле тежок камен. Но, Св. Георгиј храбро ги поднесувал страдањата и го славел Господа. Тогаш мачителите го бичувале Георгиј, го фрлале во негасена вар, го принждувале да оди врз клинци… Светиот маченик ги истрпил сите страдања и не сакал да се поклони пред идолите, односно му останал верен на Христа Бога. На крај императорот Диоклецијан заповедал да му ја пресечат главата. Така светиот страдалник заминал кај Христа, во Никомидија, Мала Азија, во 303 г.

Меѓу многубројните св. маченици кои бие принудувани да принесат жртви пред идолите е и св. Варлаам. Во IV век, во Антиохија, судијата го одвел во идолски храм и му ставил оган на дланката и темјан на оганот мислејќи дека маченикот ќе мора од болка да го фрли огнот со темјанот од раката пред идолите и така макар несакајќи – ќе ги покади. Но, свети Варлам го држел огнот на својата дланка, трпејќи најголема болка, но не помислувајќи да го фрли на идолите, сѐ додека прстите не му изгореле и дланката не му отпаднала. Тој знаеше дека „служењето на идолите е почетокот и целта на секое зло, дека идолопоклонството е откажување од верата во вистинскиот Бог.

Црквата во овој велигденски период секојдновно пее: „Дојдете да пиеме ново пиење што не е добиено со чудо од неплоден камен, туку е од Изворот на непропадливоста, од Изворот на вечноста, од Христа Господа – во кого се утврдуваме.“

Христос воскресна. / Навистина воскресна.

Големиот раскол во ретроспектива и црковното Единство во перспектива

Рано утро, 16 јули 1054 година. Константинопол. Храм на Света Софија. Тројца  римски легати – пратеници на Папата Лав IX – предводени од кардиналот Хумберт ја прочитале грамотата за исклучување од Црквата на Михаил Керулариј – Константинополскиот Патријарх и неговите следбеници. Како одговор на тоа, Михаил Керулариј не ги признал легатите за легитимни и од своја страна, тој ги исклучил нив од Црквата. Тоа се случило на денешен ден, пред точно 955 години.

„Двемилениумската историја на христијанството е исполнета со настани кои го определиле животот, не само на Христовата Црква, туку и на цели народи и цивилизации. Несомнено, еден од нив е поделбата меѓу Источната и Западната Црква, кој традиционално се датира во 1054 г.

Во изворите на конфликтот бил спорот за обредни разлики меѓу Западната и Источната Црква. Тие разлики постоеле во текот на целиот прв милениум од христијанската историја, но никогаш порано не биле повод за раскин на црковното единство. Непосреден повод за тоа послужила одлуката на Константинополскиот патријарх Михаил Керулариј (1043-1058 г.г.) да бидат затворени во Константинопол црквите и манастирите од латински обред, кои Евхаристијата ја вршеле со пресни лебови. Оваа одлука, од своја страна, била реакција на притисоците врз грците во јужните провинции на Италија, кои ја запазувале византиската традиција. За решавање на ситуацијата папата Лав IX (1049-1054) испратил во Константинопол легати предводени од кардиналот Хумберт. Додека папските легати сè уште биле на пат, папата Лав умрел, а со тоа, самите тие како негови лични пратеници, автоматски ги изгубиле своите полномоштва. Затоа анатемата кон патријархот Михаил Керулариј и „оние со него,” прогласена во булата, која кардиналот Хумберт на 15 јули 1054 година ја оставил на олтарот на Света Софија, немала никаква канонска сила. Анатемата со која одговорил патријархот Константинополски и неговите епископи, прогалсувајќи ја на синодско собрание, се однесувала лично на легатите на Римската Црква. Од формална гледна точка, тој судир на Запад и Исток не смеел да доведе ни до прекратување на општењето меѓу Источната и Западната Црква, а уште помалку до поделба меѓу Римската и Константинополската Патријаршија…”

Ова гледиште на архиепископот Волоколамски г. Иларион (целосен текст) во однос на конкретниот чин што се смета за клучен во процесот на поделбата меѓу Римската и Константинополската Патријаршија ме потсети на прекинувањето на богослужбеното единство помеѓу Српската Православна Црква и Македонската Православна Црква, кое се случило веројатно од помалку оправдани причини во споредба со околностите кои го иницирале настанот што ја обележал поделбата меѓу спомнатите цркви. Имено, во нашиот случај не станува збор за внесување на измени во исповедањето на верата. Continue reading

Христијанството во Европа и секуларизмот во Македонија

Луѓето што на еден или друг начин, свесно или несвесно, се борат против христијанството си поставиле задача; да го изгонат христијанството од европската општествена реалност, да го претворат во приватна работа на одделни индивидуи. Не можеме да се согласиме со тоа, зашто сметаме дека Христос ја создал Својата Црквата — не за „лична употреба” — туку за Црквата јавно да го открива своето присуство во општеството, да може да работи за преобразување на светот. Затоа и сме убедени дека Црквата треба да има право да присуствува активно и во општествените дискусии, каде што отворено ќе ги искажува своите гледишта, и во државниот образовен систем, каде што ќе има право да ги воспитува своите деца во христијанска духовна свест.

Одделувањето на Црквата и држава секогаш е условно и релативно, тоа не може да биде апсолутно на надворешно ниво на животот. Црквата со илјада врски е поврзана со царството на кесарот. Мора да има радикална религиозна поделба на двете царства — на Божјото и на кесарот. Тоа и значи дека Црквата мора да биде слободна и дека „Божјото” никогаш не смее да му го дава на „кесарот.” Слободата ја задолжува Црквата сама да пројавува голема духовна енергија, во својата мисија да не се препушта и да не очекува премногу од државата и нејзините институции. Но, на надворешно историско ниво државата проникнува во сите пори на животот и Црквата претставува составен дел на државата. Макар што нема официјална и владеечка религија во државата, сепак православната Црква не може да не зазема особено место во Македонија, за македонскиот народ. Тоа не се определува не со државни привилегии за православната Црква, туку со нејзината црковна, религиозна предност, нејзинната врска со срцето на македонскиот народ, со духот на македонската историја. Тоа нејзино заслужено место мора да се почитува. Христовата Црква е должна да стане преовладувачка духовна, внатрешна сила на македонската држава. Македонската држава по форма нека биде светска/секуларна, а по дух христијанска, за во неа да не победи ѕверскиот принцип, макар и во најпрогресивен, демократски облик. Како што за државата е неприфатлива теократијата, исто така, не помала опасност претставува и изгонувањетро на верата од општествениот живот, т.е. радикалниот секуларизам. Обете крајности се штетни за формирањето на здрава социјална средина.

Идентитетот на Европа не е секуларистички или неутрално-религиозен. Европа е со многу длабоки христијански корени кои со векови се граделе. Европа пред христијанството била само географски поим. Нејзините жители биле разграничувани на оние кои живеат во границите на Римската империја т.е во икумената, и оние кои живеат зад тие граници и кои вообичаено биле нарекувани „варвари.” Многу опасно и истовремено тажно е тоа што во современа Европа некои политичари се обидуваат вештачки да ги омаловажат тие христијански корени. Никој не спомнува дека во Европа најбројни се христијаните. Макар што таа отсекогаш била место каде што се сретнуваат различни националности, религии, јазици, сепак христијанството е основата на која се гради целата европска цивилизација и затоа е нечесно тоа да се одрекува.

Денес во народот се урнати старите општествени идоли, но се започнува со градење на нови идоли, идоли на “демократијата,” на “евроинтеграцијата” и сл.

Философот Владимир Соловјов пред стара Русија го беше поставил прашањето: „Каков Исток сакаш да бидеш; Исток на Ксеркс или на Христос?” (Персискиот цар Ксеркс, 486-465 п.Хр., е опишан како неенергичен, безкарактерен, лесно потпаѓал под туѓо влијание, но се одликувал со самоувереност и суетност.) Современа Македонија е исправена пред слично прашање, зашто „Ксеркс” како прототип може да ја означува и кратковидата демократија. Во демократијата може да се разоткрива човечкиот образ во кој се одразува Божјиот образ, но таа може да го промовира и ѕверскиот образ.

Слично на Свиток:

Сеправославен самит во Истанбул: перспективи

На сеправославниот форум во Истанбул (10-12. 10. 2008) учествуваа Патриjарсите; Александриски, Антиохиски, Ерусалимски и Московски, Архиепископите; Кипарски, Грчки и Албански, Митрополитот на Чешките земји и Словакија. Претстоителите на Грузиската, Српската, Романската, Бугарската и Полската Цркви имаа свои претставници.

На Екуменскиот Патријарх Вартоломеј, како иницијатор на средбата, му успеа на овој самит да ги постави на една маса претставниците на Московската Патријаршија и поглаварот на Естонската Апостолска Православна Црква (Константинополска Патријаршија). Сепак, уште на 10 октомври во Истанбул, Митрополитот Смоленски и Калининградски Кирил изјави дека учеството на Руската Црква на средбата „не треба да се смета како фактичко признавање на автономниот статус на јурисдикцијата на Царигардската патријаршија во Естонија.” Continue reading

Ставот на светите Кирил и Методиј во однос на црковните спорови во IX век

Во втората половина на IХ-иот век односите меѓу Римската и Ви­зантиската Црква имале, за за жал, не мирен, туку по­лемички карактер. Притоа, треба да се обрати внимание на тоа, дека раздорот се продлабочувал повеќе меѓу личности, отколку меѓу Црквите.

Папата Николај I во април 863 г. на Соборот на Италијските еписко­пи, го осудил и отфрлил Фотиј, а се изјаснил дека како законит константинополски патријарх го признава Игнатиј.

Константинополскиот Патријарх Фотиј свикува Собор, кој најверојатно e одржaн летото 867 г. (бидејќи во септември истата година на императорскиот дворец се случил преврат: василевсот Михаил III е убиен и го заменува Василиј I Македонец). На тој Собор бил осуден и предаден на анатема папата Николај I. Актите за тоа биле испратени во Рим.

Светите браќа пристигнале во Рим кон крајот на 867 година. Не го затекнале жив папата Николај I, кој се упокоил во екот на полемиката со Фотиј, а при взаемно одлачување/изопштување од Црквата. Константин ги предал моштите на св. Климент Римски на штотуку ракоположениот папа Адриан II. Затоа пак, овој папа ги примил Константин и Методиј со почит, многу свечено, и се погрижил за богослужбата на словенски јазик; заповедал да се положат словенските книги во еден од римските храмови и над нив да се изврши богослужба. Папата го ракоположил Методиј во чин свештеник, а неговите ученици, (меѓу кои биле светите Климент и Наум) за свештеници и ѓакони. Со писмо до кнезовите Растислав и Коцел ги озаконува словенскиот превод на Светото Писмо и богослужбите на словенски јазик.

Светите браќа во Рим поминале речиси две години. Една од причините е влошувањето на здравјето на Константин. Во почетокот на 869 г. тој примил схима и ново монашко име Кирил, а на 14 февруари се упокоил. По заповед на папата Адриан II, Кирил бил погребен во Рим, во храмот Св. Климент. По смртта на Кирил, папата Адриан го ракоположил Методиј во чин архиепископ на Моравија и Панонија.

Свети Кирил и свети Методиј, иако излегле од Константинополската Црква во времето кога Фотиј бил во борба со папата Николај, сепак, не зеле никакво учество во неа. Кога таа борба најмногу се заострила 866/867 г., кога Фотиј свикува „Вселенски” Собор и го анатемисува папата, светите Методиј и Кирил, гонети од германскиот клир, бараат заштита кај папата, патуваат во Рим, му ги предаваат на папата како дар моштите на свети Климент Римски и остануваат подолго време во Рим.

Или светите Методиј и Кирил ништо не слушнале за борбата на Фотиј со папата Николај I – но, тоа не е можно! – или, во време кога сè уште немало раскол во верата, на таа борба тие не ипридавале преголемо значење, проценувајќи ја како – во значителна мерка – лична.